توراعالىق تورىندە – 100 كۇن

قازاقستان ەقىۇ-عا جەتەكشىلىگىنىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ    وزىنە العان مىندەتتەمەلەرىنە ادالدىق تانىتىپ كەلەدى بۇل ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ەلباسىنىڭ جەڭىسى ەدى 2007 جىلدىڭ 30 قاراشاسىندا يسپانيانىڭ استاناسى – مادريد قالاسىندا وتكەن ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇيىمعا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى اتالعان بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمعا 2010 جىلى توراعالىققا سايلاندى. جاس تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ كانديداتۋرا­سىن قولداپ ەقىۇ-عا مۇشە بارلىق 56 ەل ءبىراۋىزدان داۋىس بەردى. ءسويتىپ, ەقىۇ تاريحىندا تۇڭعىش رەت ازيا قۇرلىعىندا ورنالاسقان مەملەكەت, تۇڭعىش رەت بۇرىنعى كەڭەس وداعى قۇرامىنان ءبولىنىپ شىققان ەل, تۇڭعىش رەت تۇرعىندارىنىڭ باسىم بولىگى مۇسىلمان ءدىنىن ۇستاناتىن رەسپۋبليكا, تۇڭعىش رەت تۇركى تىلدەس مەملەكەت الەمدىك ارەنادا وسىنداي بيىك تۇعىرعا كوتەرىلدى. بۇل بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ, ەلىمىزدىڭ ديپلوماتياسىنىڭ, ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەڭىسى ەدى. سامات مۇسا. قازاق ەلىنىڭ ەقىۇ-عا توراعا­لىق­قا سايلانۋى, تۇتاستاي العاندا, بۇگىنگى جاس ەگەمەن ەلدەردىڭ ەۋرو­پا­لىق ۇلگىگە ساي كەلەتىن دەمو­كرا­تيا قۇرا الاتىنىن, وسى باعىتتا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جە­تىس­تىكتەرگە قول جەتكىزگەندىگىن تۇڭعىش رەت رەسمي تۇردە تانىتتى. وسى­لاي­شا قازاقستان رەسپۋبليكاسى جاڭا بەلەستى باعىندىردى, ياعني تۋعان وتانىمىز ەندىگى جەردە الەمدىك ساياساتتىڭ بۇرىنعىداي سىرتتاي باقىلاۋشىسى قاتارىنان سول سايا­ساتتى ايقىنداۋشى مەملەكەتتەر ساپىنا قوسىلدى. ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-عا توراعا­لىق­قا سايلانۋىن سونداي-اق, دۇنيە ءجۇ­زىن­دەگى دەموكراتيالىق ماقسات-مۇ­راتتاردى, ادام قۇقىقتارىن ساق­تاۋ­دى ماقسات ەتەتىن ەڭ بەدەلدى ۇيىم­نىڭ, جوعارىدا دا اتاپ كور­سەتكەنىمىزدەي, ءبىرىنشى كەزەكتە قا­زاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ بەيبىتشىلىكسۇيگىش, ادام قۇن­دى­لىقتارىن جوعارى قوياتىن ازامات­تىق قوعام قۇرۋعا باعىتتالعان ساياساتىن مويىنداعانى دەپ تە ءبىلۋ كەرەك. بۇگىندە الەم ەلدەرى قازاق­ستان­نىڭ الەمدەگى ءتورتىنشى يادرولىق ارسەنالىنان ءوز ەركىمەن باس تارتقانىن, سەنىمدى, اشىق ساياسات جۇرگىزىپ وتىرعانىن وڭ باعالايدى. ونىڭ ۇستىنە, قازاقستان ەقىۇ-عا مۇشەلىككە قابىلدانعان ساتىنەن باستاپ وزىنە العان بارلىق مىندەت­تە­مەلەرىن مۇلتىكسىز ورىنداپ كە­لە­دى. اۋعانستاندى تۇراقتاندىرۋدا بەل­سەندى پوزيتسيا ۇستانۋدا. حالىقارالىق دەڭگەيدە الەمدەگى بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ ىسىندە ۇتىمدى باستامالارىمەن تانىلىپ وتىر. ارينە, وسىنداي  بەدەلدى حالىقارا­لىق ۇيىمعا توراعالىق ەتۋ ەلىمىزگە زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىنى دە ايقىن ەدى. سوندىقتان دا وتانى­مىز توراعالىقتىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ جاۋاپتى قىزمەتىنە بەل شەشە كىرىسىپ كەتتى. قازاقستان ۇيىمعا توراعالىعى قارساڭىندا ءوزىن ساياسي جاعىنان جا­ڭعىرتۋ ءۇشىن الدىنا ايتار­لىق­تاي كۇردەلى مىندەتتەر قويدى. سو­نىڭ ىشىندە ەقىۇ مەن ونىڭ ينس­تيتۋتتارىنىڭ ۇسىنىستارى ۇنەمى ەسكەرىلىپ وتىردى. بۇقارالىق اقپا­رات قۇرالدارى تۋرالى زاڭعا, ساي­لاۋ تۋرالى زاڭعا ءتيىستى وزگەرىستەر مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. ۇيىمنىڭ دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار جانە ادام قۇقىقتارى جونىندەگى بيۋرو­سى­نىڭ ۇسىنىسىنا سايكەس ساياسي پار­تيالار قىزمەتىنە داڭعىل جول اشىل­دى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­داردىڭ وكىلەتتىكتەرى دە ۇلعايا ءتۇستى. ەڭ باستىسى – ەلىمىزدە ەتنوس­ارالىق, كونفەسسياارالىق ۇنقا­تى­سۋلار بويىنشا ۇلكەن تاجىريبە جيناقتالدى. قازاقستان حالقى اس­سامبلەياسى ەل تۇرعىندارىنىڭ تاتۋ­لىعىنا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ كەلە جات­قان الەمدە بالاماسى جوق قوعام­دىق ينستيتۋت بولىپ تابىلادى. جانە مۇنداي ينستيتۋتتى دۇنيە جۇزىندە العاش رەت قازاقستان قۇردى دەپ زور ماقتانىشپەن ايتا الامىز. قازاقستان – ءوز اۋماعىندا الەم­دىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوش­باسشىلارىنىڭ قاتارىنان ءۇش مارتە سەزىن وتكىزىپ, دىنارالىق كەلىسىمگە حالىقارالىق دەڭگەيدە اتسالىسىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر ەل. وسىنى باعالاعاندىقتان دا بولار, دۇنيە ءجۇزىنىڭ كوپ ەلىنە مويىن بۇرا بەرمەيتىن ريم پاپاسىنىڭ استاناعا ارنايى كەلىپ ايالداعانى ۇمىتىلا قويعان جوق. قازاقستان ەقىۇ-عا توراعالىعى اياسىندا ەلىمىزدى جانە, تۇتاستاي العاندا, ورتالىق ازيا ءوڭىرىن كە­شەندى جاڭعىرتۋعا ۇمتىلىس تانى­تۋدا. سونىمەن قاتار, ۇيىمدى وعان مۇشە مەملەكەتتەر يىگىلىگى ءۇشىن رە­فورمالاۋعا باستاما كوتەرىپ وتىر. بۇگىندە الەمدە شەشۋىن كۇتكەن ماسەلەلەر  بارشىلىق. مىسالى, ەكو­لوگياعا, كليماتتىڭ جىلى­نۋى­نا, زاڭسىز ميگراتسياعا قاتىستى وسى­نى ايتۋعا بولادى. تاۋلى قارا­باق جانجالى تىم ۇزاققا سوزىلىپ بارادى. اۋعانستانداعى جاعداي دا جاھان جۇرتشىلىعىنا بەلگىلى. گرۋزيا مەن وڭتۇستىك وسەتيا ءتۇپ­كى­لىكتى تۇسىنىستىككە قول جەتكىزە ال­عان جوق. دنەستر جاعالاۋى پروب­لە­ما­سى دا كوكەيكەستىلىگىمەن ەرەك­شە­لەنەدى... ەندى, مىنە, قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 11 جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى وتكىزىلمەي كەلگەن ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشى­لارىنىڭ ءسامميتىن ۇيىمداستىرۋ باستاماسىن كوتەرىپ وتىر. سامميت وتپەگەن كەزەڭ ارالىعىندا الەمدە كوپتەگەن وقيعالار ورىن الىپ, جالپى دۇنيە جۇزىندەگى احۋال ۇلكەن وزگەرىستەرگە ۇشىرادى. جاھان كەل­بەتى وزگەردى دەسەك تە جاراساتىنداي. وسى سەبەپتەرگە بايلانىستى ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشى­لارىنىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى سام­ميتىن وتكىزۋدىڭ ۋاقىتى كەلگەنى ءوز الدىنا, مۇنىڭ بۇگىنگى تاڭداعى اسا كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىنىن مويىنداعان ءجون. قازاقستان ۇيىمعا توراعالىق قىز­مەتىنە كىرىسكەنىنە 100 كۇن تو­لىپ وتىر. وسى از عانا ۋاقىت ارا­لى­عىندا ەلىمىز ءوزىنىڭ توراعالىق كەس­تەسىنە سايكەس بار مۇمكىندىگىن پاي­دالانىپ جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. بات­پانداپ كىرگەن, مىسقالداپ شى­عا­­دى دەگەندەي, قازاقستان قولعا ال­عان شارۋالاردىڭ بارلىعى ءبىر كۇندە شەشىلە سالاتىن دۇنيەلەر دە ەمەس. ءتىپتى, ەلىمىزدىڭ قىزمەتى سولاردى شە­شۋدىڭ ماڭىزدى باستاماسى مەن العىشارتى بولۋى عانا مۇمكىن. بىراق, ەڭ باستىسى, توڭ بولىپ قات­قان پروبلەمالاردىڭ كوبەسىن سوگۋگە نەگىز قالاناتىنىنا ەش كۇمان جوق. قورىتا ايتقاندا, قازاقستان­نىڭ ەقىۇ-عا توراعالىققا ساي­لا­نۋى ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ ادامزات تاريحىنان ويىپ تۇ­رىپ ورىن الاتىن تۇلعالار توبىنان ەكەنىن جالپاق جاھانعا جاريا ەتتى. اينالاسى جيىرما جىلعا تولار-تولماس ۋاقىتتا بولاشاعى ب ۇلىڭ­عىر, كەلەشەگى كۇڭگىرت, مي باتپاققا بەلشەسىنەن باتقان ەلدى جاڭاشا تۇرپاتتاعى مەملەكەت رەتىندە قا­لىپ­تاستىرىپ قانا قويماي, ونى بۇكىل دۇنيە جۇزىنە تانىتۋ, ءسويتىپ, مويىندايتىن, ەسەپتەسەتىن, قۇر­مەت­تەيتىن ەلگە اينالدىرۋ, شىن ءمانىن­دە, ۇلكەن دە جاڭاشىل رەفورما­تور­دىڭ, حالقىنىڭ قالاۋلى پەر­زەنتىنىڭ عانا قولىنان كەلەدى دەسەك, قاتەلەسپەيتىنىمىز انىق. قازاقستان توراعالىعى دا وسى ءسوزىمىزدىڭ ايقىن ءبىر ايعاعى. قازاق ەلىنىڭ ەقىۇ-عا توراعا­لىق­قا سايلانۋى بۇگىنگى جاس ەگەمەن ەل­دەردىڭ ەۋرو­پا­لىق ۇلگىگە ساي كەلەتىن دەمو­كرا­تيا قۇرا الاتىنىن, وسى با­عىتتا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جە­تىس­تىكتەرگە قول جەتكىزگەندىگىن رەسمي تۇردە تانىتتى. قازاقستان بۇرىنعى كەڭەستەر وداعى قۇرامىنداعى ەلدەر ىشىنەن تۇڭعىش رەت ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋشى مەملەكەت بول­عانىمەن, ۇيىم­عا مۇشە مەملەكەتتەر ءبىز­دىڭ ەلدىڭ كيكىلجىڭدەردى شەشۋگە دەگەن ىقى­لا­سىنا, ۇمتىلىسىنا وڭ باعا بەرۋدە. گرەكيا ءوزىنىڭ توراعالىق ەتكەن ۋاقى­تىندا ۇيىمنىڭ شەشىمدەردى ورىنداتا الاتىن كۇ­شىنىڭ جوقتىعىنا كوڭىل اۋدارمادى. ال الەمدە قازاقستاننىڭ ساياسي جانە ەكو­نو­مي­كالىق سالماعى باسقاشا باعالانا­دى. قازاقستاننىڭ جۇلدىزدى ءساتى جاقسىباي سامرات. قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق قىزمەتىنە كىرىس­كەنىنە دە 100 كۇن تولىپ وتىر. بۇل ءۇمىت پەن سەنىمگە تولى كۇندەر بولدى. قازاقستاننىڭ ەۋروپالىق ۇيىم تورىنە شىعۋىن سۇڭعىلا سايا­ساتكەرلەر سان-ساققا جۇگىرتكەن سا­راپ­تامالارىمەن, ۇشقىر بولجام­دارىمەن بوياۋىن قانىقتىرا جازىپ جاتتى. جۇرتتىڭ كوبىن, الدىمەن قازاقستاننىڭ رەسەي مەن باتىس ارا­سىن جاقىنداتۋعا, سىرت كوزگە قوڭىر­جاي بولىپ كورىنگەنىمەن, ەكى جاقتىڭ تەرەڭگە كەتكەن قاعيداتتى كەلىسپەۋشىلىكتەرىن ەڭسەرۋگە قان­شالىقتى ىقپال ەتە الاتىندىعى قى­زىقتىرىپ, وسى توڭىرەكتە كوپ ءاڭ­گىمەلەر بولدى. سونداي-اق ۇيىم­نىڭ جاۋاپكەرشىلىك اۋماعىنداعى كەيبىر ۇزاققا سوزىلىپ كەتكەن كي­كىلجىڭدەردىڭ رەتتەلۋىنە قانشا­لىق­تى ۇلەس قوسا الار ەكەن دەپ جانە بۇل تاراپتا قازاقستاننىڭ ءرولىن اسىرا باعالاپ, كوپە-كورنەۋ كوپشىك قويۋ­شىلار دا تابىلدى. ءسويتىپ, قازاقستاننىڭ توراعالىعىن وزىنەن دە گورى كوپ قوبالجۋلارمەن, كوپ تولقۋلارمەن كۇتكەن جاقتار مول ەدى. بىراق جۇرت قالاي دەسە ولاي دە­سىن, قازاقستان “اقىل, قايرات, ءجۇ­رەكتى بىردەي ۇستاپ”, ءوزىنىڭ پرە­زي­دەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەجەلدەن ۇستانعان سارابدال سايا­سا­تىنان اينىماعان كۇيى توراعالىقتى باستاپ كەتتى. ارينە, ىشكى دايىندىق تا مول بولدى. سونىڭ ىشىندە 2007 جىلعى قاراشا ايىندا مادريدتە بولعان ۇيىمعا مۇشە ەلدەر ءسىم كەڭەسىندە ايتىلعان ماسەلەلەر بوي­ىن­شا كوپ جۇمىستار ىستەلدى. ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋشى ەلدىڭ باسشىسى رەتىندە ەلباسى نۇرسۇل­تان نازارباەۆ 14 قاڭتاردا قازاق­ستاندىق توراعالىقتىڭ ۇندەۋىن جا­ريالادى. وندا ەلباسى: “حالىق­ارا­لىق ۇيىمدار قىزمەتتەرىنىڭ ءتيىم­دىلىگىن جاھاندىق جاڭا قاتەرلەرگە سايكەستەندىرىپ, ارتتىرۋ ماسەلەسى ءبىرىنشى كەزەككە شىعا باستادى. ناق وسىنداي مىندەت ۇنقاتىسۋدىڭ بىرە­گەي الاڭى سانالاتىن, عالام­شا­رى­مىزدىڭ ءۇش قۇرلىعىنداعى 56 مەملەكەتتى بىرىكتىرەتىن ەقىۇ-نىڭ الدىندا تۇر”, دەي كەلىپ: “قازاق­ستان­دىق توراعالىقتىڭ ۇرانى ءتورت “ت” – “تراست” (سەنىم), “تراديشن” ء(داس­تۇر), “ترانسپارەنسي” (اشىق­تىق) جانە “تولەرانس” (توزىمدىلىك) بولادى دەپ ولاردى قالىپتاعىدان ەرەكشەلەۋ, جۇرتتى ەلەڭ ەتكىزەرلىك ادىسپەن جەتكىزىپ بەردى دە, ولاردىڭ ارقايسىسىنا جەكە توقتالدى. وسى ۇندەۋىندە پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر كوشباسشىلارىن 2010 جىلى سام­ميت وتكىزۋ تۋرالى قازاق­ستاننىڭ باستاما­سىن قولداۋعا شاقىردى. ال ەقىۇ-نىڭ ءوز باسى تۋرالى ايت­قاندا, ء“بۇ­گىندە ەشتەڭەمەن الماس­تىرىلمايتىن ۇيىم, ونىڭ توقى­راۋى نەمەسە جويىلىپ كەتۋى ەۋرو­اتلانتيكالىق كەڭىستىكتە وتە قاۋىپتى ۆاكۋمنىڭ پايدا بولۋىنا اكەلىپ سوعادى”, دەپ جوعارى باعالايتىنىن ءبىلدىردى. سونىمەن قاتار, ەلباسى توراعالىق­تىڭ باسىمدىقتارىنا قاتىستى “قازاقستان ەقىۇ-نىڭ بار­لىق ءۇش “سەبەتى” اراسىندا وڭ­تايلى تەپە-تەڭ­دىكتى ساقتاۋعا كوڭىل بولۋگە تىرى­ساتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى”, دەدى. ق.ساۋداباەۆ ءوزىنىڭ وسى ءما­جىلىستە سويلەگەن سوزىندە قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى پروبلەمالارعا, سوزىلمالى كيكىلجىڭدەردى رەتتەۋگە باسا كوڭىل بولىنەتىنىن ايتتى. سونىمەن قاتار, ءىس باسىنداعى توراعا ەقىۇ-عا توراعالىقتىڭ قا­زاقستان ءۇشىن ماڭىزىنا توقتالعان­دا: “مەنىڭ تەرەڭ سەنىمىم بويىنشا, ەقىۇ-داعى توراعالىق ءبىزدىڭ حال­قىمىزدىڭ شىن مانىندەگى جۇلدىز­دى ساعاتى, قازاقستان تاريحىنداعى ورنى وزگەشە وقيعا بولىپ تابى­لا­دى, ول ەڭ ءساتتى دەگەن جاعدايدا تەك 55 جىلدان كەيىن عانا قايتالانۋى مۇمكىن”, دەگەن ەدى. مۇنىڭ دا ءدال ءارى تاۋىپ ايتىلعان ءسوز بولعانىن مويىنداۋ كەرەك. مەملەكەتتىك حاتشى — سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆتىڭ ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندەگى العاشقى ساپارى ەۋرو­وداق­تىڭ استاناسى بريۋسسەلدەن باستالدى. مۇندا ول ەۋروپالىق كو­ميسسيانىڭ پرەزيدەنتى ج.م.بار­روزۋمەن, ەۋرووداق كەڭەسىنىڭ پرەزيدەنتى ح. ۆان رومپەيمەن, ەۋرووداقتىڭ سىرتقى ىستەر جانە قاۋىپسىزدىك ساياساتى جونىندەگى جوعارعى وكىلى ك.ەشتونمەن جانە ەۋرووداقتىڭ قازىرگى توراعاسى, يس­پانيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى م.ا.موراتينوسپەن, ت.ب. كەزدەستى. بۇلاردىڭ ءبارى دە ەۋرووداقتاعى ەڭ جوعارعى لاۋازىمدى تۇلعالار. بار­لىق كەزدەسۋلەردە دە ەقىۇ ءتور­اعاسى قىزمەتىنىڭ العاشقى قادام­دارى, ۇستاناتىن باسىمدىقتار, ەكى ۇيىم اراسىنداعى ىنتىماق­تاس­تىق­تىڭ پەرسپەكتيۆالارى اڭگىمە ار­قاۋىنا اينالدى. كەزدەسكەن تاراپ­تاردىڭ ءبارى دە قازاقستان پرەزي­دەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاريالاعان باسىمدىقتارىن قول­داي­تىنىن, سونىڭ ىشىندە ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشىلارى­نىڭ ءسامميتىن وسى جازدا وتكىزۋ ماسەلەسىنە دە قايناۋى جەتكەن شارا دەپ قارايتىنىن ءبىلدىردى. ءىس باسىنداعى توراعانىڭ ساپارى ودان ءارى لوندوندا جالعاسىپ, ول مۇندا اۋعانستان ماسەلەلەرىنە ارنال­عان الەمدىك كونفەرەنتسياعا قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. قازاقستان باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ باستاما­سى­مەن اۋعانستان ماسەلەسىن شەشۋگە قوسىلىپ وتىرعان ۇلەس جانە الداعى ۋاقىتتا ونىڭ قالاي جالعاساتىنى تۋرالى ايتا كەلىپ, ۇيىمنىڭ زور الەۋەتى دە ونى شەشۋگە باعىتتا­لا­تىنىن, ويتكەنى, ۇيىمنىڭ 56 ءمۇ­شە­سىنىڭ 43-ءى ونسىز دا سول پروب­لەمالارعا تارتىلىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى. “بارلىق جولدار ريمگە باس­تاي­دى” دەمەكشى, بارلىق الەمدىك ماسە­لەلەردىڭ نەگىزگى ءتۇيىنى دە اقش-تا تارقايتىنى جاسىرىن ەمەس. قانات ساۋداباەۆتىڭ ساپارىنىڭ دا ۆاشينگتوندا جالعاسقاندىعى وسى­نىڭ كورىنىسى ەدى. جوعارىدا ايت­قانىمىزداي, وسى ەلدەگى قازاقستان ەلشىلىگى قازاقستاندىق توراعالىق­تىڭ باسىمدىقتارى تۋرالى حەل­سين­كي كوميسسياسىنا قۇلاعدار ەتكەن. ءىس باسىنداعى توراعانىڭ سا­پا­رى دا پارلامەنتتەگى وسى كوميس­سيانىڭ مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋدەن باستالعان. وتىرىس بارىسىندا ءبارى دە قا­زاقستاننىڭ باستامالارىنا جوعارى باعا بەرىپ, ونىڭ توراعالىعىنا تا­بىستار تىلەدى. سونىڭ ىشىندە كون­گرەسسمەن ە.فالەوماۆاەگانىڭ قا­زاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىققا سايلانۋى پرەزيدەنت ن.نازار­باەۆ­تىڭ ەلدى وتارشىلىق پەن كوممۋ­نيزم­نىڭ قۇرساۋىنان تابىستى جول­مەن الىپ شىققانىنا بەرىلگەن زور باعا دەگەن سوزدەرى ەستە قالدى. وسىنىڭ ەرتەسىنە قانات ساۋدا­باەۆ ءوزىنىڭ امەريكالىق ارىپتەسى حيللاري كلينتونمەن كەزدەستى. ءىس باسىنداعى توراعا وعان “كورفۋ پرو­تسەسى” سەكىلدى ەقىۇ ءسىم بەي­رەسمي ءسامميتىن الماتىدا وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداناتىنىن ايتىپ, وعان ح.كلينتوندى رەسمي تۇردە شاقىراتىنىن جەتكىزدى. شاقىرۋ ىقىلاسپەن قابىل الىندى. تاراپتار ودان ءارى نۇرسۇلتان نا­زار­باەۆتىڭ باستاماسىمەن كوتەرىلىپ وتىرعان ەقىۇ-عا مۇشە مەم­لەكەتتەر ليدەرلەرىنىڭ ءسامميتىن 2010 جىلى شاقىرۋ تۋرالى يدەيانى مۇددەلىلىكپەن تالقىلاپ, بۇل ماسەلە جونىندەگى بەلسەندى جۇمىس­تاردى جالعاستىرا بەرۋگە كەلىستى. وسىنىڭ ەرتەسىنە ءىس باسىنداعى توراعا بۇۇ-نىڭ شتاب-پاتەرى ورنا­لاسقان نيۋ-يورك شاھارىنا ساپار شەگىپ, مۇندا قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مۇشەلەرىنىڭ وكىلدەرى الدىندا قا­زاقستاندىق توراعالىق تۋرالى بايان­داما جاسادى, بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋنمەن دە كەزدەسىپ, كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. وسىدان كەيىن ءىس باسىنداعى توراعا ۇزاققا سوزىلىپ كەتكەن كي­كىلجىڭدەردى باسىنان كەشىپ وتىرعان كاۆكاز ەلدەرىنە جاسايتىن ساپارىن باستاپ كەتتى. قازاقستاننىڭ وسىن­دا­عى كيكىلجىڭدەردى رەتتەۋگە دەگەن, ولاردىڭ اراسىندا ءتيىمدى ارااعايىن بولۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن قازىر ۇي­ىمداعى بارلىق ارىپتەستەر دە جو­عارى باعالاپ وتىر. بۇل باستامانى العاش رەت, تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الا­ڭىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ كوتەرگەن ەدى. قازاقستان باسشىسىنىڭ رەسەيدىڭ سول كەزدەگى پرەزي­دەنتى ب.ەلتسينمەن اراا­عاي­ىن­دىق قىزمەتىن مۇنداعى حالىق ءالى كۇنگە قۇرمەتپەن ەسكە الادى. ءىس باسىنداعى توراعا ءازىربايجان جانە ارمەنيا باسشىلارىمەن, قو­عام وكىلدەرىمەن, تاۋلى قاراباق تۇرعىندارىمەن كەزدەسىپ, ولاردىڭ پوزيتسيالارىن ءبىلدى. ول جانجالدى تەك قانا كەلىسسوز ۇستەلىندە شەشۋ قا­جەتتىگىن جانە ونى الەمدىك قوعام­داس­تىقتىڭ ۇلكەن بولىگى قارايتىن ەقىۇ سەكىلدى ۇيىمنىڭ قولدايتى­نىن جەتكىزدى. وزدەرىنىڭ ماسەلەلەرىنە الەم جۇرتشىلىعى الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى كەلىپ وتىرعانىنا ەكى جاق تا ريزاشى­لىقتارىن ءبىلدىردى. وسى­دان ءارى ءىس باسىنداعى توراعا گرۋزيادا بولىپ, وسى ەل سىرتقى ىستەر مي­نيسترى گ.ۆا­شادزەمەن جانە ساياسي پارتيا باسشىلارىمەن كەزدەسىپ, كەلىس­سوزدەر جۇرگىزدى. گرۋزين-وسەتين جانجالىنىڭ دا شەشىلۋىنە ىقپال ەتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. بۇدان كەيىن ءىس باسىنداعى توراعا الەم ەلدەرى دا تانىماي وتىرعان پريدنەستروۆە رەسپۋب­­ليكاسىندا دا بولىپ, كيكىلجىڭدەردى شەشۋدىڭ پەرسپەكتيۆاسى تەك كەلىسسوز ۇستەلىندە ەكەنىن ۇعىنعان ۇيىم پوزيتسياسىن ولارعا دا جەتكىزدى جانە ارااعايىندىق جورالعىلار جاسادى. ق.ساۋداباەۆ شۆەيتساريا كون­فەدەراتسياسىنا ساپارى با­رىسىندا دا ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىن­داعى ءتور­اعاسى رەتىندە ۇيىمنىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەرى مەن قا­زاق­ستاندىق توراعالىقتىڭ ماقسات­تارى تۋرالى اڭگىمە قوزعاپ, ۇسىنىستاردى تال­قىعا سالىپ وتىردى. مىنە, 100 كۇن­نىڭ ىشىندە ات­قارىل­عان جۇمىس­تار­دىڭ ءبىر پاراسى وسىنداي. بۇل – باسى عانا.