ىندەت لاتىن امەريكاسى مەن ازيا ەلدەرىندە كۇرت تاراپ, ناۋقاستار سانى ساعات سايىن كوبەيىپ جاتىر. بۇۇ-نىڭ حابارلاۋىنشا, كاريب باسسەينى دە پاندەميا وشاعىنا اينالماق. ىرگەلى ۇيىم مۇنىڭ باستى سەبەبى رەتىندە الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك, جۇمىس بارىسىندا سانيتارلىق نورمالاردىڭ ساقتالماۋى, مەديتسينا ساپاسىنىڭ تومەندىگىن اتاپ كورسەتتى.
بۇۇ باس حاتشىسى انتونيو گۋتەرريشتىڭ ايتۋىنشا, كەدەيلەرگە, مۇگەدەكتەرگە, قارتتارعا, ايەلدەرگە, جەرگىلىكتى حالىق وكىلدەرىنە, بوسقىندارعا زور قاۋىپ ءتونىپ تۇر. سونداي-اق پاندەمياعا بايلانىستى اتالعان وڭىرلەردە كەدەيلىك دەڭگەيى 7 پايىزعا ارتادى. ناتيجەسىندە, 230 ميلليون ادام كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن ءومىر سۇرسە, 96 ميلليون تۇرعىن قايىرشىلىق جاعدايدا تىرشىلىك ەتەدى ەكەن.
ء«بىز ۆيرۋستىڭ تارالۋىن تەجەۋ جانە بارلىق ادامنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى ءۇشىن كۇرەستى كۇشەيتۋ ماقساتىندا قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋىمىز كەرەك. بىراق ءبىز بۇرىن-سوڭدى بولماعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالدارعا قاتىستى شارالار قابىلداۋعا ءتيىسپىز», دەدى ا.گۋتتەريش ونلاين-ءباسپاسوز جيىنىندا.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى دا كوروناۆيرۋستىڭ قارقىنى ارتىپ بارا جاتقانىنا الاڭداۋلى. ۇيىم باسشىسى تەدروس گەبرەيەسۋس COVID-19 ۆيرۋسىنان تۋىنداعان پاندەميا ءالى دە شىرقاۋ شەگىنە جەتپەگەنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ىندەتتىڭ جوعارى قارقىنمەن تارالۋىنا بيلىك وكىلدەرىنىڭ دەر كەزىندە قيمىلداپ, ارەكەت ەتپەۋى اسەر ەتكەن.
«قازىر بىزگە كەزىگىپ وتىرعان باستى قيىندىق ۆيرۋس ەمەس, جاھاندىق جانە ۇلتتىق دەڭگەيدەگى كوشباسشىلىق پەن بىرىگۋ جەتىسپەي تۇر. بۇل قاسىرەت دوستارىمىزدى ساعىنتىپ, كوپتەگەن ءومىردى جالمادى. ونى بولەك-بولەك جەڭە المايمىز», دەدى ت.گەبرەيەسۋس جەنەۆادا وتكەن ءباسپاسوز جيىنىندا.
ددۇ باسشىسىنىڭ بۇلاي الاڭداۋىنا نەگىز بار. اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ بۇعان دەيىن تالاي مارتە ۇيىم قۇرامىنان شىعاتىنىن مالىمدەگەن. اقىرى اق ءۇي اكىمشىلىگى رەسمي تۇردە بۇل قادامعا كىرىسىپ كەتتى. الدا-جالدا قۇراما شتاتتار ددۇ-مەن ات قۇيرىعىن ۇزىسسە, ەشكىمگە وڭاي تيمەيتىنى انىق. ويتكەنى اقش – ۇيىمعا ەڭ كوپ قارجى قۇياتىن مەملەكەت. ياعني كوروناۆيرۋس ىندەتىمەن كۇرەس, ودان كەيىنگى احۋالدى جاقسارتۋعا ارنالعان بىرقاتار باستاما اياقسىز قالۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل – بىرىنشىدەن.
ەكىنشىدەن, ۆيرۋستىڭ تارالۋى بىرقاتار ەلدە ارتىپ, بۇعان دەيىن ىندەتتى اۋىزدىقتادىق دەگەن مەملەكەتتەر قايتا كارانتين جاريالاۋعا ءماجبۇر بولدى. اسىرەسە اقش, برازيليا, ءۇندىستان جانە وڭتۇستىك افريكادا جاعداي باقىلاۋدان شىعىپ, ۆيرۋس جۇقتىرعانى انىقتالعان ناۋقاستار كۇرت ارتقان. وعان قوسا, كۇن سايىن ىندەت 5 مىڭ ادامنىڭ ءومىرىن جالماپ وتىر.
قۇراما شتاتتارىندا كەيىنگى اپتادا ناۋقاستار سانى ايتارلىقتاي كوبەيگەن. بۇگىندە بۇل ەلدە كۇنىنە 60 مىڭعا جۋىق ادام ۆيرۋس جۇقتىرعانى انىقتالدى. ال جالپى اقش-تا 3,2 ميلليوننان استام ادام COVID-19-دىڭ تىرناعىنا ىلىكتى. جالپى سانى 136 مىڭعا جۋىق تۇرعىن اتالعان دەرتتەن قازا تاپتى.
بۇعان دەيىن اقش-تىڭ نيۋ-يورك قالاسى – قاۋىپتى ۆيرۋستىڭ وشاعى سانالىپ كەلگەن. الەمگە ايگىلى شاھاردا بۇگىنگە دەيىن 425 مىڭ ادام اۋىرعان-دى. الايدا كارانتيندىك شەكتەۋلەردى الىپ تاستاعاننان كەيىن كاليفورنيا, تەحاس, فلوريدا شتاتتارىندا COVID-19 جۇقتىرعاندار سانى ارتتى. اسىرەسە وتكەن جۇمادا تەحاستا ءبىر كۇندە 11 مىڭ ادامنىڭ سىرقاتتانعانى انىقتالدى.
اقش-تىڭ باس ەپيدەميولوگى ەنتوني فاۋچي اقش كوروناۆيرۋستىڭ العاشقى تولقىنىنا توتەپ بەرە المادى دەپ ەسەپتەيدى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, ىندەتتىڭ قارقىندى تاراۋىنا ەل بيلىگىنىڭ دەر كەزىندە قيمىلداماۋى, حالىقتىڭ كارانتيندىك تالاپتاردى ساقتاماۋى اسەر ەتتى.
بۇعان دەيىن جاپونيا كوروناۆيرۋسپەن كۇرەستە وزىق شىعىپ, ىندەتتىڭ بەتىن بەرى قاراتقانداي كورىنگەن. الايدا كەيىنگى اپتادا كۇنشىعىس ەلىندە ناۋقاستار سانى ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن, وتكەن اپتادا مىڭعا جۋىق ادامنىڭ ۆيرۋس جۇقتىرعانى انىقتالدى. وسىعان قاراماستان, بيلىك وكىلدەرى ازىرگە تاعى دا توتەنشە جاعداي ەنگىزۋگە ەرتە ەكەنىن ايتادى. پاندەميا باستالعان كەزدە جاريالانعان ءبىرىنشى توتەنشە جاعداي مامىردىڭ ورتاسىندا اياقتالىپ, شەكتەۋ شارالارى جەڭىلدەتىلگەن-ءدى. نيپپوندار ەلى سودان بەرى قول قۋسىرىپ وتىرماي, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن ىندەتپەن كۇرەسكە جۇمىلدىردى.
اۋستراليا دا كوروناۆيرۋستى ەركىنە كوندىرۋگە شاق قالعان-دى. بىراق «جاسىل قۇرلىقتا» كەيىنگى بىرنەشە اپتادا ناۋقاستار سانى كۇرت ارتتى. پرەمەر-مينيستر سكوتت موريسوننىڭ ايتۋىنشا, اۋستراليا ەلگە كەلەتىن مەيماندار سانىن اپتاسىنا ءتورت مىڭنان اسىرماۋعا شەشىم قابىلدادى. بۇعان دەيىن ەل بيلىگى قوناقتاردى مەملەكەت ەسەبىنەن قوناقۇيگە جايعاستىرىپ, 14 كۇن كارانتيندە ۇستاعان ەدى. ەندى كيۆي مەن كەنگۋرۋ كورۋگە بارعاندار كارانتيننىڭ شىعىنىن ءوز قالتاسىنان تولەۋى ءتيىس.
وعان قوسا, مەلبۋرن قالاسىندا التى اپتالىق لوكداۋن ەنگىزىلەدى. ال تۇرعىنى كوپ ۆيكتوريا مەن جاڭا وڭتۇستىك ۋەلس شتاتتارى شەكاراسى بەلگىسىز مەرزىمگە جابىلادى. قازىرگى تاڭدا «جاسىل قۇرلىقتا» قوعامدىق ورىنداردا بەتپەردە كيىپ ءجۇرۋ مىندەتتى.
برازيليادا دا جاعداي وتە قاۋىپتى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تاراتقان مالىمەتكە سۇيەنسەك, كۇن سايىن ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى 40 مىڭنان تۇسەر ەمەس. سونداي-اق كۇن سايىن مىڭنان اسا ناۋقاس كوز جۇمادى. ءتىپتى, ەل پرەزيدەنتى جاير بولسونارۋ دا COVID-19 جۇقتىردى. برازيليا باسشىسى تالاي مارتە كوروناۆيرۋستى قاراپايىم تۇماۋدان ايىرماشىلىعى جوق دەپ ەسەپتەپ كەلگەن ەدى.
جالپى, ەل اۋماعىندا 1,8 ميلليون ادام ىندەتكە شالدىققان. سونىڭ 70 مىڭى اقتىق ساپارعا اتتاندى. ءولىم كوەففيتسيەنتى 4 پايىزدى قۇراپ وتىر. بۇگىندە سان-پاۋلۋ جانە ريو-دە-جانەيرو شتاتتارىندا قازا تاپقاندار سانى وتە كوپ. برازيليا كوروناۆيرۋس جۇقتىرۋ جانە ءولىم سانى بويىنشا الەمدە اقش-تان كەيىنگى ەكىنشى ورىندا تۇر.
ەۋروپادا كەيىنگى بىرنەشە اپتادا جاعداي تۇراقتالىپ قالعان ەدى. بىراق قازىرگى تاڭدا قارت قۇرلىق پاندەميانىڭ ەكىنشى تولقىنىنا ازىرلەنىپ جاتىر. جاعدايدىڭ قالپىنا كەلىپ جاتقانىنا قاراماستان, جەكەلەگەن ەلدەردە اۋرۋدىڭ ءورشۋى بايقالادى. ماسەلەن, سەربيادا جۇقتىرعاندار سانى كۇرت ارتتى. اۋرۋحانالار اۋزى-مۇرنىنان شىعىپ تولعان. كوپشىلىك بۇعان ەل بيلىگىن كىنالايدى. مامىردا ۇكىمەت شەكتەۋ شارالارىن جەڭىلدەتىپ, ماۋسىمدا سايلاۋ وتكىزگەن. ال بيلىك وكىلدەرى كارانتين تالاپتارىن ساقتاماعان حالىقتىڭ ءوزىن كىنالايدى. ۆيرۋستى ودان ءارى تاراتپاۋ ماقساتىندا بەلگرادتا 10-13 شىلدە ارالىعىندا كومەندانتتىق ساعات رەجىمى ەنگىزىلدى. سەربيانىڭ 19 قالاسى مەن اۋدانىندا توتەنشە جاعداي جاريالاندى.
يسپانيانىڭ گاليتسيا وڭىرىندە قايتادان لوكداۋن ەنگىزىلدى. اتالعان اۋداندا ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى كۇرت ارتقان. وسىعان بايلانىستى, قوعامدىق ورىنداردا بەتپەردە تاعۋ مىندەتتەلىپ, كوپشىلىكتىڭ جينالۋىنا تىيىم سالىندى. جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ پايىمداۋىنشا, ىندەتتىڭ ورشۋىنە مەيرامحانا مەن بارلاردىڭ اشىلۋى سەبەپ بولعان. بۇدان بولەك, ءۇندىستان, رەسەي, مەكسيكا, چيلي, پەرۋ سەكىلدى ەلدەردە دە جاعداي ءماز ەمەس.
تاياۋدا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى كوروناۆيرۋستىڭ اۋا ارقىلى تارالۋى ىقتيمال دەپ مالىمدەدى. ايتسە دە, ازىرگە كەسىپ-ءپىشىپ ايتۋعا ەرتە. ۇيىم وكىلدەرىنىڭ سوزىنە سەنسەك, COVID-19-دىڭ اۋا ارقىلى قانشالىقتى جۇعاتىنىن ءالى دە زەرتتەۋ قاجەت.
ددۇ-نىڭ ينفەكتسيانى تاراتپاۋ جونىندەگى ساراپشىسى بەنەدەتتا اللەگرانتسي كوروناۆيرۋس اۋا ارقىلى تارالۋىن جوققا شىعارعانىمەن, تۇپكىلىكتى قورىتىندى جاساۋعا ەرتە دەپ ەسەپتەيدى.
«ادامدار كوپ جينالاتىن جابىق ءارى ناشار جەلدەتىلەتىن قوعامدىق ورىنداردا ۆيرۋستىڭ اۋا ارقىلى بەرىلۋ مۇمكىندىگىن جوققا شىعارمايمىز. بىراق مۇنى ءالى دە زەرتتەپ, دالەلدەۋىمىز قاجەت. بۇل باعىتتاعى جۇمىستى جالعاستىرا بەرەمىز», دەدى ول.
