ءبىزدىڭ قولىمىزعا الماتى وبلىسى, ەڭبەكشىقازاق اۋدانى, قورام اۋىلدىق وكرۋگى, لاۆار اۋىلىنان جەكە قولدارىن قويىپ راستاعان 47 تۇرعىنىنىڭ جانە «جەلتوقسان», «دارىن», «يلاحۋن», «ايگەرىم» اتتى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ توراعالارى جەر, سۋ داۋىنا بايلانىستى جازعان ارىز حاتى ءتيدى.
ءبىزدىڭ قولىمىزعا الماتى وبلىسى, ەڭبەكشىقازاق اۋدانى, قورام اۋىلدىق وكرۋگى, لاۆار اۋىلىنان جەكە قولدارىن قويىپ راستاعان 47 تۇرعىنىنىڭ جانە «جەلتوقسان», «دارىن», «يلاحۋن», «ايگەرىم» اتتى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ توراعالارى جەر, سۋ داۋىنا بايلانىستى جازعان ارىز حاتى ءتيدى.
حاتتا: «...مەملەكەتتىك جەر قورىنا كىرەتىن قورام اۋىلىنىڭ ماڭىنداعى جەردە كەڭەستىك داۋىردەن بەرى «قورام» ۇجىمشارىنىڭ ءتورت ت ۇلىگى جانە اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جەكەمەنشىگىندەگى مالى جايىلىپ, كەزىندە سول ەل شابىندىقتان ءبىر جازدا ەكى رەت ءشوپ شاۋىپ تا الاتىن ەدى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى سول جەر حالىقتىڭ جەكەمەنشىگىندەگى مالىنىڭ تۇراقتى جايىلىمىنا اينالىپ, تۇرعىندار كوڭىلى ورنىققان. سودان ۋاقىت اعىمىنا وراي كاسىپكەرلەر بولىسكە سالا باستاعان سوڭ, سول كەزەڭدە ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ اكىمى لاۋازىمىن اتقارعان كەرىمتاي ابدراحمانوۆ قورام اۋىلدىق وكرۋگى اكىمىنىڭ, ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورىنىڭ, اۋداندىق جەر كوميسسياسىنىڭ ۇيعارىمدارى مەن حاتتارىن جانە ەل زاڭدارىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, «قورام اۋىلدىق وكرۋگىندەگى مەملەكەتتىك جەر قورىنداعى جالپى كولەمى 385 گا. جايىلىمدىق جەر تەلىمى قورام اۋىلدىق وكرۋگى جەر تەلىمدەرى ساناتىنا جانە قورام اۋىلدىق وكرۋگى جەرىنە قاراستى 220 گا. جەر تەلىمى قورام اۋىلدىق وكرۋگى مەملەكەتتىك جەر قورى ساناتىنا وتكىزىلسىن» دەگەن ماتىندە 26.11. 2007 جىلى № 6406 قاۋلى شىعارعان ەدى. قازاقى جالپاق تىلمەن ايتقاندا اۋدان اكىمى حالىقپەن كەلىسە وتىرىپ «بۇل جەر ەندى ەشقانداي شارۋا قوجالىعىنا دا, باسقا تۇلعالارعا دا بەرىلمەسىن» دەگەن زاڭدى كۇشى بار قۇجاتىن ەلگە جاريالاعان سوڭ, بۇل جەرگە كوز تىككەندەردىڭ ارەكەتى ساپ تىيىلعان. ال سوڭعى 2 جىلدا سول قۇجات كۇشىن جويدى ما, ايتەۋىر ۇشتى-كۇيلى جوعالىپ, جوعارىدا كورسەتىلگەن جەر تەلىمىنە «مىقتىلاردىڭ» ىنتىزارلىعى قايتا ويانىپ, ارتا باستادى» دەپ جەر داۋىنا بايلانىستى ءبىر اقيقاتتىڭ بەتىن اشقان سوڭ, ودان ءارى بىلاي جالعاسادى: «ۇلكەن الماتى كانالىنان اۋىل ىرگەسىنە دەيىن سۋ جاقسى كەلەدى. بىراق ونى ءبولۋ, ياعني 5-10 گەكتار سۋارمالى جەرىمىزدى سۋارۋ ۇلكەن پروبلەما بولىپ وتىر. ارىقتار قايرانعا تولىپ, جىڭعىل اعاش وسكەن. ونى تازالاۋعا تۇرعىنداردىڭ تەحنيكاسى دا, قاراجاتى دا جوق. سوندىقتان جەكە تۇلعالار بەكەرگە جەر سالىعىن تولەمەۋ ءۇشىن وزدەرىنە تيەسىلى جەر تەلىمدەرىن تاستاپ كەتۋدە» دەپ جازىلعان حات مازمۇنىمەن مۇقيات تانىستىق.
سودان اتالعان اۋىلعا ارنايى باردىق. ارىز يەلەرىمەن كەزدەستىك. سۋ تاپشىلىعىنان ەڭبەگى جانباي, التىن ۋاقىتى زايا كەتكەن ءانۋار كەرىمباي سەكىلدى شارۋالاردىڭ ءجۇزى سولعىن. كوكتەمدە سەبىلگەن جۇگەرى تۇقىمى قاۋلاپ ءوسۋىن وسكەنىمەن, دەر كەزىندە سۋارىلماعاندىقتان قۋراپ قالىپتى. جالپى, بۇل ءوڭىردىڭ سىرت كورىنىسىنە الىستان كوز تاستاساڭىز كەپكەن توپىراق, بوزارعان دالا قۇددى تازدىڭ باسىنداي ويدىم-ويدىم بولىپ كورىنەدى. ويتكەنى, قولى قىسقا شارۋالارعا تيەسىلى جەر سۋسىز بوزارسا, سول جەردە قاتار جاتقان وزگە القاپتا جايقالا كوكونىستەر ءوسىپ, ءونىم بەرەكەلىلىگى ارتىپ تۇر. مۇنى الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك دەيمىز بە, الدە قولى ۇزىن ادامدار مەن وزگەلەردىڭ ءوزارا ءتىل تابىسا الماۋىنا تىرەيمىز بە, بىلمەيمىز. بىراق ءتىل ۇشىنا كەلە بەرەتىن قايىرىمدىلىق دەگەن ءسوز ارقىلى بۇگىندە حالىق قالاۋلىسى اتانىپ وتىرعان اداليات گازيەۆانىڭ №22 بيجانوۆ سايلاۋ وكرۋگىنەن, ياعني, بىزگە شاعىم-حات جولداعان جەرلەستەرى قونىستانعان ەلدى مەكەندەردەن ەڭبەكشىقازاق اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا ۇمىتكەر بولىپ تۇسكەندەگى باعدارلاماسىنان مىنا ءبىر جولداردى كەلتىرسەك: «باستى ماقساتىم – قوعامنىڭ ساياسي ومىرىنە بەلسەنە قاتىسۋ, ساياسي جانە الەۋمەتتىك ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ ىسكە اسۋىنا جاردەمدەسۋ, قوعامدىق تۇرمىس جانە ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى توڭىرەگىندەگى ماسەلەلەر بويىنشا جاردەم بەرۋ, شارۋا قوجالىقتارى مەن شاعىن, ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا جاردەمدەسۋ جانە قولداۋ» دەپ نىعارلاپ ۋادە بەرىلگەن. ءدال وسى تۇستا قولىمىزداعى شاعىم-حاتتاعى: «ەكى ارىزدىڭ دا توق ەتەرى قانداي دا ءبىر جولمەن 3 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ, ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ اكىمى ءبينالى ىسقاققا زاڭ شەڭبەرىندە وسى قاراجاتپەن قورام اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى 500-700 گا. جايىلىمدىق جەردى جانە سول ماڭداعى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ جەر تەلىمدەرىن ۋاقتىلى سۋارۋ ءۇشىن ۇزىندىعى 3-4 شاقىرىم توعان قازدىرىپ, اۋداندىق سۋ شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ قۇزىرىنا وتكىزدىرەسىز. جەردى, توعاندى ءبىر بايشىكەشتىڭ باۋىرىنا باسىپ بەرمەيسىز دەگەن تەگەۋرىندى تاپسىرما تۇسسە ءبارى شەشىمىن تاباتىن ەدى», دەگەن كوكەيگە قونىمدى جولداردى دا نازارعا ۇسىنا كەتكەندى دۇرىس سانادىق. وعان ءتيىستى ورىندار نە ايتار ەكەن؟
ال ەندى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنداعى وزەكتى ماسەلەنىڭ تاعى ءبىرى – مال ۇرلىعى. وسى جولعى ءىسساپارىمىزدا جەتىم بالا, جەسىر كەمپىردىڭ ساۋىن سيىرىن ءدال قۇربان ايت مەيرامى قارساڭىندا ۇرلاپ, اۋىل ىرگەسىندە-اق سويىپ اكەتكەنىن, اتاكاسىبىن جالعاپ, شارۋاسىن كۇيتتەگەن اقساقالدىڭ بار مالىن ءبىر تۇندە ۇرلاپ كەتكەنىن دە ەستىدىك. ارىز-حاتتا جازىلعان شاعىمداردىڭ راستىعىنا كوزىمىز جەتىپ, ولاردىڭ دا شاراسىزدىقتان جاۋدىرەپ وتىرعاندارىن كوردىك. سول فاكتىلەر تۋرالى حاتتا: «ەرەجەپوۆا كۇنى-ءتۇنى كوزىنەن تاسا قىلماي باعىپ جۇرگەن جالعىز سيىرىن اعىمداعى جىلدىڭ 20 ساۋىرىندە كۇندىزگى ساعات 12.00-13.00 ارالىعىندا ءوزى تۇسكى اسىن ىشۋگە كەتكەندە قۇلجا كۇرە جولىنان 200-300 مەتر جەردەگى دوستىق اۋىلى ماڭىندا سويىپ, ىشىندەگى بۇزاۋىن, ىشەك-قارنىمەن قوسا اقتارىپ تاستاپ, ەتىن الىپ كەتكەن. بۇل قىلمىستىق ءىس ءالى كۇنگە اشىلمادى. ءدال وسى اۋىلدا جالعىز ءوزى عانا تۇراتىن جاسى 70-تەن اسقان كەمپىر 2012 جىلى 20 قاراشادا قايتىس بولعان بالاسىنىڭ اسىن بەرۋگە دايىندالىپ وتىرعاندا 2 جىلقىسىن ۇرلاپ كەتتى. ۇرى ۇستالعانىمەن جالعىزىلىكتى كەيۋانانىڭ ادال مالىن قايتارمادى. لاۆار اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى 2012 جىلدىڭ كوكتەمىندە قۇربان ايت نامازىن وقىپ مەشىتتە وتىرعاندا جومارت داۋلەتباەۆتىڭ بۋاز سيىرىن اۋىل شەتىندە سويىپ, تاعى ەكى باس سيىرىن تىرىدەي كولىكتەرىنە باسىپ ۇرلاپ كەتكەن. بۇل قىلمىس اشىلماق تۇگىلى تىركەلگەن دە جوق. لاۆار اۋىلىندا تۇراتىن 80 جاستان اسقان ءىزتاي كۇلەتوۆ دەگەن قاريانىڭ قوراسىن 2011 جىلدىڭ كوكتەمىندە بۇزىپ, 5 باس سيىرىن ايداپ كەتكەن», دەگەن دەرەكتەر وسى حاتتا 17-گە جەتتى. بۇعان دالەل, ماسەلەن «جەلتوقسان» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى ءانۋار كەرىمبايدىڭ جازعان شاعىم-حاتىنا قر ءىىم كريمينالدىق پوليتسيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ارمان ورازاليەۆتىڭ قولى قويىلعان 10 ءساۋىر 2013 جىلعى شىعىس ءنومىرى 3-3-10/جت-ۇج-1014 جاۋابىن سوزبە-ءسوز كەلتىرسەك: «شەلەك وڭىرىندە ورىن العان مال ۇرلىعى تۋرالى جازعان ارىزىڭىز ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كريمينالدىق پوليتسيا كوميتەتى تاراپىنان قارالدى. قازىرگى ۋاقىتتا وتىنىشتە كورسەتىلگەن سەزىكتىلەر اعايىندى بايزاقوۆتار مەن اديرباەۆ وسىنداي قىلمىستار جاساعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋدا. مينيسترلىكتىڭ نۇسقاۋىنا سايكەس الماتى وبلىسىنىڭ ءىىد ۇجىمدىق ارىزدا كورسەتىلگەن بارلىق ءمان-جايلاردى جانە جوعارىداعى سەزىكتىلەردىڭ تاعى باسقا مال ۇرلىقتارىنا قاتىستىعىن انىقتاۋ ءۇشىن قوسىمشا تەكسەرۋ جۇرگىزىلۋدە. ونىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا قولدانىستاعى زاڭعا سايكەس پروتسەسسۋالدىق شەشىم قابىلداناتىن بولادى», دەلىنگەن. ال باس پروكۋراتۋرانىڭ وتىنىشتەردى قاراۋ جانە ءىس-قاعازدارىن جۇرگىزۋ تۋرالى زاڭداردىڭ قولدانىلۋىن قاداعالاۋ باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى ق.مادىباەۆ قول قويعان 14.03.2013 جىلعى شىعىس ءنومىرى 2-01660-13-13343 جاۋاپ-حاتتا: «قاراۋ جانە شارا قولدانۋ ءۇشىن ءانۋار كەرىمبايدىڭ ءوتىنىشى جولدانادى. قارالۋ ناتيجەسىن ءوتىنىش بەرۋشىگە حابارلاۋدى وتىنەمىز. ەكىنشى مەكەنجايعا باس پروكۋراتۋراعا بەرگەن جاعدايدا وعان وبلىس پروكۋرورىنىڭ نەمەسە وعان تەڭەستىرىلگەن پروكۋروردىڭ جاۋابى قوسا تىركەلۋى كەرەك ەكەندىگىن تۇسىندىرەمىز...», دەپ جازىلعان. بۇل جەردە ايتايىن دەپ وتىرعانىمىز, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جاۋاپ-حاتتارى ارقىلى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىندا مال ۇرلىعىنىڭ ءورشىپ, وسپادارسىز ورىن العاندىعىن راستاۋ. بۇل ءبىر. ەكىنشىدەن, ەل ءۇشىن وسى مال ۇرلىعىمەن بىرگە وڭىردەگى جەر داۋىن, سۋ تاپشىلىعىن كوتەرگەن جاندار قىسىم كورمەۋى, جاپا شەكپەۋى ءتيىس. ۇشىنشىدەن, قورام اۋىلدىق ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورى ارقىلى مال ۇرلىعىنا بايلانىستى جازىلىپ, اياعى سيىرقۇيىمشاقتانىپ كەتكەن ارىزدارعا ەڭبەكشىقازاق اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمىنىڭ باسشىلىعى نە ايتار ەكەن؟ زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن قاداعالايتىن اتالعان اۋداننىڭ پروكۋرورى دا ءۇنسىز قالماس.
نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى,
ەڭبەكشىقازاق اۋدانى.
