ساياسات • 07 شىلدە، 2020

استانا پروتسەسى

19 رەت كورسەتىلدى

سيرياداعى ازاماتتىق سوعىستىڭ ءجۇز مىڭداعان ادامنىڭ ءومىرىن جالماپ، ميلليونداعان تۇرعىندى بوسقىنعا اينالدىرعانى تۋرالى تالاي مارتە جازىلىپ، بيىك-بيىك مىنبەرلەردە ايتىلدى. الايدا ەلدەگى شيەلەنىسكەن جاعدايدى ساياسي جولمەن بەيبىت شەشۋگە ۇمتىلعاندار ساناۋلى. وسى ورايدا، قازاقستان تاياۋ شىعىستاعى مەملەكەتتىڭ تىنىشتىعىن ساقتاۋ ماقساتىندا كەلىسسوز الاڭىن ۇسىنعانى بەلگىلى. استانا پروتسەسى رەتىندە تانىلعان بۇل جيىننىڭ تيىمدىلىگى بۇگىندە حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان جوعارى باعالاندى.

سيريا كەلىسسوزدەرىنىڭ وڭتايلى جۇرگىزىلۋىنە بەيتاراپ استانا الاڭىنىڭ ءتيىمدى بولعانىن كەپىلگەر مەملەكەتتەر – تۇركيا، يران جانە رەسەي ەلدەرى پرەزيدەنتتەرىنىڭ جىلى لەبىزدەرىنەن-اق بايقالادى. ماسەلەن، تۇركيا باسشىسى رەجەپ تايپ ەردوعان رەسەي پرەزيدەنتىمەن كەزدەسكەن ساتىندە: «استانا كەلىسسوزدەرى سيرياداعى قانتوگىستى ازايتۋعا زور ۇلەس قوستى. سيرياداعى داعدارىستى ساياسي جولمەن رەتتەۋگە نەگىز پايدا بولدى»، دەگەنى ەسىمىزدە.

كرەمل باسشىسى ۆ.پۋتين سيرياداعى داعدارىستى شەشۋ ماقساتىندا استانا الاڭىن ۇسىنعانى ءۇشىن قازاقستانعا جانە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆقا العىس ءبىلدىردى.

«قازاقستان جاي عانا باس قوساتىن جەر ەمەس، ول وتە قولايلى الاڭ. قازاقستاننىڭ بەيتاراپ پوزيتسياسى، قانداي دا ءبىر شيەلەنىستەرگە ەشقاشان ارالاسپاۋى بەدەلدى بىتىمگەر ەكەنىن كورسەتەدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ بارلىق شيەلەنىسۋشى جانە بىتىمگە كەلىسۋشى تاراپتاردى كەلىسسوز ۇستەلىنىڭ باسىندا ۇستاپ قالۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا العان كەزدەر دە بولعان. سول ءۇشىن العىسىمىز شەكسىز»، دەپ استانا پروتسەسىنە لايىقتى باعاسىن بەردى.

مۇنداي مازمۇنداعى پىكىرلەردى وزگە دە مەملەكەتتەردىڭ، حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى مەن وكىلدەرى بيىك مىنبەرلەردەن ءاردايىم مالىمدەپ ءجۇر. ەۋروپالىق پارلامەنت دەپۋتاتى اندرەي مامىكين سيرياداعى داعدارىستا ءوز مۇددەسى بار تاراپتاردىڭ استانا الاڭىندا كەزدەسىپ، ءبىر ۇستەل باسىندا كەلىسسوز جۇرگىزگەنى كوپ نارسەدەن حابار بەرەتىنىنە باسىمدىق تانىتتى.

«قازاقستان تاراپىنىڭ ارااعايىندىق جاساۋىمەن سيريادا بىتىمگە كەلە الماي جاتقان تاراپتار ءوز مۇددەلەرىن العا تارتا بەرۋدى توقتاتىپ، ەلدىڭ بولاشاعىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەنىن كوردىك. ارينە بۇل جاعىمدى جاڭالىقتىڭ باسى دەپ ويلايمىن. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاراپتاردىڭ ءوزارا مامىلەگە كەلۋى ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاسادى. ن.نازارباەۆتىڭ بۇل ەڭبەگى ەش كەتكەن جوق دەپ ەسەپتەيمىن» دەدى قارت قۇرلىقتىڭ دەپۋتاتى ەلورداعا كەلگەن ساپارىندا.

استانا پروتسەسىنە قاتىستى شەتەلدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى دا جارىسا جازعانى ءمالىم. كەلىسسوزدەردىڭ ءار راۋندى وتكەننەن كەيىن كولدەي-كولدەي ماقالالار مەن تەلەۆيزيالىق سيۋجەتتەردەن بولەك ارنايى ساراپتامالار دا جازىلدى. ماسەلەن، تۇركيالىق Daily Sabah باسىلىمى ەلورداداعى جيىننىڭ سيريا داعدارىسىن شەشۋدەگى ءرولىن جوعارى باعالايدى.

«قازىرگى تاڭدا سيريادا بەيبىتشىلىك ورناتۋ بويىنشا وتكىزىلىپ جاتقان استانا پروتسەسى تاياۋ شىعىس ارحيتەكتۋراسىن قايتا قۇرۋعا زور ۇلەس قوسىپ وتىر. جەنەۆا كەلىسسوزدەرىن الماستىرۋدى كوزدەمەيتىن استانا پروتسەسى 2017 جىلى بۇۇ-نىڭ جيىنىنا قوسىمشا رەتىندە باستالعان.

جەنەۆاداعى بەيبىتشىلىك جونىندەگى كەلىسسوزدەردى قايتا جاڭعىرتقان استانا پروتسەسىنىڭ ارقاسىندا يدليب پروۆين­تسياسىندا، كورشى لاتاكيا، حاما جانە الەپپودا دەەسكالاتسيا ايماقتارىن قۇرىلدى. گۋمانيتارلىق داعدارىسقا جول بەرمەۋ ماقساتىندا رەسەي مەن تۇركيا كەلىسىمگە كەلدى»، دەيدى Daily Sabah باسىلىمى.

وسى ورايدا، مىنا ماسەلەنى ەسكەرە كەتكەن ءجون. استانا پروتسەسى الەمدىك گەوساياسات تاقتاسىندا تاستارىن ارلى-بەرلى جۇرگىزىپ ۇيرەنىپ قالعان ويىنشىلاردىڭ قاتىسۋىنسىز-اق سيريا داعدارىسىن شەشۋگە بولاتىنىن كورسەتتى. مۇنى كەلىسسوزدەردىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ساراپشىلار دا مويىنداپ وتىر. رەسەي دۋماسىنىڭ دەپۋتاتى ميحايل ەمەليانوۆتىڭ ايتۋىنشا، استانا پروتسەسىنىڭ ءساتتى جۇرگىزىلۋىنىڭ ناتيجەسىندە رەسەي، تۇركيا جانە يران كەپىلگەر مەملەكەتتەر رەتىندە كەلىسىمگە قول جەتكىزدى. «وسى ءۇش مەملەكەت وڭىرلىك ماسەلەلەردى جاھاندىق ويىنشىلاردىڭ قاتىسۋىنسىز-اق شەشۋگە قابىلەتتى ەكەنىن كورسەتتى. سيريا داعدارىسى اقش-تىڭ ارالاسۋىنسىز دا شەشىلىپ كەلەدى»، دەدى م.ەمەليانوۆ.

France24 ارناسى دا استانا پروتسەسىنىڭ تيىمدىلىگى ناتيجەسىندە سيرياداعى دەەسكالاتسيا ايماقتارىن قۇرۋعا جاعداي جاسالعانىن ايتادى.

«بۇۇ-نىڭ باستاماسىمەن وتكىزىلگەن جەنەۆا پروتسەسى نەگىزىنەن ساياسي ترانزيتكە كوڭىل ءبولىپ، 350 مىڭنان استام ادامنىڭ ءومىرىن جالماعان قاقتىعىستى توقتاتۋعا قاۋقارسىز بولدى. استانا كەلىسسوزدەرىنىڭ ناتيجەسىندە دەەسكالاتسيا ايماقتارى قۇرىلدى»، دەيدى France24.

ۆەنادا ورنالاسقان Das Institut für Sicherheitspolitik ينستي­تۋتىنىڭ پايىمداۋىنشا، استانا كەلىسسوزدەرى سيريا داعدا­رىسىن شەشۋدە ءتيىمدى ءارى پايدالى الاڭ ەكەنىن دالەلدەدى.

«استانا پروتسەسى قارۋلى وپپوزيتسيالىق توپتار مەن سيريا بيلىگىن بايلانىستىرىپ، كەلىسسوز ۇستەلىنە اكەلدى. اتىستى توقتاتۋ مەن دەەسكالاتسيا ايماقتارىن قۇرۋ ارقىلى قاقتىعىستى باسەڭدەتتى. سونداي-اق وپپوزيتسيا مەن تەرروريستەردى ايىرۋعا، كوپتەگەن باعىتتا ارنايى كوميسسيا قۇرۋعا جانە سوچي كونگرەسىن وتكىزۋگە مۇمكىندىك جاسادى.

قازىرگى تاڭدا استانا فورماتى ءوزىنىڭ ماقساتىن ورىنداپ، سيرياداعى احۋالدى تۇراقتاندىرۋعا زور ۇلەس قوستى دەپ ايتا الامىز. ايتسە دە، كەلىسسوز الاڭىن ءتيىمدى ءارى ءساتتى جالعاستىرۋ ءۇشىن زامانعا قاراي بەيىمدەلۋ كەرەك. قازىردىڭ وزىندە وزگەرىستەر انىق بايقالسا دا، استانا فورماتى الداعى ۋاقىتتا مىنا ماسەلەلەردى ەسكەرگەنى ءجون: يران، اقش جانە ساۋد ارابياسى اراسىنداعى تەكەتىرەس، يران قاتىساتىن كەلىسسوزدەرگە كەي ەلدىڭ ارالاسۋعا ىقىلاس تانىتپاۋى، ەۋروپالىق وداق پەن اقش تاراپىنىڭ سيريا ماسەلەسىن باستى كۇن تارتىبىنە شىعارماۋى، استانا پروتسەسىنە قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ كەي ماسەلەدە كەلىسپەۋى. ەندەشە استانا كەلىسسوزى اتالعان ماسەلەلەردى ەسكەرىپ، وسى باعىتتاعى جۇمىسىن جالعاستىرۋى قاجەت»، دەپ تۇيىندەيدى Das Institut für Sicherheitspolitik.

استانا پروتسەسىنىڭ 15-راۋندى ناۋرىزدا ءوتۋى ءتيىس بولاتىن. الايدا الەمدى جايلاعان كوروناۆيرۋس ىندەتىنە بايلانىستى كەلىسسوزدەر كەيىنگە شەگەرىلدى. تاياۋدا استانا پروتسەسى اياسىندا كەپىلگەر مەملەكەتتەر باسشىلارى ونلاين-كونفەرەنتسيا وتكىز­گەن-ءدى. جيىن بارىسىندا تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايپ ەردوعان استانا فورماتى سيريانىڭ كەلەشەگىنە جاقسارتۋدا زور ءرول وينايتىنىن جەتكىزدى.

ءيا، ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاھاندىق ساياساتتاعى بىتىمگەرشىلىك بەدەلىنىڭ ارقاسىندا ەلوردا ارازداسقان ەلدەردى تاتۋلاستىراتىن، باتۋاعا جەتەلەيتىن ىرگەلى ورداعا اينالدى. استانا پروتسەسى تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ قايراتكەرلىگىمەن قوسا، باس قالانىڭ بەيبىتشىل ۇستانىمىن الەمگە ايگىلەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

قحل: ۆيزا بەرمەي جاتىر

حوككەي • بۇگىن، 15:18

COVID-19 ادامنان يتكە جۇققان

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 14:15

قيىن كەزەڭ ارتتا قالدى - مينيستر

قازاقستان • بۇگىن، 11:14

ۇقساس جاڭالىقتار