«قازاقستان» ورتالىق كونتسەرت زالىندا «ايگۇل – كۇيگە بار الەم تامسانادى...» دەگەن اتپەن وتكەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, مەملەكەتتىك «دارىن» جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, تانىمال دومبىراشى ايگۇل ۇلكەنباەۆانىڭ ونەر كەشىندە قاسيەتتى قارا دومبىرا ۇنىمەن كۇي قۇدىرەتى اسقاقتاپ, كلاسسيكالىق شىعارمالار, حالىق كومپوزيتسيالارى مەن اندەرى جاڭعىرا تۇرلەندى.
«قازاقستان» ورتالىق كونتسەرت زالىندا «ايگۇل – كۇيگە بار الەم تامسانادى...» دەگەن اتپەن وتكەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, مەملەكەتتىك «دارىن» جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, تانىمال دومبىراشى ايگۇل ۇلكەنباەۆانىڭ ونەر كەشىندە قاسيەتتى قارا دومبىرا ۇنىمەن كۇي قۇدىرەتى اسقاقتاپ, كلاسسيكالىق شىعارمالار, حالىق كومپوزيتسيالارى مەن اندەرى جاڭعىرا تۇرلەندى.
كۇي ونەرى دالا وركەنيەتىنىڭ حالىقتىق قازىنالارى – القا-قوتان جينالعان حالىقتىڭ ەرەكشە رۋحتانىپ, ورتاداعى ورىنداۋشىنى ساحنادا جان-جاقتان ارا-تۇرا داۋىستاپ قولداۋ كورسەتىپ, ءلاززاتتانا, قۋاتتانا, ارقالانا قابىلدايتىن ايتىس, تەرمە سىندى ايرىقشا اسىل مۇرالارىنىڭ بىرىنە جاتادى. وسى كەرەمەتتى كوزبەن كورىپ, كۇيشى-دومبىراشىنىڭ جۇرەگىنىڭ ءلۇپىلى مەن ءار العان تىنىسىن جاقىننان تىكەلەي سەزىنىپ وتىرىپ تىڭداۋدان العان اسەر قانداي عاجاپ! كۇي شىمىلدىعىن ەسىر كۇيشىنىڭ «اقجارما» تۋىندىسى اشقاننان كەيىن دينانىڭ «بۇلب ۇلى» بۇلاقتىڭ كاۋسار لەبىندەي مايدالاپ سوعىپ, بالبىراي ءپىستى. جايىقتىڭ جاعاسىنان نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ «اققۋى» كۇمىس قاناتتارىن شولپىداي سىڭعىرلاتىپ جۇرەك تۇبىندەگى نازىك پەرنەنى قوزعاپ ءوتتى. سارىارقانىڭ سارى بەلدىگىنەن ءدۇلدۇل تۇلپار جەلدەي گۋلەپ, كوكجيەكپەن تۇتاسقان عاجايىپ ورنەككە بارىپ ءسىڭىپ كەتتى. كۇيگە ەلىتكەن سەزىم تىم نازىك. ىشتەگى الاپات ءبىر تولقۋعا ەرىك بەرگەن كوڭىلدىڭ كوك دونەنىن شىدەرلەپ ۇزاق ۇستاپ تۇرا المايسىڭ, اعىل-تەگىل جوڭكىپ بارادى.
كۇي كوشىمەن بىرگە كوشىپ, دالانىڭ كەرەمەت جۇپار اۋاسىن جۇتپاعالى قاشان. نۇرعيسا تىلەنديەۆ, رىسپاي عابديەۆ, قارشىعا احمەدياروۆ, راحىم ءتاجىباەۆتاردىڭ ارقايسىسى تاۋ ەڭسەلى تۇلعالار ەدى عوي. ساۋساقتارىنان كۇي سورعالاعان قالىپتارى تاريحتا قالىپتى. ەكراننان دينا كۇيشى مەن قالي جانتىلەۋوۆ باستاعان سول شوعىردىڭ شوقتاي جانعان كوزدەرىن كورگەن جۇرت ءۇنسىز ەگىلدى.
ايگۇل ۇلتتىق اسپاپتى زاماناۋي ۇنگە جاقىنداستىرۋ ءۇشىن ماڭداي تەرىن اياماي توگىپتى. دومبىرانىڭ ءححى عاسىرداعى عالامات داۋىسى قازاق ۇلتتىق مۋزىكا ونەرىنىڭ جاڭا كەزەڭى باستالعانىن بايقاتتى. تىڭ جوبادا اۆتور قازاقتىڭ ءداستۇرلى مۋزىكالىق اسپابىن «كەرۋلەن» فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق, دجاز-روك, ەسترادالىق, كلاسسيكالىق مۋزىكالىق اسپاپتارمەن شەبەر شەندەستىرۋىمەن ەرەكشەلەنىپ وتىر. سۇگىردىڭ «ىڭعاي توكپە», قازانعاپتىڭ «جەم سۋى» كۇيلەرى ەسترادالىق, دجاز-روك توبىنىڭ قوسىلۋىمەن ورىندالعاندا شىعارمانىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلىپ كەتكەندەي جاڭعىرىپ ەستىلدى. ەسجاننىڭ «قوش امان بول, اقبيكەشىنىڭ» ماقامى مامىقتاي مايدا ۇنمەن قۇلاق قۇرىشىن قاندىردى. سەيتەكتىڭ «جانتازا» كۇيىن مارات احمەدجانوۆپەن بىرگە ورىنداعاندا دومبىرا مەن كاحون اسپابىنىڭ ءۇنى ۇزىلمەي قابىسىپ, تەز جىمداسا كەتتى. ءبىر مەزگىلدە دجاز-روك, ەسترادالىق, كلاسسيكالىق اسپاپتاردىڭ دومبىراعا قوسىلۋى ناتيجەسىندە حالىق اندەرى مەن اۋەندەرى وزگەشە ورنەككە يە بولدى. كوز الدىمىزدا «قاراي كوزىم», «اقداريعا», «ءبىر بالا», «اق ەركە, اقجايىق» سياقتى حالىق اندەرى مەن قازاق كومپوزيتورلارىنىڭ اندەرى اسەم سارىندا سالتانات قۇردى.
دينا, ەسىر, سەيتەك, نۇرعيسا, قارشىعا شىعارمالارىن جەكە دومبىرانىڭ, ۇلت-اسپاپتار وركەسترلەرىنىڭ ورىنداۋلارىندا تالاي مارتە ەستىپ تە, كورىپ تە ءجۇرمىز. جاڭالىق – ايگۇلدىڭ كونە كۇيلەر مەن حالىقتىق اۋەندەردى دومبىرانى باسشى ەتىپ, ال قالعان مۋزىكالىق اسپاپتاردى سوڭىنان ەرگەن قوسشى ەتىپ, ۇلكەن ساحنانىڭ تورىنە وزدىرا بىلۋىندە. وسى ەڭبەگى ءۇشىن وعان كوپ العىس. بىرىنشىدەن, قازاقتىڭ جانى دەرلىك دومبىرانى شەكسىز شولەيتتەن شۇيگىندى ايدىنعا الىپ شىققانداي ۇلكەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ وتىر. ەكىنشىدەن, كۇيلەرگە دە كۇننىڭ كوزىن ءتۇسىرىپ وتىرۋ ارتىقتىق ەتپەيدى. وسى جاعىنان مىسالى, ول ەستىلمەي كەتكەن, ۇمىتىلۋعا اينالعان ەسىمدەردى, كۇيشىلەردى حالىقپەن قايتا قاۋىشتىرىپ, مەرەيدى تاۋداي ءوسىرىپ ءجۇر.
ايتا بەرسەك, ايگۇل ناريمانقىزىنىڭ ەلورداداعى شىعارماشىلىق كەشىندەگى جارقىن ساتتەر وتە كوپ. قازىرگى كومپوزيتورلاردان ەرمۇرات ۇسەنوۆتىڭ «كەربەز سۇلۋ» كۇيى, ەرلان مىرزابەك پەن ءادىلجان تولىقباەۆتىڭ گيتارا سۇيەمەلدەۋىمەن ورىنداعان «قىزىلقۇمدا اۋىلىم» ءانى, ءوزىنىڭ شاكىرتتەرىمەن, «ريتم» توبىمەن قوسىلىپ تارتقان «سينگ-سينگ», «تيكو-تيكو» شىعارمالارى ەكى ىشەكتىڭ قۇدىرەتىنە يىلمەيتىن, يكەمدەلمەيتىن ەشتەڭە جوعىن دالەلدەدى.
ايگۇل ۇلكەنباەۆا مەن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى روزا رىمباەۆانىڭ, بەلگىلى وڭدەۋشى رينات گايسيننىڭ, ءانشى ەرگەن ايتىمبەتوۆتىڭ, دومبىراشىلار ولجاس سۇلەيمەنوۆ, قادىرشات ساتباي, ەرجان جامانكەەۆتەردىڭ, ءوز ستۋدياسىندا ءبىلىم العان شاكىرتتەرى ءالي سولداتباي, ىڭكار ميزامبەك, يسلام سارسەنبەك, ابىلايحان ءابدىراحمانداردىڭ بىرلەسىپ ورىنداعان كەشى مۋزىكالىق جوباعا ءبىرتالاي ونەر شەبەرلەرى مەن ماماندار تارتىلعانىن, ياعني كونتسەرتتىك باعدارلاما ءبىر كۇننىڭ, ءبىر جىلدىڭ ەڭبەگى ەمەس, تالاي ۋاقىتتان بەرگى ىزدەنىستى ءىس-ارەكەتتەردىڭ جەمىسى ەكەنىن بىلدىرەدى.
ايگۇل ورىنداۋشىلىق جاعىنان شاشاسىنا شاڭ جۇقپاس جۇيرىك قانا ەمەس, الدىڭعى تولقىن اعا-اپالارىنىڭ ونەرىنە قاشاندا ادال دا اق شاكىرت ءارى ونەر قۋعان ورەندەردى تاربيەلەپ جۇرگەن ۇلكەن ۇستاز. جاڭا مەن كونەنىڭ, دالا مەن قالا مادەنيەتىندەگى وزىق, توزبايتىن داستۇرلەردى ءبىر-بىرىمەن جالعاستىرىپ, ونەر كوگىنە وزگەشە ورنەك توگىپ جۇرگەن بولەك ءبىتىم. كۇيدى جاڭعىرتۋ, زاماناۋي تالاپقا ساي وڭدەپ ورىنداۋ وزىنە دەيىنگى ءداستۇرلى كۇيدەن تۇبەگەيلى باس تارتۋ دەگەن ءسوز ەمەس, قايتا كەرىسىنشە, ءسۇيۋ, كوكەيگە ءتۇيۋ دەگەندى بىلدىرسە كەرەك. بۇل رەتتە رەسپۋبليكالىق قۇرمانعازى اتىنداعى, ۋ. گادجيبەكوۆ اتىنداعى حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى, كۇي اقتاڭگەرى ا. ۇلكەنباەۆانىڭ الدا اتقارار مىندەتى ايقىن ءتارىزدى.
«...قازاقتىڭ كۇيىن ەركەكتىڭ تارتۋىنا تىيىم سالىنسىن, كۇيدى تەك ايەلدەر تارتسىن! دەگەن ۇكىم شىعارار ەدىم!
ايگۇل وتە سەزىمتال, كۇيدىڭ ىشىنە ءتۇسىپ الىپ بارىپ تارتادى. ونىڭ ورىنداۋشىلىعىندا جاتتاندى نارسە جوق, سەزىممەن, ءوزى دە سول كۇيدىڭ كەيىپكەرىنە اينالىپ جەتكىزەدى. سول سەبەپتى دە مەنىڭ جۇرەگىمنىڭ ۇكىمى قاشاندا ايگۇل جاعىندا» دەگەن ەكەن مارقۇم اقسەلەۋ اعامىز. ءبىز دينا كۇيشى تۋعان قاسيەتتى نارىن توپىراعىنىڭ سول ءبىر اق گ ۇلى بۇگىندە ونەر ساحناسىنا قاي جاعىنان بولسىن جاراسىپ تۇرعانىن بىلەمىز.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
––––––––––––––––
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ.
