ايماقتار • 05 شىلدە، 2020

سولتۇستىك قازاقستاندا ەكى اۋداننىڭ اكىمى اۋىستى

55 رەت كورسەتىلدى

پاندەمياعا قارسى كۇرەستە كەيبىر اۋداندارداعى جەرگىلىكتى بيلىك جوعارى دەڭگەيدەگى ۇيىمداستىرۋشىلىق تانىتا الماي وتىر. وسى سەبەپتى بولسا كەرەك، پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ جامان ىندەتتەن ساقتانۋ شارالارىن كۇشەيتۋدى تاپسىرعان مىندەتىنەن كەيىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى قۇمار اقساقالوۆ بىردەن ەكى اۋداننىڭ اكىمدەرىن اۋىستىردى. وسى اۋدانداردىڭ ەلدى مەكەندەرىندەگى تۇرعىندار اراسىندا ىندەتتىڭ باس كوتەرۋى ءبىرشاما جوعارى بولاتىن، - دەپ جازادى Egemen.kz

الماتى حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن 1986 جىلى بىتىرگەن قايرات ساكەن ۇلى پىشەنباەۆ بۇعان دەيىن «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» جابىق اكتسيونەرلىك قوعامىندا، ودان كەيىن اقجار، قىزىلجار جانە ماعجان جۇماباەۆ اۋداندارىنىڭ اكىمى بولعان تاجىريبەلى باسشى. سوسىن «نۇر وتان» پارتياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولدى. سوڭعى بەس جىلدا ول مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسى باسقارماسىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن اتقاردى. ەندى ول ءۋاليحانوۆ اۋدانى ءماسليحاتى دەپۋتاتتارىنىڭ ءبىراۋىزدان قولداۋىمەن وسى اۋدانعا اكىم بولدى. جينالعاندار الدىندا سويلەگەن سوزىندە قۇمار اقساقالوۆ تۇتاستاي العاندا قازىر وبلىس ەكونوميكاسىندا وڭ ديناميكالىق وزگەرىستەر بارىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە اۋىلشارۋاشىلىعىنىڭ ءوسىمى 2،5%. بۇل كورسەتكىش ءۋاليحانوۆ اۋدانىندا دا ءوسىم كورسەتۋدە. ەت، ءسۇت ونىمدەرى جانە جۇمىرتقانىڭ ءوسىمى تۇراقتى. 2019 جىلى استىق الۋ بويىنشا گەكتار بەرەكەلىگى گەكتارىنان 17،5 تسەنتنەردەن اينالدى. اۋداننىڭ ەگىستىك اۋماعىنىڭ بالل بونيتەتى تومەن بولعانىمەن «دانيار» فەرمەرلىك شارۋاشىلىعى سياقتى كاسىپورىندار گەكتارىنان 20 تسەنتنەرگە دەيىن استىق جينادى. بىلتىر جۇرگىزىلگەن تەكسەرىسكە قاراعاندا اۋدان اۋماعىنداعى 60،4 مىڭ گا جايىلىم جەر قولدانىلمايتىنى بەلگىلى بولدى. عارىشتىق مونيتورينگ ونىڭ بەس ەسە كوپ ەكەنىن، بارلىعى 342،6 مىڭ گا ەكەنىن انىقتاپ وتىر دەي كەلىپ، ق.اقساقالوۆ جاڭا اكىمگە بوس جاتقان اۋىلشارۋاشىلىعى جەرلەرىن بولدىرماۋدى قاداعالاۋ كەرەك ەكەندىگىن تاپسىردى. سونىمەن بىرگە اۋدان فەرمەرلەرىنىڭ جاڭا تەحنيكالار الۋعا ق ۇلىقسىزدىعى كورىنىپ تۇر. مىسالى، بىلتىر 98 دانا عانا تەحنيكا الىنعان، ال بۇل اۋداننان جەرى از مامليۋت اۋدانى ۋاليحاندىقتاردان ەكى ەسە كوپ جاڭا تەحنيكالار الىپتى. سونىمەن بىرگە قۇمار ىرگەباي ۇلى اۋدانداعى كاسىپكەرلەردىڭ جارتىسىنان كوبى مال شارۋاشىلىعى وندىرىسىمەن اينالىسقانىمەن ءالى كۇنگە بىردە-ءبىر تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىنىڭ جوق ەكەندىگىنە نازار اۋداردى. «قازىر وبلىستا 7 تاۋارلى-ءسۇت فەرمالارى بار، ولار ءسۇت ءوندىرۋ بويىنشا ايماقتاعى تۋ ۇستاۋشىلار بولىپ وتىر. قايرات ساكەن ۇلى، وسى ماسەلە ءسىزدىڭ ۇنەمى نازارىڭىزدا بولسىن»، دەپ ول ناقتى تاپسىرما بەردى. سونىمەن بىرگە ول 10 مىڭ مالعا شاقتالعان «جاكە» شق مال سەمىرتۋ الاڭى جوباسىن ىسكە اسىرۋ كەرەكتىگىن ايتتى. 

بىلتىر وبلىستا ونەركاسىپ ءوندىرىسى 6،9% ءوسىپ، 111،5 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمى شىعارىلعان بولسا، اۋداندا بىردە-ءبىر جوبا ىسكە اسىرىلماعان. سونىمەن بىرگە اۋدان تاماق ونىمدەرىن شىعارۋ جونىنەن وبلىستا 12-ءشى ورىن الادى. «سوندىقتان وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى جەدەل قولعا الۋ كەرەك. اۋداننىڭ الەۋەتى اۋىلشارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋگە، مال بورداقىلاپ، ەت وندىرۋگە، ەكولوگيالىق جاعىنان تازا تاماق ونىمدەرىن شىعارۋعا ابدەن جەتەدى. وسى ماسەلەلەر ءسىزدىڭ جۇمىسىڭىزدىڭ باستى باعىتى بولۋى ءتيىس»، دەپ اتاپ كورسەتتى وبلىس باسشىسى جاڭا اكىمگە.

اۋدانداعى ءبىرشاما دامىپ كەلە جاتقان ءوندىرىسى سالاسى – قۇرىلىس. بىلتىر ول وبلىستا  8%  ارتىپ، 15،2 ملرد. تەڭگەنىڭ قۇرىلىسى تۇرعىزىلعان. سونىڭ ىشىندە 42،2 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپتى. جۇمىس كۇشى ارتىق وڭىرلەردەن قونىس اۋدارعاندارعا ارناپ اۋدان ورتالىعى كىشكەنەكول مەن جامبىل اۋىلدارىندا 26 ءۇي تۇرعىزىلعان. سونىمەن بىرگە اكىم بيىل اۋدانداعى كوكتەرەك، جاس-ۇلان، مورتىق، جامبىل، اقبۇلاق سياقتى بەس اۋىلعا «بيلاين» بايلانىسى تارتىلاتىنىن ايتتى. بۇل 4 مىڭداي ادامنىڭ وسى زامانعى بايلانىسقا قول جەتكىزۋىنە مۇمكىندىك بەرمەك. سونداي-اق اۋداننىڭ ءۇش اۋىلىنىڭ جولدارى جوندەلمەك. جالپى اۋداننىڭ جولىن جوندەۋگە سوڭعى ءۇش جىلدا تەك 457 ملن. تەڭگە بولىنسە بيىل ودان ەكى جارىم ەسە ارتىق قاراجات قاراستىرىلعان. بۇل 13 مىڭ ادام تۇراتىن 12 اۋىلدىڭ جول قاتىناسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اۋىز سۋ ماسەلەسى دە بيىل بىرنەشە اۋىلدا شەشىمىن تابادى. سونىڭ  ىشىندە قۋلىكول جانە قاراتال اۋىلدارىنا سۋ جەتكىزىلەدى.

قۇمار اقساقالوۆ دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەسىنە دە توقتالىپ، بۇل سالانى قارجىلاندىرۋ سوڭعى ءۇش جىلدا 1،5 ەسە ارتقانىن ايتتى. بىلتىر اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ بالالار ءبولىمى جوندەلگەن، 76،2 ملن. تەڭگەگە مەديتسينالىق جابدىقتار الىنعان. ولاردى جاڭارتۋعا بيىل تاعى 50،4 ملن. تەڭگە قاراستىرىلعان. ال ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا توقتالعاندا اكىم بىلتىر وبلىس بويىنشا 142 عيماراتتىڭ جوندەلگەنىن ايتتى. وسىنىڭ ارقاسىندا بالالاردىڭ سىرقاتتانۋى 41% ازايدى، ال ءبىلىم ساپاسى 5% وسكەن. ءسوزىنىڭ سوڭىندا قۇمار ىرگەباي ۇلى جاڭا اكىمنىڭ جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى.

ءدال وسى كۇنى وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات تاسماعانبەتوۆ وبلىس اكىمىنىڭ وكىمىمەن شال اقىن اۋدانىنا اكىم بولىپ تاعايىندالعان راحات سماعۇلوۆتى اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنا تانىستىردى. ونىڭ ومىربايانىمەن تانىسىپ، ەڭبەك جولىن كورگەن دەپۋتاتتار كانديداتقا ءبىراۋىزدان كەلىسىمدەرىن بەردى.

 

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار