ارينە سىبىزعى بىزگە جات اسپاپ ەمەس. ونىڭ فيلوسوفياسىنا بويلاۋدا قازاق دۇنيەتانىمى قادىم زامانداردان بەرى قاداۋ-قاداۋ ەڭبەكتەر قالدىرىپ, قارا قامىستان شىققان قازىنالى سازدى قادىرلەپ كەلەدى. دەسەك تە, ءبىزدىڭ بولمىسىمىزدى بۇتىندەي اشىپ بەرەتىن بىردەن-ءبىر اسپاپ دومبىرا دەر ەدىك. ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتىنىڭ تاريحى تۇگەل تاپسىرلەنگەن قولىمىزداعى قۋ تاقتايدا قازاقتىڭ تۇتاس تاعدىرى جاتىر. ۇلى دالانىڭ توسىندە ازاتتىعى ءۇشىن ارپالىسقان الاشقا قاتىستى ءىرى وقيعالاردىڭ بارلىعى سول قىزىل ارشا دومبىرانىڭ شاناعىندا قاتتالدى. بابالار قالدىرعان باي مۇرانىڭ كوبى جاس ۇرپاققا وسى توعىز پەرنەنىڭ تىلسىم تىلىمەن جەتتى!
دومبىرا – ەل شەجىرەسىن ەكى شەگىنە سىيعىزعان شەشەن, توعىز پەرنەسىنە توقايلاستىرعان ءدىلمار!
وسىدان بىرەر جىل بۇرىن ۇلتتىق دومبىرا كۇنىنە ارنالعان العاشقى شارانىڭ شىمىلدىعىن اشىپ تۇرىپ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ: «دومبىرا – قازاقتىڭ جانى, رۋحى, تاريحى, سالت-ءداستۇرى, بۇكىل ءبىتىم-بولمىسى دەپ ايتۋعا بولادى. ول ۇلى دالانىڭ توسىندە ەرتە زاماننان بەرى حالقىمىزبەن بىرگە جاساپ كەلە جاتىر. ءبىر كەزدەرى مايتوبەنىڭ تۇسىنان دومبىرانىڭ سۋرەتى بار تاڭبالى تاس تابىلعانىن ءبارىمىز بىلەمىز. عالىمدار ول سۋرەت بەرىسى 4 مىڭ, ارىسى 6 مىڭ جىل بۇرىن بەدەرلەنگەنىن دالەلدەپ وتىر.
ارال ماڭىندا دومبىرا ۇستاعان ادامنىڭ ءمۇسىنى ءبىزدىڭ داۋىرىمىزدەن IV عاسىردىڭ مۇراسى بولىپتى. ال التايدان تابىلعان اتا دومبىرا ءبىزدىڭ داۋىرىمىزدەن V عاسىرعا تيەسىلى. التايدان اتىراۋعا دەيىن بۇكىل قازاقستاننىڭ دالاسى 4-5 مىڭ جىلدان بەرى وسى دومبىرانىڭ ءۇنىن ەستىپ كەلە جاتىر. ول بار قازاقتىڭ ءبىر ەكەنىن, قانىمىزدىڭ دا, جانىمىزدىڭ دا ءبىر ەكەنىن دالەلدەيتىن وتە ناقتى نارسە. موينىنا كونە تۇركى تاڭباسىمەن «جۇپار كۇي اۋەنى ءبىزدى سۇيسىندىرەدى» دەپ جازىلعان اسپاپ سوناۋ كۇلتەگىن زامانىنان بەرى كەلە جاتىر. ودان بەرگى قيلى زامانداردىڭ ءبارى دومبىرانىڭ كومەيىنەن كۇي بولىپ توگىلىپ, تاريحتان سىر شەرتەدى» دەۋى تەگىن ەمەس.
ءبىز دومبىرا قاسيەتىن تولىق سەزىنە بىلگەنىمىز دۇرىس. دومبىرا ارنالى اسپاپ قانا ەمەس, بايلىعىنا باعا جەتپەس بيىك قۇندىلىعىمىز, زامانالار مەن ۇلى ادەبيەتتەردى, قۋاتتى يمپەريالار مەن جاسامپاز قولباسشىلاردى, نەبىر كلاسسيكالىق مۋزىكالار مەن تاڭعاجايىپ تاريحي تۇلعالاردى تۋدىرعان كيەلى قۇبىلىس!
دومبىرا ءداۋىرى قايتا جاڭعىرىپ كەلەدى. تارلان تاريحتىڭ, جاسامپاز بۇگىن مەن جارقىن بولاشاقتىڭ كوكجيەكتەرىن ۇيلەسىمدى ساباقتاستىراتىن ۇلت جادىنىڭ تۇعىرناماسى وسى ءتول اسپابىمىزدى تورگە شىعارۋمەن تىكەلەي بايلانىستى بولىپ وتىر.
ءبىز دومبىرامىزعا دەربەس كۇن سىيلاۋ ارقىلى داڭقتى بابالارىمىزدىڭ جولىن جالعاستىرعان ۇلاعاتى كەمەل, مۇراعاتى مول ۇرپاق ەكەنىمىزدى دالەلدەپ وتىرمىز!
كيەلى اسپابىمىزدىڭ كەمەل كەلەشەككە كەرۋەن تارتىپ بارا جاتقان باي كوشى ءبىزدى بارىمىزدى باعالاۋعا, جوعىمىزدى تۇگەندەۋگە بىرىكتىرەتىندەي. سول جولدا ۇلتتىق بەت-بەينەمىزگە كىر شالدىرماي, قاسيەتتى قارا دومبىرامىزدى ەشكىمنىڭ اياعىنا تاپتاتپاي, مىڭداعان ءان-كۇيىمىزدىڭ قۇنداعىنا قۇرمەتپەن قاراي بەرگەنىمىز ءجون!
كەشەگىمىز بەن كەلەشەگىمىزدى جالعاعان, ءدىلىمىز بەن تىلىمىزگە پانا بولعان, سالت-ءداستۇرىمىز بەن تاريحي سانامىزدى شەندەستىرگەن دومبىرامىز داۋىرلەي بەرگەي!
التى مىڭ جىلدىق تاريحى بار الاش اسپابىنىڭ ۇلىقتاۋ ارقىلى ءبىز مىڭجىلدىقتاردىڭ مۇراسىن زەردەلەۋگە, قازاق تاريحىنا قاتىستى قۇندىلىقتاردى قايتا ەكشەۋگە ەرەكشە بەتبۇرىس الدىق!
قاداعاڭ, قادىر مىرزا ءالىنىڭ دومبىرا تۋرالى ايتقان اقىل سوزدەرى كوپ. ونىڭ ىشىندە قاناتتى ماتەلگە اينالىپ, قالىڭ قازاق جاتقا ايتاتىن ەكى ولەڭىنىڭ ورنى ءبىز ءۇشىن ارقاشان ەرەكشە.
ونىڭ ءبىرى — «ەكى شەكتىڭ ءبىرىن قاتتى, ءبىرىن ءسال-ءسال كەم بۇرا,
ناعىز قازاق – قازاق ەمەس, ناعىز قازاق – دومبىرا» دەپ كەلەتىن كەرەمەت ولەڭى دە, ەكىنشىسى:
«اقىن قازاق ازاپتىڭ,
ءبارىن تاستاپ كوشىپتى.
ىزدەيمىن دەپ ازاتتىق,
تاۋىن تاستاپ كوشىپتى.
ءبارىن تاستاپ وسى كۇن,
جەتكەن ۇلى مۇراتقا.
دومبىرا مەن بەسىگىن,
تاستاماعان بىراق تا!» دەگەن «دومبىرا مەن بەسىك» ولەڭى.
دومبىرا – دالا زاڭىن جازعان اعاش قالام!
كۇي – كوشپەلى تۇركى جۇرتىنىڭ كونستيتۋتسياسى! قازاقتىڭ كۇيى ارقىلى ەلگە ەل قوسىلدى, ايىرىلعان جۇرت زارلى اۋەن ارقىلى ءبىر-ءبىرىن جوقتاپ اڭىرادى! قازاق دالاسى ءبىرىن ءبىرى كۇي ارقىلى ۇعىندى, وتكەنگە دومبىرادان توگىلگەن كەسەك-كەسەك كۇردەلى مۋزىكالار اقىلى ءۇڭىلدى.
دومبىرا – دالا داستانىن جازعان دارا دانىشپان!
ءسوزىمىزدىڭ باسىندا سىبىزعى سىرىن بەكەر ايتپادىق. ءبىز كەرىسىنشە, قازاق باسىنان كەشكەن قىزىق-قۋانىش تا, قايعى-قاسىرەت تە دومبىرا پەرنەسىندە دەپ تۇسىنەمىز! سول جەردەگى سىبىزعى قايعىسى قازاقتىڭ قايعىسى دەر ەدىك. ءبىز دە سىبىزعى سياقتى سول دومبىرامىزدان, ءتۇپ-تامىرىمىزدان نەبىر كەساپات كەسىرلى قوعامنىڭ ۇزدىكسىز سوققىلارىنان اجىراپ قالا جازداپ ازەر ءالىمىزدى جيعان ۇلتپىز!..
دومبىرانىڭ مۇڭى قازاقتىڭ قايعىسىنان الشاق دەۋگە كەلمەيدى!
ءبىز ءجۇرىپ وتكەن جولداردىڭ بارىندە دومبىرانىڭ اسقاق داۋىسى, ارعىماق تۇلپارلارىمىزدىڭ تۇياق ءدۇبىرى, جاۋجۇرەك باتىرلارىمىز بەن داڭقتى حاندارىمىزدىڭ ەرلىك ىستەرى سايراپ جاتىر.
دومبىرانى ءتۇرتىپ قالساڭىز تۇركى رۋحى اتويلاپ اتقا قوناتىندىعى سوندىقتان!
