كۇرەس • 02 شىلدە، 2020

ەڭ «جاس» جانە ەڭ «كارى» (وليمپيادا چەمپيوندارى كىمدەر؟)

60 رەت كورسەتىلدى

كۇرەس تۇرلەرىن سەرىك ەتكەن كەيبىر جالىندى جىگىتتەر 20 جاسىندا-اق دارا تالانتىمەن وقشاۋلانىپ، وليمپيا ويىندارىنىڭ التىن تۇعىرىنا كوتەرىلەدى. باسقا ءبىر بالۋاندارعا سول بەلەس 40 جاستان اسىپ، ارداگەرلەر ساناتىنا قوسىلعان شاعىندا عانا باعىنادى. ءبىر سوزبەن ايتساق، باق پەن داڭق، اتاق پەن ابىروي بىرەۋگە ەرتە، بىرەۋگە كەش قونادى.
بۇگىنگى اڭگىمەمىز ەركىن كۇرەس پەن گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرىنىڭ اراسىندا وليمپيادا چەمپيونى اتانعان ەڭ «جاس» جانە ەڭ «كارى» بالۋاندار جايىندا.

ەركىن كۇرەستە 19 جاستان اسقان شاعىندا وليم­پيادا چەمپيونى اتانعان قوس بالۋان بار. ولار – يۋگوسلاۆيالىق شابان ترستەنا مەن ازەربايجاندىق تورگۋل اسكەروۆ. 1965 جىلى سكوپە قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن شابان 1984 جىلى لوس-اندجەلەستەگى دودادا 52 كيلو سالماق دارەجەسىندە بەلدەسىپ، باس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلادى. 1992 جىلى گياندجادا تۋعان تورگۋل 2012 جىلى لوندوندا 60 كيلو سالماقتا قارسىلاس شاق كەلتىرمەدى. چەمپيوندىق تۇعىرعا كوتەرىلگەن كەزدە ترستەنا 19 جاس جانە 7 ايدا بولعان، ال اسكەروۆ 19 جاس 10 ايدا ەدى. سول سەبەپتى دە يۋگوسلاۆيالىق بالۋاننىڭ ەسىمى ەڭ جاس وليمپيادا چەمپيونى رەتىندە تاريحتا قالدى.

جوعارىدا ەسىمدەرى اتالعان سپورتشىلاردىڭ ودان كەيىنگى ءجۇرىپ وتكەن جولدارى جارقىن جەڭىستەرگە تولى بولدى. شابان ترستەنا سەۋل وليمپياداسىندا كۇمىس مەدالدى موينىنا ءىلدى. الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى اتاندى. ەۋروپا بىرىنشىلىگىندە 2 التىن، 3 كۇمىس جانە 2 قولانى ەنشىلەدى. تورگۋل اسكەروۆ 2016 جىلى ريو وليمپياداسىندا كۇمىسپەن كۇپتەلدى. الەم چەمپيوناتىندا ەكىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. ەۋروپا چەمپيوناتى مەن ەۋروپا ويىندارىندا الدىنا جان سالمادى. 

جالىندى جاستار اراسىنداعى ۇزدىكتەر تىزىمىندە رەسەي سپورتىنىڭ شوق-جۇلدىزى ابدۋلراشيد سادۋلاەۆ ءۇشىنشى ورىندا تۇر. 1996 جىلدىڭ 9 مامىرىندا داعىستانداعى چارودين اۋدانىنىڭ ورتالىعى تسۋريب اۋىلىندا جارىق دۇنيە ەسىگىن اشقان ول 2016 جىلى ريو وليمپياداسىندا 86 كيلو سالماقتا كۇرەسىپ، قارسى كەلگەندەردىڭ بارلىعىن قوعاداي جاپىردى. ول كەزدە ابدۋلراشيد 20 جاس جانە 3 ايدا ەدى. راسىندا دا، سادۋلاەۆتىڭ دا باعىندىرماعان بەلەسى جوق. ول الەم جانە ەۋروپا چەمپيوناتتارىن ءتورت رەتتەن ۇتتى. ەكى رەت ەۋروپا ويىندارىندا دارا شىقتى.  

سونداي-اق جاس كەزىندە وليمپيادانىڭ التىن تۇعىرىنا كوتەرىلگەندەر قاتارىندا كسرو قۇراما كوماداسىنىڭ مۇشەلەرى ساناسار وگانيسيان (ماسكەۋ، 1980) مەن ماگومەدگاسان ابۋشەۆ (ماسكەۋ، 1980)، رەسەيلىك ماۆلەت باتىروۆ (افينا، 2004) پەن باقتيار احمەدوۆ (بەيجىڭ، 2008)، امەريكالىق كايل سنايدەر (ريو، 2016) مەن گەنري سەحۋدو (بەيجىڭ، 2008) جانە سولتۇستىك كورەيانىڭ وكىلى يل پاك (بارسەلونا، 1992) سىندى سايىپقىراندار بار. ولاردىڭ بارلىعى دا 20 جاستان اسقان شاعىندا «ماڭگى توزباس» اتاققا قول جەتكىزدى. 

ەركىن كۇرەستەن ەڭ قارت وليمپيادا چەمپيونى رەتىندە ارسەن مەكوكيشۆيليدىڭ ەسىمى اتالۋدا. 1952 جىلى حەلسينكيدە توپ جارعاندا ول 40 جاستان اسقان ەدى. 1912 جىلدىڭ 12 ساۋىرىندە گرۋزيانىڭ كاحەتيا قالاسىندا تۋعان ول العاشىندا گرەك-ريم كۇرەسىمەن اينالىستى. سامبودان كسرو-نىڭ جەتى دۇركىن چەمپيونى جانە كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى. 40 جاسىندا كەڭەس وداعى قۇراما كومانداسى ساپىنا قابىلداندى. وعان دەيىن حالىقارالىق جارىستارعا بىردە-ءبىر رەت قاتىسپاعانىنا قاراماستان، مەكوكيشۆيلي سۋومي ەلىندە ايدى اسپانعا شىعارىپ، التىن مەدالدى موينىندا جارقىراتتى. اراعا ەكى جىل سالىپ ارسەن توكيودا الەم چەمپيونى اتاندى.

جوعارىداعى بەلەس ماجارستاندىق ديۋلا بوبيشكە 39 جاسقا (لوندون، 1948)، ال بول­گا­ريالىق ۆالەنتين يوردانوۆقا 37 جاسقا (اتلانتا، 1996) قاراعان شاعىندا باعىندى. «شاۋ تارتقان» شاعىندا وليمپيادا التىنىن العاندار تىزىمىندە كارلو مەكينەن (فين­ليانديا، امستەردام، 1928)، ياشار دوگۋ (تۇركيا، لوندون، 1948)، گەرمان گەري (شۆەيتساريا، پاريج، 1924)، الەكساندر مەدۆەد (كسرو، ميۋنحەن، 1972)، ماحمۇت اتالاي (تۇركيا، مەحيكو، 1968)، كۋستا پيحلايامەكي (فينليانديا، بەرلين، 1936) جانە يوحان ريحتوفف (شۆەتسيا، لوس اندجەلەس، 1932) سىندى ساڭلاقتار بار.

گرەك-ريم كۇرەسىنەن ەڭ جاس وليمپيادا چەمپيونى – رەسەيلىك يسلامبەك البيەۆ. 1988 جىلدىڭ 28 جەلتوقسانىندا گروزنىيدا دۇنيەگە كەلگەن چەشەن جىگىتى 2008 جىلى بەيجىڭدە باس جۇلدەنى ولجالادى. ول كەزدە يسلامبەك 19 جاس 7 ايدا ەدى. داڭقتى تۇركيا بالۋانى حامزا ەرليكاي 20 جاستان ەندى عانا اسقان شاعىندا سونداي قۇرمەتكە بولەندى. 1976 جىلدىڭ 3 ماۋسىمىندا ءمارمار تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىندا تۋعان ول 1996 جىلى اتلانتاداعى دودادا دارا شىقتى. عاسىرلار توعىسىندا سيدنەيدە الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندارىندا دا حامزاعا تەڭ كەلەر بالۋان تابىلمادى. 

سونداي-اق «توپ-10» جاس قىرانداردىڭ تىزىمىنە مىنا گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرى ەنىپ وتىر: سۋرەن نالبانديان (كسرو. 20 جاس، 1 اي. مونرەال، 1976)، شازام سافين (كسرو. 20 جاس، 3 اي. حەلسينكي، 1952)، الەك­ساندر كارەلين (كسرو. 21 جاس. سەۋل، 1988)، ۆارتەرەس سامۋرگاشەۆ (رەسەي. 21 جاس. سيدنەي، 2000)، بوريس گۋرەۆيچ (كسرو. 21 جاس، 4 اي. حەل­سينكي، 1952)، چون دجيحەن (وڭتۇستىك كورەيا. 21 جاس، 5 اي. افينا، 2004). الەكساندر كولچينس­كي (كسرو. 21 جاس، 5 اي. مونرەال، 1976) جانە حاسان باروەۆ (رەسەي. 21 جاس، 8 اي. افينا، 2004).

تاريحقا جۇگىنسەك، 40 جاستان اسقان شاعىندا وليمپيا ويىندارىندا الدىنا جان سالماعان گرەك-ريم كۇرەسىنىڭ قوس شەبەرى عانا بار. ولار – ادولف ليندفورس (فينليانديا) پەن اناتولي روششين (كسرو). فينليانديانىڭ ماقتانىشى 1920 جىلى انتۆەرپەندە اتوي سالدى. ول كەزدە ليندفورس 41 جاس 6 ايدا ەدى. الىپتارمەن ايقاسقان كسرو-نىڭ وكىلى 1964 جىلى توكيو مەن 1968 جىلى مەحيكودا اقتىق سىنعا دەيىن القىنباي جەتكەنىمەن، شەشۋشى تۇستا ۇتىلدى. ەكى رەتىندە دە ول كۇمىس مەدالدى قاناعات تۇتتى. ال 1972 جىلى ميۋنحەندە 40 جاستان اسقان روششين ەشكىمگە ەسە جىبەرمەي، باس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلادى.

سونىمەن قاتار يوحانەس كوتكاس (كسرو. 37 جاس، 5 اي. حەلسينكي، 1952)، كاارو انتيل­لا (فينليانديا. 36 جاس، 10 اي. پاريج، 1924)، كارل ۆەستەرگەن (شۆەتسيا. 36 جاس، 9 اي. لوس-اندجەلەس، 1932)، كلاس يۋحانسون (شۆە­تسيا. 35 جاس، 6 اي. انتۆەرپەن، 1920)، ەريك مالم­بەرگ (شۆەتسيا. 35 جاس، 6 اي)، ەميل ۆيارە (فين­ليانديا. 35 جاس، 6 اي. لوس-اندجەلەس، 1932)، اكسەل گرەنبەرگ (شۆەتسيا. 34 جاس، 2 اي. حەل­سينكي، 1952) جانە ميحاين لوپەس نۋنەس (كۋبا. 33 جاس، 11 اي، ريو-دە-جانەيرو، 2016) سىن­دى ارداگەر بالۋانداردىڭ دا ەسىمدەرى سپورت­تىق شەجىرەنىڭ سارعايعان بەتتەرىندە التىن ارىپتەرمەن جازۋلى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شىعىسقا قار ءتۇستى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار