الماتى وبلىسىنىڭ ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنا قاراستى نۇرا اۋىلىنىڭ تۋماسى ەلمۇرات قايىپجانوۆ – قازاقستان كيكبوكسى تاريحىنداعى ەلەۋلى تۇلعالاردىڭ ءبىرى. اۋەلدە ول بوكس جانە كۇرەسپەن اينالىستى. ورتا مەكتەپتى اياقتاعاننان كەيىن الماتىعا كەلىپ, قازاقتىڭ سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسىنا وقۋعا ءتۇستى. سول جەردە بىلىكتى باپكەر ەدۋارد گابۋلوۆتىڭ قول استىندا جاتتىعىپ, بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى اراسىنداعى قالالىق جانە رەسپۋبليكالىق تۋرنيرلەردە دارالانا باستادى.
ەلمۇرات ايتادى: 1993 جىلى الماتىدا وتكەن ءتۋرنيردى تاماشالاۋ ءۇشىن سپورت سارايىنا ارنايى باردىم. كوپشىلىك بولجاعانداي, جەكپە-جەكتەردىڭ دەنى ءبىزدىڭ جىگىتتەردىڭ جەڭىسىمەن اياقتالدى. تەك 51 كيلو سالماقتاعى باسەكەدە قىرعىزستاننىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتكەن جىگىتتىڭ الدىن ەشكىم وراي المادى. جالپى, سول جىلدارى شابان شادمانوۆتىڭ اسىعى الشىسىنان ءتۇسىپ ءجۇردى. كيكبوكس پەن ۋشۋ-ساندانى قوسا العاندا, ءۇش دۇركىن الەم چەمپيونى, ازيا مەن ەۋروپا چەمپيوناتتارىنىڭ بىرنەشە مارتە جەڭىمپازى دەگەن اتاقتارى بار. الماتىدا دا ول سان مارتە اتوي سالعانىن جانكۇيەرلەر ۇمىتا قويعان جوق. ال كوپشىلىك الدىندا شاباننىڭ «مەنى جەڭەتىن قازاق ءالى تۋعان جوق», دەپ ايتقانىن ەستىگەندە, قانىم باسىما شاپتى. نامىستان جارىلا جازدادىم. بىراق ول كەزدە قولدان كەلەر دارمەن جوق ەدى. ويتكەنى قارسىلاسىم تىم مىقتى. ال مەن بولسام, بار-جوعى ءىى رازريادتى سپورتشىمىن. الايدا ەرتە مە, كەش پە, ءبىزدىڭ دە ۋاقىت كەلەدى. شادمانوۆتىڭ سول ءبىر اۋىز ءسوزى ءۇشىن مەن كيكبوكسكە تۇبەگەيلى بەت بۇردىم.
ايتقانداي-اق 1996 جىلى سەربيانىڭ استاناسى – بەلگرادتا جالاۋى جەلبىرەگەن ەۋروپا چەمپيوناتىندا قوس سپورتشىنىڭ جولى العاش رەت قيىستى. ول كەزدە شابان «تەپسە تەمىر ۇزەتىن» 25 جاستا. شابىسى ءالى دە شيراق. باستاپقى باسەكەلەردىڭ بارلىعىن ايقىن جەڭىسپەن اياقتاپ, جارتىلاي فينالدا دا قارسىلاسىنا دەس بەرمەدى. ەلمۇرات تا ءبىراز تاجىريبە جيىپ ۇلگەرگەن. اينالدىرعان ءۇش جىل ارالىعىندا ول ەلىشىلىك جارىستاردا الدىنا جان سالماي, سپورت شەبەرى دارەجەسىنە دەيىن جەتتى. سول تابىستارىنىڭ ارقاسىندا 21 جاستاعى قانداسىمىز حالىقارالىق ارەنالاردا قازاق ەلى نامىسىن قورعاۋ قۇرمەتىنە يە بولدى.
فينالدىق سايىس. شارشى الاڭعا شابان ماڭ-ماڭ باسىپ شىقتى. ءوز-وزىنە سەنىمدى. قارسى الدىندا تۇرعان قايىپجانوۆتى, تىپتەن مەنسىنەتىن دە ەمەس. وعان كوزىنىڭ قيىعىمەن قاراپ, «ايقاس الاڭىندا تالاي قازاق مەنەن تاياق جەپ ەدى, سەن دە سولاردىڭ جولىن قۇشاسىڭ», دەگەندەي كەيىپ تانىتتى. ال ەلمۇرات اسىپ-تاسىعان جوق. ەڭ باستىسى, سالقىنقاندىلىقتى ساقتاۋ. قالعانىن رينگ كورسەتەدى. سونىمەن جەكپە-جەك باستالدى. ءبىرىنشى كەزەڭدە شادمانوۆ تىزگىندى بىردەن قولعا الۋعا تىرىسىپ, ءبىراز شابۋىلدادى. قايىپجانوۆ قورعانا ءجۇرىپ, ۇرىس سالدى. ونداعى ويى – قارسىلاسىنىڭ قارىم-قابىلەتىن بايقاۋ. ەسەسىنە ەكىنشى راۋند باستالعان بەتتە قارقىنىن كۇرت كۇشەيتكەن قايسار قازاق ونى اۋىر سوققىلاردىڭ استىنا الدى. تىپتەن ءبىر مارتە نوكداۋنعا دا جىبەردى. قىرعىز سپورتشىسى وندايدى كۇتپەسە كەرەك, باس كوتەرۋگە دە جارامادى. قانداسىمىزدىڭ قولىنىڭ دا, اياعىنىڭ دا سوققىلارى نىساناعا ءدوپ ءتيىپ جاتتى. تەك ءوزىنىڭ مول تاجىريبەسىنىڭ ارقاسىندا عانا شابان شادمانوۆ باسەكەنىڭ سوڭىنا دەيىن شىدادى. شەشۋشى سايىستا ءبىزدىڭ جىگىتتىڭ ۇستەمدىگى ەش كۇمان تۋعىزعان جوق. بارلىق تورەشى قايىپجانوۆتىڭ مىقتىلىعىن مويىندادى. ەلمۇرات – ەۋروپا چەمپيونى!
ەلمۇرات ايتادى: توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاقستان كيكبوكسىنىڭ داڭقى دۇركىرەپ تۇردى. وسى ونەردىڭ ىرگەتاسىن قازاقستاندا قالاعان سابىرجان ماحمەتوۆ ءوز شاكىرتتەرىنە قولايلى جاعدايدىڭ بارلىعىن جاسادى. ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە ۇيىرمەلەر اشىلدى. وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىن وتكىزۋ, حالىقارالىق جارىستارعا شىعۋ ەش كەدەرگى تۋعىزعان جوق. بىلىكتى باپكەرلەر بۇل ىسكە ارالاسىپ, از عانا ۋاقىت ىشىندە اسىعىمىز الشىسىنان ءتۇستى. جەرلەستەرىمىز حالىقارالىق ارەنالاردا جاقسى ونەر كورسەتىپ, قازاقستان قۇراماسى الەمدەگى وزىق كوماندالار قاتارىنا قوسىلدى. ءبىزدىڭ ەلمەن تورتكۇل دۇنيە ساناساتىنداي دەڭگەيگە جەتتىك. ال جەكە ءوزىم جايىندا ايتار بولسام, 1993 جىلدان باستاپ «ابىلاي حان» سپورت كلۋبىندا جاتتىقتىم. جەكە باپكەرىم ازات نادىربەكوۆتىڭ ارقاسىندا ءوزىم ارمانداعان بيىك بەلەستەردىڭ ءبىرازىن باعىندىردىم.
بەلگرادتاعى باسەكە قازاقتىڭ نامىسقوي ۇلىنىڭ باعىن اشتى. ودان كەيىن تالاي تولاعاي تابىستارعا قول جەتكىزگەن ەلمۇرات ەل ماقتاعان سپورتشىعا اينالدى. تارقاتىپ ايتساق, 1996-2000 جىلدارى ول ەكى دۇركىن ەۋروپا چەمپيونى, ازيا چەمپيونى, الەم كۋبوگىنىڭ يەگەرى اتاندى. دۋبروۆيك پەن بىشكەكتە وتكەن الەم چەمپيوناتتارىندا قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى. ول از دەسەڭىزدەر, ءتورت جىل بويى كيكبوكستان قازاقستان ۇلتتىق قۇراما كومانداسىنىڭ كاپيتانى بولدى. سونىمەن قاتار قايىپجانوۆ ۋشۋ-ساندادان بىرقاتار رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق تۋرنيردە توپ جاردى.
جوعارىدا ەسىمى اتالعان شابان شادمانوۆپەن ەلمۇراتتىڭ جولى تاعى ەكى مارتە قيىستى. 1999 جىلى بىشكەكتە وتكەن الەم چەمپيوناتىنىڭ جارتىلاي فينالىندا قازاق كيكبوكسشىسىنىڭ باسىمدىعى بايقالعانىمەن, وزدەرىنىڭ اتاقتى سپورتشىلارىنىڭ ساعىن سىندىرعىسى كەلمەگەن ۇيىمداستىرۋشىلار جەڭىستى شابانعا بەرىپ جىبەردى.
2000 جىلى الماتىدا وتكەن «عاسىر ماتچىندا» قوس قىراننىڭ جولى ءۇشىنشى مارتە توعىستى. باسەكە باستالعان بەتتە ورەسكەل قاتەلىككە بوي الدىرعان قايىپجانوۆ قاپيادا نوكداۋن الىپ قالدى. بىراق قالىڭ قازاق جانكۇيەرلەرىنىڭ كوز الدىندا جىگەرسىز بولىپ كورىنۋدى قۇپ كورمەگەن قانداسىمىز ەسىن تەز جيدى دا, دەرەۋ ىسكە كىرىستى. قارسىلاسىن الداپ تا, ارباپ تا سوقتى. بۇل جولى دا شادمانوۆ قايسار قازاققا ەش قايرات كورسەتە المادى. تورەشى ەلمۇراتتىڭ قولىن كوتەردى. الماتىنىڭ قاق ورتاسىندا ورنالاسقان ورتالىق ستاديونعا جينالعان سان مىڭ كورەرمەن قازاقتىڭ ۇلىن توبەگە كوتەرىپ, ەرەكشە قوشەمەت كورسەتتى.
ەلمۇرات ايتادى: توقسانىنشى جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا «وليمپيادا باعدارلاماسىنا ەنبەيدى» دەگەن جەلەۋمەن كيكبوكسكە دەگەن قامقورلىق كۇرت كەمىدى. مەملەكەت تاراپىنان قامقورلىق بولماعاندىقتان, كوپ قيىندىق كوردىك. وسى سپورت ءتۇرىن سەرىك ەتكەن ازاماتتارعا جارىسقا شىعۋ ءۇشىن وزدەرىنە دەمەۋشى تابۋعا تۋرا كەلدى. قالتالى مىرزالاردىڭ الدىنا بارعان كيكبوكسشىلاردىڭ كوپ جاعدايدا ەڭسەلەرى ءتۇسىپ قايتاتىن. بىراق جارىستارعا بارا قالعان جاعدايدا نامىس تۋىن بيىك ۇستاۋعا تىرىستىق. ۇنەمى جەڭىسكە جەتىپ جۇردىك. ەڭ وكىنىشتىسى, ەلگە ولجالى ورالعان كەزدە دە ەڭبەگىمىزدى ەلەپ, ەسكەرگەن ەشكىم بولمادى. شىنى كەرەك, سىي-سياپات بىلاي تۇرسىن, جىلى ءسوزدىڭ وزىنە ءزارۋ بولدىق. قازاقستاننىڭ كوك بايراعىن اسا ءىرى حالىقارالىق جارىستاردا جەلبىرەتسەك تە, ءوزىمىزدى قوعامعا قاجەتسىز ادامداي سەزىندىك. ايتپەگەندە كىم بىلەر, الار بيىگىمىز بۇگىنگىدەن دە بيىك بولار ما ەدى.
26 جاسىندا ۇلكەن سپورتتان قول ۇزگەن ەلمۇرات ومىردەگى ءوز جولىن تاپتى. اۋەلدە الماتىدا ورنالاسقان سپورت جانە تۋريزم, سونداي-اق ىشكى ىستەر اكادەميالارىندا قىزمەت ەتتى. بولاشاق سپورتشىلار مەن ساقشىلارعا جەكپە-جەك ونەرىنىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتتى. كەيىننەن كاسىپكەرلىككە بەت بۇردى. بيزنەستەن تۇسكەن قاراجاتىنىڭ ءبىراز بولىگىن اۋىل سپورتىن وركەندەتۋگە جۇمسادى. شەلەكتە رايىمبەك باتىر اتىنداعى سپورت كەشەنىن سالۋعا جانە نۇرادا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ اردەگەرلەرىنە ارنالعان مونۋمەنتتى سالۋعا اتسالىستى. اتالعان ەلدى مەكەندەردە رەسپۋبليكالىق تۋرنيرلەردىڭ وتۋىنە ۇيىتقى بولدى. بىرقاتار دارىندى جاستى ءوز قامقورلىعىنا الىپ, ولارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتتى. رەسپۋبليكالىق جەكپە-جەك فەدەراتسياسىندا ەڭبەك ەتىپ, اۋقىمدى شارالار اتقاردى. ونىڭ بۇل ەڭبەگى ەلەۋسىز قالعان جوق. بىلتىر ەلمۇرات قايىپجانوۆ «ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ قۇرمەتى ازاماتى» اتانىپ, «جومارت جۇرەك» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى.
ەلمۇرات ايتادى: مەن اۋىل سپورتى ءۇشىن قاتتى قىنجىلامىن. شىنى كەرەك, سپورت كەشەندەرى بىلاي تۇرسىن, كوپتەگەن جەردە قاراپايىم ۇيىرمەلەر جوق. باپكەرلەر تاپشى. سەبەبى ولارعا تولەنەتىن قاراجات ماردىمسىز. سول سەبەپتى دە بىلىكتى باپكەرلەردى ايتپاعاندا, كەشە عانا قولىنا ديپلوم العان جاس مامانداردىڭ وزدەرى اۋىلعا بارۋعا ق ۇلىقسىز. ال جارىسقا شىعۋ قيامەت-قايىم. مىنە, سونىڭ سالدارىنان قازىرگى كەزدە اۋىل سپورتى اقساپ تۇر. وزدەرىڭىز بايقاساڭىزدار, قازىر جاقسى ناتيجە كورسەتىپ جۇرگەندەردىڭ دەنى سپورت مەكتەپتەرى مەن ينتەرناتتارىندا ءبىلىم الىپ, شەبەرلىكتەرىن شىڭداعاندار. ال اۋىلداعى ۇيىرمەلەردە تاربيەلەنگەن بالالار اراسىندا توپ جارىپ جاتقاندارى تىم سيرەك. ءدال قازىرگى كەزدە وتاندىق سپورتتىڭ تىزگىنىن ۇستاپ وتىرعان ازاماتتار وسى ماسەلەگە ايرىقشا نازار اۋدارۋى قاجەت. اۋىل – ءبىزدىڭ التىن بەسىگىمىز. الىپتار ءدال سول اۋىلدى جەرلەردەن شىعادى. سونى قاپەرگە الماساق, كوپ نارسەدەن ۇتىلاتىنىمىز انىق.
بۇل سوزگە ءبىزدىڭ دە الىپ-قوسارىمىز جوق.
