ورتالىق كوممۋنيكاتسيا قىزمەتىنىڭ ءداستۇرلى شاراسىنا اينالعان اپتا سايىن وتكىزىلەتىن ءباسپاسوز بريفينگىنە كەشە جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى قانات بوزىمباەۆ كەلدى. ول ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى مەن مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى, سونداي-اق باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەر جونىندە باياندادى.
ورتالىق كوممۋنيكاتسيا قىزمەتىنىڭ ءداستۇرلى شاراسىنا اينالعان اپتا سايىن وتكىزىلەتىن ءباسپاسوز بريفينگىنە كەشە جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى قانات بوزىمباەۆ كەلدى. ول ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى مەن مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى, سونداي-اق باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەر جونىندە باياندادى.
جامبىل وبلىسىنىڭ ورتالىعى – تاراز قالاسى قازاقستانداعى ەڭ ەجەلگى قالالاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىنى بەلگىلى. سودان دا بولار, ول ءوڭىردىڭ قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنىڭ ورلەپ وسۋىنە قوسقان ۇلەسى ۇشان-تەڭىز. سونداي-اق, جامبىلدان شىققان سپورت ساڭلاقتارى قازاق تۋىن الەمنىڭ تالاي جارىستارىندا تۋ بيىكتەن جەلبىرەتتى. بۇلارمەن بىرگە, جامبىل وبلىسى سوڭعى ءۇش-ءتورت جىل كولەمىندە ەكونوميكاسى قارىشتاپ دامي باستاعان ءوڭىر.
وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعى مەن جەڭىل ونەركاسىپ جانە وڭدەۋ سالاسى قارقىندى دامىپ كەلەدى. اسىرەسە, حيميالىق ءونىم ءوندىرۋشى «قازفوسفات» كومپانياسى كۇكىرت قىشقىلىن ءجۇز پايىز وڭدەپ, ءوز ەلىمىزبەن قاتار الىس-جاقىن شەتەلدەرگە ەكسپورتتاپ جاتىر. ءدال بۇگىنگى كۇندە اتالعان كاسىپورىننىڭ سارى فوسفورى ەۋروپا ەلدەرىنە دە جونەلتىلۋدە. شىندىعىن ايتقاندا, اكىمنىڭ بايانداماسىنان بايقاعانىمىز, جامبىل ءوڭىرى جاسامپاز ىستەرىمەن جاڭعىرۋدا.
نەگىزى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ترانزيتتىك ءاۆتودالىزىنىڭ 495 شاقىرىمى جامبىل وبلىسىنىڭ جەرىمەن وتەدى. سونداي-اق, امانكەلدى گازى ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرىن كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. وسى جىلدىڭ مامىر ايىندا, وتان قورعاۋشىلار كۇنى قارساڭىندا ەلىمىزدىڭ تاريحىندا تۇڭعىش رەت وتار اسكەري بازاسىندا ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن اسكەري شەرۋ ۇيىمداستىرىلعان. دەسەك تە, جامبىل وبلىسىندا سوڭعى ۋاقىتتا جەر سىلكىنىستەرى ورىن الىپ, الاپات داۋىلدار سوققانى بەلگىلى. مۇنىمەن قاتار, كورشىلەس قىرعىزستان شەكاراسىندا دا كەلەڭسىز وقيعالار بولىپ تۇردى.
وتكەن جىلى جامبىل وبلىسىنىڭ اۋماعىمەن قۇيىنداتىپ وتكەن داۋىلدىڭ زاردابىن بىرقاتار ەلدى مەكەندەرمەن بىرگە قاراتاۋ, جاڭاتاس قالالارى دا تارتقانى ءمالىم. سول كەزدە ەل بولىپ جامبىلدىقتارعا كومەك قولىن سوزعانى دا ەستە. دەسە دە, سول كەزدە جىلۋ قازاندىقتارى ىستەن شىعىپ, اتالعان ەكى قالا تۇرعىندارى كوپ قينالعان ەدى. «ەۋرازيا» تەلەارناسىنىڭ ءتىلشىسى وسى جىلۋ قازاندىقتارىنىڭ بيىلعى قىسقا دايىندىعى تۋرالى سۇرادى. وبلىس اكىمى اتالعان قالالاردا تاياۋدا عانا ءوزى بولىپ قايتقانىن ايتتى. سول كەزدە جاعدايمەن تولىق تانىستىم, قازاندىقتار دا نازارىمنان تىس قالعان جوق. ءدال بۇگىنگى كۇندە ەكى قالا دا قىس ماۋسىمىنا تولىق دايىن, دەپ جاۋاپ بەردى.
كەلەسى ساۋال ترانسشەكارالىق وزەن سۋلارى تۋرالى بولدى. اكىمنىڭ سوزىنە قاراعاندا, جامبىل وبلىسىنداعى ەڭ ءتۇيىندى ماسەلە وسى وزەن سۋلارى ەكەن. وڭىردە وزەندەردىڭ 80 پايىزدان استامىنىڭ باستاۋى قىرعىز ەلىندە كورىنەدى. كەيدە شالكەز مىنەز كورسەتەتىن باۋىرلاس ەلدىڭ كەيبىر ايىلدارى سۋدى ورىنسىز سەبەپپەن بوگەپ تاستايدى. ونى ۋاقىتىلى شەشىپ كەلەمىز. وتكەن جىلى ءبىزدىڭ ەلدىڭ اۋماعىنداعى تاۋدان باستاۋ الاتىن بىستراتوك وزەنىن دە ون كۇن بويى بايلاپ وتىردى. ايماقتىڭ گۋبەرناتورىنا, ودان كورشى ەلدىڭ پرەمەر-مينيسترىنە حابارلاسىپ, ماسەلەنى شەشكەنىمىزشە ون كۇن وتە شىقتى. «كوكتەمنىڭ ءبىر كۇنى جىلعا ازىق» دەمەكشى, كورشىلەردىڭ بۇل قىلىعىنان ەگىنشىلەرىمىز اجەپتاۋىر زارداپ شەكتى. وسىنى ەسكەرىپ, ۇكىمەتكە ۇسىنىسپەن شىعىپ, ءوز وڭىرىمىزدەن باستاۋ الاتىن بىستراتوك وزەنىن ەل ىشىنە ارنايى كانالمەن اكەلۋ جونىندە جوبا ۇسىندىق. بۇل جوبا ۇكىمەتتىڭ قولداۋىنا يە بولىپ, 5,6 ملرد. تەڭگە قارجى بولىنگەلى وتىر. بۇيىرتسا, وسى ايدا كانالدى قازۋ جۇمىستارى باستالىپ, كەلەسى جىلى ەل يگىلىگىنە بەرىلەدى دەگەن جوسپار بار. كانال ءوز وبلىسىمىزدىڭ اۋماعىمەن وتەدى. ناتيجەسىندە وبلىستاعى ەگىس القاپتارىنىڭ كولەمى ەكى ەسەگە ۇلعايادى. بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەس, وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قىرعىز ەلىنىڭ بىرنەشە سۋ قويمالارىن كۇردەلى جانە ورتاشا جوندەۋگە قازاقستان جىلدا قاراجات ءبولىپ, كومەكتەسىپ وتىرادى ەكەن.
وبلىستاعى تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى تۋرالى دا سۇراق قويىلدى. بۇگىنگى كۇندە وبلىستا 49 مىڭ ادام جەر ۋچاسكەسىنە كەزەكتە تۇر ەكەن. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى, ارينە, وبلىس ورتالىعى تاراز قالاسىنا تاياۋ ماڭنان جەر تەلىمىن العىسى كەلەتىندەر. بىراق ءبىز جەر ۋچاسكەلەرىن قالاي بولسا سولاي بەرىپ جاتقان جوقپىز. سەبەبى, ءار ءىستى وركەنيەتتى تۇردە اتقارۋعا تىرىسامىز. جەكەمەنشىككە دە جەر تەلىمىن بەرەردەن بۇرىن, ەلدى مەكەن ورىن تەبەتىن جەرگە اۋەلى جول سالىپ, ەلەكتر جەلىسى مەن اۋىز سۋ قۇبىرىن تارتىپ, سودان كەيىن عانا جەر ۋچاسكەلەرىن ۇلەستىرۋدى ءجون ساناپ وتىرمىز, دەدى ق.بوزىمباەۆ.
وسىدان ءۇش-ءتورت جىل بۇرىن جامبىل وبلىسىندا جاسوسپىرىمدەر جاسايتىن قىلمىستىڭ سانى دا, ءتۇرى دە كوبەيىپ, ونىڭ دابىلى بۇكىل رەسپۋبليكاعا جەتكەن ەدى. جۋرناليستەردىڭ ءبىرى وبلىس اكىمىنە وسى جونىندە ساۋال قويدى. مەن جامبىل وبلىسىنا اكىم بولىپ العاش كەلگەنىمدە جاسوسپىرىمدەر جاسايتىن قىلمىستار كوپ بولعانى راس. وبلىستىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, كەلەڭسىز جاعدايلاردى بولدىرماۋدىڭ ءتۇرلى جوسپارلارىن جاسادىق. وعان مەكتەپ وقىتۋشىلارى مەن اتا-انالاردى دا قاتىستىردىق. وزدەرىڭىز بايقاپ جۇرگەندەي, سوڭعى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ وبلىستا جاسوسپىرىمدەر جاسايتىن قىلمىستار سانى جىلدان-جىلعا ازايىپ كەلەدى. بىلتىردىڭ وزىندە بۇرناعى جىلدان 23,5 پايىزعا كەمىدى, دەدى اكىم.
ءباسپاسوز ماسليحاتىندا قىرعىز ەلىمەن كورشىلىك قارىم-قاتىناس ماسەلەسى كوپ ءسوز بولدى. اكىم ولاردىڭ بارىنە ورنىقتى جاۋاپتار قايتاردى. قازاقستاننىڭ اتالعان ەلمەن ەڭ ۇزىن شەكاراسى جامبىل وبلىسىنىڭ جەرىندە ەكەنى ءمالىم. ونىڭ جالپى ۇزاقتىعى 700 شاقىرىمنان اسادى. مەن ءوزىم اكىم بولىپ بارعاندا, پرەمەر-ءمينيستردىڭ تاپسىرماسىنا وراي, بۇكىل شەكارا بويىمەن ءجۇرىپ ءوتتىم. بايقاعانىم, كەرەكسىز, باسى ارتىق وتكىزۋ بەكەتتەرى كوپ ەكەن. سونداي-اق, ارالىققا تارتىلعان تىكەنەكتى سىمدار دا سىن كوتەرمەيتىن. مەن ولار جونىندە سول كەزدە-اق ۇكىمەتكە باياندادىم. قۇدايعا شۇكىر, بۇگىندە باسى ارتىق وتكىزۋ بەكەتتەرى جابىلىپ, ورتالىقتاندىرىلعان وتكىزۋ بەكەتتەرى وركەنيەتتى جابدىقتارمەن تولىق جابدىقتالعان, دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن ق.بوزىمباەۆ.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
