الەم • 01 شىلدە, 2020

كوروناۆيرۋس ىندەتى اۋىزدىقتاۋعا كونبەي تۇر

320 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن

كوروناۆيرۋس پاندەمياسى شارتاراپتى شارلاپ, كۇننەن-كۇنگە ءورشىپ بارادى. قازىرگى تاڭدا COVID-19 جۇقتىرعاندار سانى 10,5 ميلليونعا جۋىقتاسا, قايتىس بولعاندار سانى 500 مىڭنان استى. كۇن سايىن شامامەن 160 مىڭ ادامنىڭ قاۋىپتى ۆيرۋستىڭ تىرناعىنا ىلىككەنى انىقتالىپ وتىر.

كوروناۆيرۋس ىندەتى اۋىزدىقتاۋعا كونبەي تۇر

اسىرەسە سولتۇستىك امەريكا جانە لا­تىن امەريكاسى قۇرلىقتارىندا ىندەتتىڭ تارالۋ قارقىنى قاتتى. بۇگىندە ناۋقاستار سانى جاعىنان ءبىرىنشى ورىندا اقش تۇر. وسى ەلدە كوروناۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى 2,6 ميلليون ادامنان اسقان. سونداي-اق 128 مىڭنان استامى كوز جۇمدى.

قۇراما شتاتتارىنىڭ بىرنەشە شتا­تى پاندەمياعا بايلانىستى سالىنعان كا­رانتيندىك شەكتەۋلەردى جەڭىلدەتۋدى جوسپارلاعان ەدى. الايدا كەيىنگى بىرنەشە كۇندە COVID-19 جۇقتىرعانداردىڭ قايتا كوبەيۋى سالدارىنان بۇدان باس تارتۋعا تۋرا كەلدى. اسىرەسە لوس-اندجەلەستە ناۋقاستار سانى كۇرت ارتقان. ماسەلەن, وسى دۇيسەنبىدە 7418 ادامنىڭ قاۋىپتى دەرتتى جۇقتىرعانى انىقتالدى. وسىعان بايلانىستى بىرقاتار شتات جاعاجايلاردى, مەيرامحانالاردى, جاتتىعۋ زالدارىن, تۇنگى كلۋبتار مەن كينوتەاترلاردى جابۋعا شەشىم قابىلدادى.

تاعى ءبىر سولتۇستىكامەريكالىق مەم­لەكەت مەكسيكادا دا جاعداي ءماز ەمەس. بۇ­گىندە مۇندا ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى 216 مىڭنان اسقان. 27 مىڭ ادام بۇل پانيمەن قوشتاستى. ەل بيلىگىنىڭ ايتۋىنشا, ناۋ­قاستار سانى بۇدان الدەقايدا كوپ بولۋى ابدەن مۇمكىن. ويتكەنى جەتكىلىكتى دەڭ­گەيدە تەستىلەۋ جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك جوق. ونىڭ ۇستىنە, تۇرعىندار كارانتيندىك شا­را­لاردى ساقتاۋعا ق ۇلىقسىز. «جى­عىل­عانعا جۇدىرىق» دەمەكشى, ەلدە ءدارى-دارمەك جاعى تاپشى. سوعان بايلانىستى COVID-19-بەن اۋىراتىن جۇزدەگەن ادام كۇن سايىن اقش-مەكسيكا شەكاراسى­نان ءوتىپ, كورشى ەلدەن قاجەتتى ءدارى-دار­مەك اكەلۋگە اعىلادى. مۇنىڭ ءبارى كور­شى جاتقان مەملەكەتتەردەگى جاعدايدى تۇراق­تاندىرۋعا قيىندىق تۋعىزىپ وتىر, لاتىن امەريكاسىندا دا احۋال كۇردە­لى. دجونس حوپكينس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دەرەك­تەرىنە سايكەس, لاتىن امەريكاسى جانە كاريب باسسەينى ەلدەرىندە كوروناۆيرۋستان قايتىس بولعاندار سانى 100 مىڭنان اسىپ جىعىلدى.

برازيليادا 1,4 ميلليونعا جۋىق  ادام­عا ۆيرۋس جۇققان. 58 مىڭنان اسا ادام ىندەتتەن كوز جۇمدى. وعان قوسا, برازيليادا ەل پرەزيدەنتى جاير بولسانارۋدىڭ جۇرگىزگەن ساياساتىنا قارسى نارازىلىق اكتسياسى باسىلار ەمەس. شەرۋشىلەر پرەزيدەنتتىڭ ورنىنان كەتۋىن تالاپ ەتىپ وتىر. وتكەن جەكسەنبىدە ەلدەگى ۇلكەن قالالار مەن الەمنىڭ 20-عا جۋىق مەملەكەتىندە برازيليالىقتار بولسانارۋدىڭ تاعىن بوساتۋدى سۇراپ, كوشەگە شىقتى. بۇعان جاير بولسانارۋدىڭ ءوزى كىنالى. ول بۇعان دەيىن COVID-19-دى «جاي عانا تۇماۋ» دەپ ايتىپ قالىپ, سىنعا ۇشىراعان ەدى. برازيليا دا مەكسيكا سەكىلدى قاتاڭ كارانتيندىك شارالاردى ەنگىزبەگەن-ءدى.

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى برازيليا بيلىگىنىڭ كوروناۆيرۋس ىن­دەتىمەن كۇرەستەگى شارالارىن سىنعا الىپ, جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا شاقىردى.

ۇيىم ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, برازيليا پاندەميامەن كۇرەستى جۇيەلى جۇرگىزىپ, فەدەرالدىق جانە شتاتتىق دەڭگەيدە شەشىمدەر قابىلداۋى ءتيىس. سونداي-اق ۇيىم تاراپى برازيليا دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ ناۋقاستاردى ەمدەۋگە قولدانۋ ءۇشىن الدىرعان دارىلەردىڭ پايداسىز ەكەنىن العا تارتادى.

سونداي-اق پەرۋ مەن چيليدە دە ناۋقاستار سانى ارتىپ بارادى. سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا پەرۋدە 282 مىڭنان اسا ادام اۋىرسا, ون مىڭعا جۋىق تۇرعىن ىندەتتىڭ سالدارىنان باقيعا اتتاندى. چيليدە 276 مىڭعا جۋىق ادام COVID -19 قۇرىعىنا ىلىككەن. بۇل ەلدە ومىردەن وتكەندەر سانى 5,5 مىڭعا جەتىپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, اتالعان ەلدەردىڭ كەيبىرى پاندەميانىڭ شارىقتاۋ شەگىنەن ءالى وتكەن جوق.

ءۇشىنشى ورىندا تۇرعان رەسەيدە 651 مىڭعا جۋىق ادامعا كوروناۆيرۋس دياگنوزى قويىلعان. بۇگىنگە دەيىن باقيلىق بولعاندار سانى 9 مىڭنان استى. وتكەن تاۋلىكتە 6 719 ادامنىڭ ۆيرۋس جۇقتىرعانى انىقتالىپ, 104 ناۋقاس قايتىس بولدى. دەگەنمەن رەسەيدەگى ستاتيستيكانىڭ كۇماندى تۇسى كوپ. ماسەلەن, ەل بيلىگى رەسمي ستاتيستيكاعا COVID-19 دياگنوزى بار بۇكىل قايتىس بولعان ناۋقاستاردىڭ ءبارىن ەنگىزبەيدى. قايتىس بولۋىنا ينفەكتسيا اسەر ەتتى دەگەن شەشىم شىعارىلسا عانا تىزىمگە ەنگىزىلەدى. وعان قوسا, فەدەرالدىق شتاب ستاتيستيكاسى مەن ايماقتىق ستاتيستيكا اراسىندا ايىرماشىلىق بار. شتاب پەن روسستات, ايماق مالىمەتى دە ءبىر-بىرىنەن الشاق. جاۋاپتى مەكەمە قىزمەتكەرلەرى مۇنى ەسەپتەۋ بارىسىندا ءتۇرلى ءادىس قولداناتىندىعىمەن تۇسىندىرەدى.

ءۇندىستان دا كوروناۆيرۋستى اۋىز­دىقتاي الار ەمەس.  وسى ەلدە 567 مىڭعا جۋىق ناۋقاس تىركەلگەن. دارىگەرلەر ۆيرۋستىڭ ءالى دە ءورشي تۇسەتىنىن, شىلدەنىڭ سوڭىنا قاراي ناۋقاستىڭ سانى ميلليونعا جەتەتىنىن ايتادى. ءۇندىستان استاناسى دەليدە جاعداي قيىن. وتكەن تاۋلىكتە ەل اۋماعىندا 18 مىڭنان اسا ادام قاۋىپتى دەرتتىڭ تىرناعىنا ىلىنگەنى انىقتالسا, دەليدە 4 مىڭعا جۋىق ادام ۆيرۋس جۇق­تىرعان. بۇل – پاندەميا باستالعالى بەرگى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. دەليدە بارلىعى 66 مىڭعا تارتا ادام ىندەتكە شالدىققان.

سىرقاتتانۋ ءوسىمى كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. بيلىك وكىلدەرى ادامداردىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋىن جانە بايلانىستا بولعانداردى انىقتاۋدى ءجىتى باقىلاۋعا الاتىنىنا ۋادە ەتكەن. بىراق اۋرۋحانالاردىڭ اۋزى-مۇرنىنا شىعىپ تولۋىنا بايلانىستى ەلدەگى قوناقۇيلەر دە ناۋقاستار قابىل­داۋعا ءماجبۇر. سونىمەن قاتار كەي جەر­لەردە كوروناۆيرۋس تەستىنىڭ ناتيجەسى قاتە بەرىلىپ, ەلدەگى ناۋقاستاردىڭ ناقتى سانى جاسىرىلىپ وتىر دەگەن كۇدىك بار. جۋىردا ءۇندىستان كارانتين شارالارىن جەڭىلدەتكەن, الايدا ۆيرۋستىڭ تارالۋ قارقىنى ورشىمەسە, باسىلار ەمەس.

بىرقاتار ەلدەگى جاعدايدىڭ ۋشىق­قانىنا قاراماستان, كەي مەملەكەتتەر ۆيرۋستىڭ تارالۋ اۋقىمىن باسەڭدەتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە كارانتيندىك شارالار جەڭىلدەتىلىپ جاتىر. ەۋروپالىق وداق 1 شىلدەدەن باستاپ شەكارانى اشۋدى جوسپارعا ەنگىزدى. ايتسە دە, كوروناۆيرۋس بويىنشا احۋال كۇردەلى ەلدەرمەن شەكارا جابىق كۇيىندە قالادى. اتاپ ايتقاندا, اقش پەن رەسەيدەن كەلەتىن تۋريستەر ازىرگە كىرگىزىلمەيدى.

بريۋسسەل بيلىگى كوروناۆيرۋستان ادا, «قاۋىپسىز» ەلدەر ءتىزىمىن ءتۇزدى. وعان الجير, اۋستراليا, كانادا, گرۋزيا, جا­پونيا, چەرنوگوريا, ماروككو, جاڭا زەلان­ديا, رۋاندا, سەربيا, وڭتۇستىك كورەيا, تايلاند, تۋنيس جانە ۋرۋگۆاي ەنگەن. بۇعان وزگەرىس ەنگىزىلۋى مۇمكىن. ءتىزىم ەكى اپتا سايىن قايتا جاڭالانىپ وتىرادى.

مالديۆ ارالدارى تۋريستەردى قا­بىل­داۋعا دايىن. ەل پرەزيدەنتى يبراگيم سوليح تۋريستەردى 15 شىلدەدەن باستاپ قابىلدايتىنىن مالىمدەدى. بۇل رەتتە, شەتەلدەن كەلگەن مەيماندار تەست ناتي­جەسىن كورسەتۋى قاجەت ەمەس. جالپى, مال­ديۆ ارالدارى تۋريزمنەن تابىس تاۋىپ وتىرعان مەملەكەت. سوندىقتان الىستان ات تەرلەتىپ كەلگەن مەيماندارعا جەڭىلدىك جاساۋى دا وسىعان بايلانىستى.

جاڭا زەلانديا 9 ماۋسىمدا ۆيرۋس جۇقتىرعان ناۋقاستاردىڭ قالماعانىن, COVID -19-دان تازا ەل ەكەنىن مالىمدەگەن. مۇنداي جاعىمدى جاڭالىقتان كەيىن ەل بيلىگى جاڭا زەلانديادا بارلىق شەكتەۋ شاراسى الىناتىنىن حابارلادى. دەگەنمەن ءالى دە ەل شەكاراسى جابىق.

جاڭا زەلانديا كوروناۆيرۋستان قۇتىل­عانىن جاريالاعانىمەن, تەستىلەۋ شارا­لارىن توقتاتقان جوق. ماسەلەن, شەكا­رادان وتكەن كەز كەلگەن ادام ەكى اپتا بويى باقىلاۋعا الىنىپ, ودان وسى ارالىقتا ەكى رەت تەست الىنادى. جال­پى, شەكارا قىزمەتىندەگى بارلىق ادام تەستىلەۋدەن ءوتۋى كەرەك. دەگەنمەن شەتەل­دەردەن جاڭا زەلانديا ازاماتتارى قايتا ورالۋىنا بايلانىستى ولاردان تەست الىنىپ, ناتيجەسىندە بۇگىنگە دەيىن 22 ادامنىڭ ۆيرۋس جۇقتىرعانى انىقتالدى. ەل پرەمەر-ءمينيسترى دجاسيندا اردەرن ناۋقاستار سانى از بولعانىنا قاراماستان, 25 ناۋرىزدا شەكارانى جابۋعا شەشىم قابىلدادى. جاڭا زەلانديادا بارلىعى 1 504 ادام ۆيرۋس جۇقتىرىپ, 22 ناۋقاس قايتىس بولدى.

سوڭعى جاڭالىقتار