ەل ەڭسەسىن تىكتەيتىن وسى جوبالاردىڭ اياسىندا ەڭ الدىمەن ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالالارىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ كوزدەلگەن. جالپاق جۇرتتىڭ كوكىرەگىندە قۋانىش لەبىن اسقاقتاتىپ, جاڭاسى دا سالىنىپ جاتىر. ءبارى دە كەرەك, ەل ءۇشىن قاجەت دۇنيە. ادەتتە تۇرعىندار تاراپىنان ايتىلاتىن ارىز-شاعىمنىڭ كوبىرەك ورىن الاتىن جەرى دە وسى. سونىمەن قاتار ۇزاق جىلدان بەرى قاراجاتتىڭ كەمدىگىنەن قاراۋسىز قالعان اۋىلىشىلىك جولدارعا ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ دە قولعا الىنۋدا.
نەگىزىندە, وڭىردەگى 590 ەلدى مەكەننىڭ 289-ى بولاشاعى بار اۋىلدار ساناتىندا. قازىر الاشتىڭ اق بەسىگى سانالاتىن, جاقسى مەن جايساڭنىڭ كىندىك قانى تامعان, قايران دا قايران الاقانداي اۋىلدى بولاشاعى بار جانە جوق دەپ ەكىگە بولەتىن بولدىق قوي. اتالعان جوبا اياسىندا قامقورلىقتىڭ جىلى لەبى نەگىزىنەن وسىنداي اۋىلداردى قامتىماق. ال سوندا بولاشاعى جوق دەگەن قارعىس تاڭباسى باسىلعان شوق جۇلدىزداي شاعىن اۋىلداردىڭ شارۋاسى ودان ءارى شاتقاياقتاي تۇسپەي مە؟
جەتى جوبا ءبىلىم سالاسىنا شۇعىلاسىن سەبەزگىلەگەلى تۇر. ماسەلەن, اتباسار, استراحان, بۋراباي, شورتاندى جانە ساندىقتاۋ اۋداندارىنىڭ مەكتەپتەرى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلۋدە. جوبا اياسىنداعى جاقسىلىق اۋىز سۋمەن قالتقىسىز قامتاماسىز ەتىپ, سپورت جانە مادەنيەت وشاقتارىن ورتاشا جوندەۋدەن وتكىزىپ, شاراپاتىن تيگىزبەك.
– ءبىر ۇتىمدىسى, – دەيدى وبلىستىق ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى قانات دۇزەلباەۆ, – قولعا الىنعان جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا 1900 جۇمىس ورنى اشىلادى, ونىڭ 53-ءى تۇراقتى. قامقورلىققا سۋساپ وتىرعان اۋىلدارمەن قاتار تۇرعىندارعا دا ءتاپ-ءتاۋىر تيىمدىلىگى بار.
جوبا اياسىندا ساندىقتاۋ اۋدانىنا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 1 ملرد 333 ملن تەڭگە قاراجات بولىنگەن. كولىك جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ بارىسىندا 7 جوبا قاراستىرىلسا, 3 مەكتەپ پەن اۋداندىق اۋرۋحانا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلمەك.
– اۋىلدىق مەكتەپتەر مەن اۋداندىق اۋرۋحانا ساپالى جوندەۋدەن وتكىزىلگەننەن كەيىن جاس مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەر تۇراقتاپ قالىپ, ەل يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى دەپ ۇمىتتەنەمىن, – دەيدى ساندىقتاۋ اۋدانىنىڭ اكىمى اسقاربەك ۇيسىمباەۆ, – جەرگىلىكتى جۇرتشىلىق تاراپىنان جول ساپاسى ماسەلەسى ءجيى كوتەرىلەدى. وسى ورايدا حالىقتىڭ قالاۋىنا وراي, بالقاشين جانە ساندىقتاۋ اۋىلدارىنىڭ اراسىنداعى جولعا ورتاشا جوندەۋ جۇمىسى باستالىپ كەتتى.
اۋىلدىق جەرلەردە جايلى ءومىر ءسۇرۋ ورتاسىن قالىپتاستىرۋدى, الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋدى كوزدەيتىن جوبا اياسىندا ءىرى ەلدى مەكەندەرگە باسا نازار اۋدارىلىپ وتىرعانىن ەكپىن ءتۇسىرىپ ايتا كەتۋىمىز كەرەك. دەگەنمەن, مول قارجىنىڭ ازداعان بولىگى الىستاعى اۋىلعا دا جەتىپ جاتسا, شىن مانىندە عانيبەت بولار ەدى. سوندىقتان جوبالاردى قولعا الاردا ەل تىلەگىن ەسكەرگەن ءجون. ءبىز بۇل پىكىرىمىز ارقىلى قولعا الىنىپ جاتقان شارۋالاردى جوققا شىعارعىمىز كەلىپ وتىرعان جوق. تەك شاعىن اۋىلداردىڭ ۇلكەن ماسەلەسى نازاردان تىس قالىپ قويماسىن دەگەندى ايتقىمىز كەلەدى. تۇتاس اۋدان يگىلىگىن كورەتىن جاقسى جوبالاردىڭ بار ەكەنىن ايتا كەتكەن ءلازىم. ماسەلەن, اۋداندىق اۋرۋحانا 1972 جىلى سالىنعان. سول ۋاقىتتان بەرى عيماراتقا بىردە-ءبىر رەت كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەن. تۇتاس اۋدانعا قىزمەت ەتىپ وتىرعان اۋرۋحانانىڭ جوبا اياسىندا جوندەلۋى اۋدان جۇرتشىلىعىنىڭ ريزاشىلىعىن تۋعىزۋدا. ناقتىراق ايتاتىن بولساق, 4 بولىمشە, زەرتحانا, عيماراتتىڭ الدىڭعى بەتى, شاتىرى جوندەلمەك. ونىڭ ۇستىنە مودۋلدىك قازاندىق ورناتىلىپ, ليفت جابدىقتارى جاڭعىرتىلادى. جوندەۋ بارىسىندا 53 جۇمىس ورنى اشىلعان. ونىڭ 20-ى وسى ۋاقىتقا دەيىن ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابا الماي جۇرگەن بالقاشين اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى.
– تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز باستاماشىسى بولعان باعدارلاما دەر كەزىندە قولعا الىنىپ وتىر. تۇپكى ماقسات تا ايقىن. اۋىلدىڭ اجارىن جاقسارتىپ, تۇرمىسقا قولايلى جاعداي تۋعىزۋ, – دەيدى اۋدان اكىمى اسقاربەك ۇيسىمباەۆ.
ءيا, سوڭعى جىلدارى اۋىلعا كورسەتىلىپ جاتقان كومەك قوماقتى. ماسەلەن, سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە 22 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, ەل ەڭسەسىن تىكتەۋگە باعىتتالعان. بولىنگەن قارجىنىڭ 47 پايىزى اۋىز سۋمەن قامتۋعا جۇمسالعان. ءبىلىم سالاسىنا بولىنگەن قاراجات تا از ەمەس. تسەلينوگراد اۋدانىنىڭ قىزىلسۋات, قاراجار, ساندىقتاۋ اۋدانىنداعى بالقاشين, ءبىرجان سال اۋدانىنداعى نەۆسكوە اۋىلدارىنا 4 ءبىلىم وشاعى سالىندى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا 2,4 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, 10 نىسان تۇرعىزىلدى. بۇل دەگەنىڭىز اۋىل ادامدارىنىڭ دەنساۋلىعىنا جاسالىپ وتىرعان قامقورلىق.
اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قاراجاتىنا دا جاسالىپ جاتىر. ماسەلەن, 2019 جىلى بولاشاعى بار دەپ تانىلعان استراحانكا, زەرەندى جانە ارشالى ەلدى مەكەندەرىندە جالپى قۇنى 3 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 29 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. وسى ورايدا, 384 جۇمىس ورنى اشىلىپ, جۇمىسسىز جۇرگەندەرگە ناپاقا بولىپ قالدى. بيىل وڭىردەگى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – اۋىز سۋمەن قامتۋ ورايىندا جوبا شاراپاتىن بۇلاندى اۋدانىنداعى كاپيتونوۆكا, زەرەندى اۋدانىنداعى ۆيكتوروۆكا اۋىلدارى كورمەك. العاشقىسىنا سۋ قۇبىرلارى جەلىسىن جاڭعىرتۋعا 616,1 ملن تەڭگە جۇمسالسا, ەكىنشىسىنە 377,6 ملن تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. وسى قاراجاتقا 33 شاقىرىم سۋ قۇبىرى جوندەلىپ, 2 مىڭنان استام اۋىل تۇرعىنى تازا سۋ ىشەتىن بولادى.
جوبا اياسىندا اۋىل سپورتىنىڭ دا تامىرىنا قان جۇگىرەدى. ماسەلەن, بۇل ورايداعى ءۇش جوبانىڭ ءبىرى – ارشالى اۋدانىنداعى دەنەشىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى. جوبا قۇنى 832,7 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. تسەلينوگراد اۋدانىندا 1124,7 ملن تەڭگە يگەرىلمەك, ال شورتاندى كەنتىندەگى ستانديوندى جوندەۋگە 120 ملن تەڭگە باعىتتالعان. بۇل شىن مانىندە ەل ىشىندەگى بۇقارالىق سپورتقا دەگەن جاناشىرلىق ەمەس پە.
ەل ىشىندەگى قولايسىزدىقتىڭ ءبىرى – توزىعى جەتكەن جول. تىرشىلىكتىڭ كۇرەتامىرى كوپتەن بەرى قاراۋسىز قالىپ ەدى. ەندى مىنە, شاراپاتى مول جوبا اياسىندا تولايىم جوندەۋگە قول جەتپەسە دە, ءىشىنارا ىلگەرىلەۋشىلىك بار ەكەنىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون. 11 ەلدى مەكەندى بايلانىستىراتىن جولدارعا جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن 17 جوبا قولعا الىنىپ وتىر. اۋەل باستا جەتى جىلعا كوزدەلگەن جوبا بارىسىندا وبلىستىڭ 300 مىڭنان استام تۇرعىنى ينفراقۇرىلىمدار جوندەلىپ, الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق نىساندار قالتقىسىز قىزمەت ەتەتىن دەڭگەيگە جەتكەن سوڭ جانعا جايلى تۇرمىس كەشەتىن بولادى. مۇنىڭ بارلىعى – مەملەكەت تاراپىنان قولعا الىنىپ وتىرعان قوماقتى شارۋا.
ءسوز سوڭىندا جوعارىدا ءبىز وكىنىشپەن ايتقان بولاشاعى جوق دەگەن ۇكىمى بار اۋىلداردىڭ ءۇمىتى كەسىلمەسە ەكەن دەگەن تىلەك بار. ونىڭ ارعى جاعىندا شوق جۇلدىزداي شاعىن اۋىلدىڭ تاعدىرى تۇر. ەندىگى ءبىر ءۇمىت سول اۋىلدىڭ پەرزەنتتەرىندە ەكەندىگى داۋسىز. شاعىن اۋىلداردان شىققان ۇلكەن بيزنەستىڭ باسىندا جۇرگەن ازاماتتار بارشىلىق. مەملەكەت تاراپىنان سوزىلعان كومەك قولىنىڭ جەتپەي جاتقان تۇسىنا ەل ازاماتتارىنىڭ ءوزى پەرزەنتتىك پەيىلدەرىمەن كومەكتەسىپ, تۋعان جەرىنىڭ تۇعىرىن بيىكتەتۋگە تيتىمدەي بولسا دا ۇلەستەرىن قوسسا ەكەن دەيمىز. بالكىم سوندا جانارى جاۋدىرەپ قالعان شالعايداعى شاعىن اۋىلدىڭ جالىنان جەل ەسەر.
اقمولا وبلىسى
