جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى بۇرىن-سوڭدى باستان كەشپەگەن سۇمدىق وقيعالارعا كۋا بولدى. ءدىندى بولشەكتەپ, ىرىتكى سالۋدى ماقسات تۇتقان پيعىلى جات قاسكويلەردىڭ كەي رەتتە ارامزا ويلارى شىنىمەن جۇزەگە اسىپ كەتىپ جاتقانداي دا بولدى. اتا-بابا سالتىنان ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا باس تارتقان قاراكوزدەرىمىزدى قايتا ورالتۋ وتە قيىن سوعىپ تۇر.
مۇنىڭ شىنايى يسلامعا ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايدى نەمەسە قازىرگى ءدىني فاكتورلاردىڭ حالىقارالىق قاتىناستارعا ىقپالى جايىندا بىرەر ءسوز
بىزبەن قاتار ءومىر ءسۇرىپ جاتقان بەيبىت الەم نەگىزىنەن حالىقارالىق ءدىني ۇيىمداردىڭ ورتاق جوبالارىنا, جەر بەتىندەگى بارشا ادامزات بالاسىنىڭ ءوزارا تاتۋ-ءتاتتى, ىمىرا-بىرلىكتە تۇرمىس كەشۋىنە, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمگە قۇرىلعان قارىم-قاتىناسقا, ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىن قورعاپ, قادىرلەۋگە, قورشاعان ورتا مەن جەر بايلىقتارىنىڭ ورتاق يگىلىككە جۇمسالۋىنا مۇددەلى بولۋى زاڭدى. مۇنى ماقساتتى تۇردە جۇزەگە اسىرىپ, كۇش-قايرات بىرىكتىرۋدە, تابيعي قۇبىلىستار تۋعىزعان قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ الدىن الىپ, جاھاندىق شيەلەنىستەردى شەشۋدە ءدىني فاكتورلاردىڭ وراسان زور ءرول اتقاراتىنى ءمالىم. بۇل رەتتە قازاقستان تاراپى شىعىس پەن باتىستىڭ ءتۇرلى ءدىني داستۇرلەرىنىڭ, الۋان مادەنيەت پەن وركەنيەتتىڭ ءوزارا توعىسقان تورابى ىسپەتتى بولدى جانە ءالى دە سولاي بولىپ قالا بەرەدى دەۋگە تولىق نەگىز بار. وعان جارقىن مىسال رەتىندە استانادا ءۇش جىلدا ءبىر رەت وتەتىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىن الساق تا كوپ ماعىنا بىلدىرەدى.
ال ءدىني فاكتورلار مەن ونىڭ حالىقارالىق قارىم-قاتىناسقا ىقپالى تۋرالى اڭگىمە ەتىلگەندە, ەڭ اۋەلى تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى قوعامىمىزدا ورىن العان باسقا دا وڭ وزگەرىستەر تۋرالى ويلاردىڭ ورتاعا سالىنۋى زاڭدى قۇبىلىس. ماسەلەن, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بارلىق كونفەسسيا وكىلدەرىنە بەلگىلى ءبىر ءدىندى تۇتۋعا تولىق ەركىندىك بەرىلگەن, سونىمەن قاتار, ءدىني ينستيتۋتتار ساندىق جانە ساپالىق تۇرعىدا ايتارلىقتاي دارەجەگە وسكەن. سولاي بولا تۇرعانمەن, قازىرگىدەي ءدىني قاقتىعىستار مەن تەكەتىرەستەردىڭ شارپۋى زامانىندا كەز كەلگەن وي مەن سوزگە, ءدىن بوستاندىعى مەن ەركىندىگى دەگەن نارسەلەرگە وتە مۇقيات تا ساق قاراماي تاعى بولمايدى. بۇل ورايدا ەلباسىنىڭ الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ IV سەزىندە كەلتىرگەن مىناداي تۇجىرىمىن ارقاشان ەستە ۇستاۋ كەرەك دەپ بىلەمىن: «كوپكونفەسسيالى قوعامدار ىشىنە, حالىقتار مەن مەملەكەتتەر اراسىنا ىرىتكى سالۋعا ءدىني نانىمدى پايدالانۋعا بەرىك قالقا قويۋ ماڭىزدى. حالىقارالىق لاڭكەستىك پەن ەكسترەميزمنىڭ ادامعا قارسى وزىندىك پراكتيكاسىن دىنگە قانداي دا ءبىر سىلتەمە جاساي وتىرىپ, كۇپىرشىلىكپەن نەگىزدەۋىنە جول بەرمەيمىز... بۇل رەتتە قاۋىم مۇشەلەرى اراسىندا تەرروريزم مەن كەز كەلگەن ءپىشىندەگى ەكسترەميزمنىڭ دىنگە قارسى جانە ادامعا قارسى بولمىسىن ءتۇسىندىرۋ بويىنشا ىجداعاتتى جۇمىس جۇرگىزۋ اسا ماڭىزدى». مۇنى ارمەن قاراي يسلام ءدىنى جايىنداعى تۇسىنىكتەرمەن جالعاستىرار بولساق, ءدىن دەگەنىمىز ەجەلدەن ادام بالاسى ءۇشىن ءتۇرلى حالىقتار اراسىندا تىنىشتىق پەن بىرلىكتى, ىنتىماق پەن تىرلىكتى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا جاراتىلعانىن, ال اللانىڭ 99 كوركەم اتىنىڭ ءبىرى – «اسسالام» – «تىنىشتىق», «بەيبىتشىلىك» ەكەنىن, «يسلام» ءسوزىنىڭ ارابشادان تىكەلەي اۋدارىلعانداعى ماعىناسى «تىنىشتىق, بەيبىتشىلىك» دەگەندى بىلدىرەتىنىن ايتقان ابزال.
مادەني قۇندىلىقتاردى قۇرمەتتەۋ, مادەنيەتارالىق, دىنارالىق ۇنقاتىسۋدى قولداۋ, اتا-بابالاردىڭ التىن سالتىن, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى, رۋح بىرلىگى مەن ءوزارا تۇسىنىستىكتى ساقتاۋ ماڭىزدى يگىلىكتەر ساناتىن تولىقتىرا تۇسەدى. ءدىن ىقىلىم زامانداردان رۋحاني مادەنيەتتىڭ نەگىزگى نىساندارىنىڭ ءبىرى دەسەك, ادام بالاسىنىڭ تاريحي دامۋ كەزەڭدەرىندە ول قوعامنىڭ بارلىق سالالارىنا ىقپالىن تيگىزە الاتىن رۋحاني ءارى الەۋمەتتىك باستى فاكتورعا اينالدى. سول سەبەپتى دە ءوزارا ىنتىماقتاستىققا جاڭادان جول اشاتىن ەلارالىق ۇنقاتىسۋلاردى دامىتۋ قاي كەزدە دە زورلىق پەن ءدىني فاناتيزمنەن, ەكسترەميزم مەن لاڭكەستىكتەن ارىلۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز. شىنىن ايتۋ كەرەك, قاي ءدىننىڭ نەگىزىن الىپ قاراساڭىز دا سەنىم مەن سۇيىسپەنشىلىكتى, مەيىرىم مەن ماحابباتتى تاباسىز. سوعان قاراماستان, كەيدە «دىنارالىق شايقاس» نەمەسە «يسلام ەكسترەميزمى» سىندى جاپپاي مۇسىلمان قاۋىمىن قارالايتىن توسىن سوزدەردى قۇلاعىمىز شالىپ قالا بەرەدى. ال ەندى مۇنداي قىرعي-قاباق سوعىستىڭ استارىنان ءدىني مۇددەنى ەمەس, ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك سەبەپتەردى ىزدەگەن الدەقايدا دۇرىس دەپ پايىمدايمىز.
تاريحتا مۇسىلمان الەمىن قانعا بوكتىرگەن «كرەست جورىعىنىڭ» تۇپكى ماقساتى بايۋ مەن شۇرايلى جەرلەردى يەلەنۋ بولعانى كىم-كىمگە دە ارتىق ءتۇسىندىرۋدى قاجەت ەتپەيدى. ءدىندى وسىلايشا تولىق ۇعىنباۋ, ءارى الگىندە ايتقانىمىزداي, وزگە ءدىندى تۇسىنبەۋشىلىك, سىرتىنان ءتۇرلى داۋرىقپا سوزدەردى ىلەستىرە بىرجاقتى عانا پىكىر ءتۇيۋ حالىقتى قاشاندا قاقتىعىسقا اپارىپ سوقتىراتىن فاكتور بولىپ تابىلادى. ءتۇرلى دىندەردىڭ اراسىنا تۇسىنىستىك كوپىرى نىق ورناماي, الەمدە ەشقاشان بەيبىت ءومىر سالتانات قۇرمايدى. سوندىقتان قاي ءدىننىڭ دە ۋاعىزى مەن ۇستانىمى ادىلەتسىزدىك پەن قاقتىعىسقا قارسى, ءتۇرلى كەلىسپەۋشىلىككە توقتام سالىپ, ەسىرتكى, ۇرپاق ازعىندىعى, ەكولوگيالىق اپات سىندى جاھاندىق ماسەلەلەردى جەڭۋگە قىزمەت ەتۋى ءتيىس. كۇنى كەشەگە دەيىن ءدىني فاكتورلار بىزگە حالىقارالىق قاتىناستاردى ءىرىتۋشى ەمەس, رەتتەۋشى كۇش بولىپ سانالىپ كەلدى. الايدا, سوعان قاراماستان, قوعامداعى ءتۇرلى وزگەرىستەر مەن ساياسي-الەۋمەتتىك جاعدايلارعا بايلانىستى باسقا دا ءتۇرلى قيىندىقتارعا تاپ بولۋىمىز مۇمكىن.
سونىڭ ءبىر مىسالى رەتىندە ايتا كەتۋ كەرەك, ءبىر كەزدەرى قازاقستاندا ءتۇرلى ميسسيونەرلەر قاپتاپ كەتتى. توقسانىنشى جىلدارعى تاپشىلىقتىڭ سالدارىنان شەتەلدەن ەنگەن سونداي ميسسيونەرلىك توپتاردىڭ قۇربانىنا اينالعان ازاماتتار از ەمەس. ولاردىڭ كوبى ءوزىمىزدىڭ قانداستارىمىز بولعانى جاندى ايازداي قارىپ ءوتتى. بۇلار باسپاناسىز, تۇرمىسى تومەن, ءالى وڭى مەن سولىن اجىراتا الماعان قازاقتىڭ كەيبىر ۋىزداي جاستارىن جولدان تايدىرىپ, وزدەرىنىڭ جىمىسقى ارەكەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا تىرىسىپ باقتى. ءتۇرلى ءدىني اعىمدار پايدا بولدى. ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان وتباسىنىڭ تىنىشتىعى بۇزىلىپ, ءاپ-ساتتە ويران-توپانى شىعۋى ۇيرەنشىكتى وقيعا سانالا باستادى. جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى بۇرىن-سوڭدى باستان كەشپەگەن سۇمدىق وقيعالارعا كۋا بولدى. ءدىندى بولشەكتەپ, ىرىتكى سالۋدى ماقسات تۇتقان پيعىلى جات قاسكويلەردىڭ كەي رەتتە ارامزا ويلارى شىنىمەن جۇزەگە اسىپ كەتىپ جاتقانداي دا بولدى. اتا-بابا سالتىنان ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا باس تارتقان قاراكوزدەرىمىزدى قايتا ورالتۋ وتە قيىن سوعىپ تۇر.
ەجەلگى ءدىني سەنىم-نانىمداردى ساقتاۋ مەن ءداستۇرلى جولدى تابۋ ەندىگى كەزەكتە كوپ بولىپ جۇمىلىپ ءىس اتقارۋدى تالاپ ەتەدى. ءدىن تۋرالى ويلاردى سارالاي كەلگەندە, بۇل سالانىڭ شارۋاسى شاش-ەتەكتەن. جالپىلاما ساياسي تۇرعىدان الىپ قاراعاندا, جاڭا تۇرپاتتى قازاقستاننىڭ كەلبەتى ەگەمەندى, تاۋەلسىز, زايىرلى مەملەكەت رەتىندە ايقىن دا اشىق. مۇنداعى ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ قىزمەتى ۇلتارالىق كەلىسىم مەن ساياسي تۇراقتىلىقتى نىعايتۋعا نەگىزدەلگەن. كەي دەرەكتەرگە ءتىل بىتىرسەك, 1989 جىلى 30 كونفەسسياعا تيەسىلى 700-گە جۋىق ءدىني بىرلەستىك بولسا, 2008 جىلى ەلدە 46 كونفەسسياعا تيەسىلى 4000-نان اسا ءدىني بىرلەستىك جۇمىس ىستەگەن ەكەن. قازىرگى تاڭدا مۇندا 4551 ءدىني بىرلەستىك بار دەسەك, ولاردىڭ اراسىندا 2337 يسلامدىق, قازاقستاننىڭ اۋماعىندا پراۆوسلاۆيە شىركەۋىنە جاتاتىن 281 ءدىني بىرلەستىك, ولاردىڭ 230-ى ورىس پراۆوسلاۆيە شىركەۋى, 7-ءۋى ستارووبريادتىق شىركەۋ, ريم-كاتوليك شىركەۋىنىڭ 82 بىرلەستىگى, 1189 پروتەستانتتىق بىرلەستىك جۇمىس ىستەيدى.
ءداستۇرلى ەمەس ءدىني قاۋىمدارعا 5 بۋدديستىك, 24 يندۋيستىك, 12 كريشنايتتىك, 23 باحاي, 2 ترانستسەندەنتالدىق مەديتاتسيا قاۋىمى ەنەدى. ءدىني ەمەس ۇيىمداردان «يەھوۆا كۋاگەرلەرى» بىرلەستىگىنىڭ ميسسيونەرلىك قىزمەتى ەرەكشە نازار اۋدارتادى. «يەھوۆا كۋاگەرلەرىنىڭ» ءدىني ورتالىعى ەسىك قالاسىندا ورنالاسقان. ونىڭ 79 ءدىني بىرلەستىگى رەسمي تىركەلگەن جانە 30-دان اسا جەرگىلىكتى قاۋىمدارى بار كورىنەدى. ال ناقتى سانى 20 مىڭعا جۋىقتايدى.
قاراعاندى جانە الماتى قالالارىندا ورنالاسقان اپوستولدار رۋحىنداعى ەۆانگەلشىل حريستياندار دا ءوز جۇمىسىن بەلسەندى جۇرگىزىپ وتىرعان ۇيىمنىڭ بىرىنە جاتادى. قازىرگى كەزدە 3 مىڭعا جۋىق ادامدى بىرىكتىرەتىن 40 قاۋىمدارى بار دەسەك, پرەسۆەتەرياندىق اعىم ەلىمىزدە امەريكالىق, وڭتۇستىككورەيالىق ۋاعىزداۋشىلاردىڭ ميسسيونەرلىك قىزمەتى سالدارىنان تارالعان. ولاردى شەتەلدەردەگى ءدىني ورتالىقتار قولداپ وتىرادى. ەلىمىزدە 20-دان اسا پرەسۆەتەريان بىرلەستىگى جۇمىس ىستەيدى. «ءبىرىنشى پرەسۆەتەريان شىركەۋى», «الماتى ايماقتىق پرەسۆەتەريان شىركەۋى» بىرلەستىكتەرى بولىپ جالعاساتىن مۇنداي قاپتاعان ۇيىمداردىڭ اراسىندا ەلىمىزدىڭ زاڭىنا قايشى كەلەتىن ارەكەتتەرمەن اينالىسقان, لوس-اندجەلەستە شتاب-پاتەرى بار «گرەيس-بلاگودات» ءدىني بىرلەستىگىنە سوقپاي كەتۋ استە مۇمكىن ەمەس. ال «مۋن سان مەن» ءدىني بىرلەستىگى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ اتىن جامىلىپ, «اڭقاۋ ەلگە, ارامزا مولدانىڭ» كەرىمەن ءتۇرلى دارىستەر وتكىزگەن.
ءبىر سوراقىسى, ميسسيونەرلىك ۇيىمداردىڭ شوقىندىرۋ ساياساتى افريكا جانە ازيا حالىقتارى اراسىندا ۇزىلمەي جالعاسىپ كەلە جاتقان ناۋقان ەكەنىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. وسى ارادا ەرەكشە ەسكەرەر ءجايت, ميسسيونەرلىك ۇيىمدارعا جىبەرەتىن ەلدەردىڭ قايىرىمدىلىق قورلارى وتە مول كورىنەدى. ولار ويتكەنى اۋەلدەن-اق, تابانى سول جەرگە تيگەن كۇننەن باستاپ جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ءدىنىن, ءتىلىن, تاريحىن, ادەت-عۇرپىن, پسيحولوگياسىن ابدەن زەرتتەپ زەردەلەيدى. سودان سوڭ نەگىزگى جۇمىستارىنا كىرىسەدى. جۇمىسى, قىزمەتى جوق, ومىردەن ءالى ورنىن تاپپاعان جاندار, رۋحاني كۇيزەلىسكە دۋشار بولعاندار, قيىندىققا توتەپ بەرە الماي, جۇيكەسى سىر بەرگەندەر ت.ب. ميسسيونەرلەر قۇرعان تۇزاققا تەز ءتۇسىپ قالادى.
الاڭسىز جاتقان ءسابيدىڭ ءتاتتى ۇيقىسىنا ۇقساس تىنىشتىق دەگەن نارسە دە وتە قورعاۋدى, كوپ بولىپ ساقتاۋدى قاجەت ەتەتىن ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز ەكەنى داۋسىز. وسى تىنىشتىق اۋەنى بۇزىلماۋى ءۇشىن الداعى ۋاقىتتا نە ىستەۋ كەرەك دەگەن ساۋال تۇرادى. مۇنىڭ جۇرتقا ۇعىنىقتى قاراپايىم عانا جولى بار. ءداستۇرلى ەمەس ءدىني اعىمداردىڭ ادەبيەتتەرى, ءتۇرلى ناسيحاتتارى, بەينەتاسپالارى ەل ىشىندە ءجىتى قاداعالانىپ, ءتىپتى تاراتىلماس بۇرىن ساراپتان, پاراسات سۇزگىسىنەن ءوتۋى ءتيىس دەپ سانايمىز. يسلام اتىن جامىلعان كەيبىرەۋلەر حالىقتىڭ بەتىن تەرىس جاققا بۇرعىسى كەلەدى. سونىڭ اراسىندا اتام قازاقتىڭ اتا داستۇرىندەگى قۇندىلىقتاردى قۇرمەتتەمەۋ سياقتى ىستەر بوي كورسەتىپ قالاتىنى وكىنىشتى. مىسالى, و زاماندا, بۇ زامان, قازا بولعان ادامدى سول زاماتتا تەز جەرلەپ تاستاۋ دەگەندەي بۇرىن-سوڭدى قۇلاعىمىز شالماعان جاعداي الدىمىزدان شىقتى. اس بەرىلمەيدى, زيرات سالىنبايدى, تاسى كوتەرىلمەيدى. ەسەسىنە مۇلدە باسقاشا راسىمدەردى سىنالاپ ەندىرۋ ارەكەتى قىلاڭ بەرىپ قالادى. شەتتەن كىرگەن كەي ءدىني اعىمدار قازاقتى ءوزىنىڭ بويىنا دارىعان ونەر اتاۋلىدان جۇرداي ەتۋگە دەيىن تايىنبايدى. تەلەديدار كورۋگە تىيىم. ولارعا سالساڭىز, وسى داۋىرگە دەيىن اتا-بابالارىمىزدىڭ سالت-داستۇرىندە ساقتالعان باستى قۇندىلىقتاردىڭ بارىنەن بۇگىن قول ءۇزىپ, ءوزىمىزدىڭ تەگىمىزدى, ءتۇبىمىزدى جىلى جاۋىپ قويا سالۋىمىز كەرەك سياقتى. ءوز ءومىرىن ماقساتتى ىسكە پيدا ەتكەن ادامنىڭ ولىمىنە بايلانىستى ويدان نەبىر نارسەلەر شىعارىلىپ, جۇرتتى ءتۇزۋ جولدان تايدىرۋمەن اينالىسادى. ماسەلەن, بۇل ورايدا بەلگىلى قالامگەر ۋاقاپ قىدىرحان ۇلىنىڭ: «يسلام تەررورعا, زورلىق-زومبىلىققا, بەيبىت جاندارعا كۇش قولدانۋعا قارسى. بۇگىنگى تاڭدا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە يسلام اتىمەن سانداعان جازىقسىز ادامداردىڭ قانى توگىلىپ جاتادى. جاراتۋشى سوزىمەن قاراساق, ءبىر ادامعا قيانات جاساپ, قۇربان ەتۋ كۇللى ادامزاتقا باعىتتالعان امال رەتىندە تۇسىندىرىلەدى», دەپ يسلامنىڭ قاقتىعىس, لاڭكەستىك, زورلىق-زومبىلىق, وكتەمدىك سياقتى تەرىس ارەكەتتەردى ايىپتاپ, قوعامدىق تۇراقتىلىقتى, ىزگىلىكتى, ۇستامدىلىقتى ۋاعىزداۋشى ءدىن ەكەنىنە كوڭىل اۋدارتۋى بەكەر ەمەس.
قورىتا كەلگەندە, ءدىندى قاي ەلدە دە ەكىنشى, ءۇشىنشى كەزەكتەگى ماسەلە دەپ ويلايتىندار قاتەلەسەدى. ول ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپ تۇرعان بۇگىنگى كۇننىڭ باستى تاقىرىبى. بۇكىل جەر بەتىندەگى تىرشىلىكتىڭ تىرەگى دە, ءتىنى دە ءدىن دەسەك, سول سياقتى ءدىني فاكتورلاردىڭ, ونىڭ ىشىندە رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ حالىقارالىق قاتىناستاردى نىعايتۋداعى ءرولى ايرىقشا ەكەنى بەلگىلى. حالىقتى ءوزارا قاقتىعىستان قورعايتىن, ۇلتتى بولىنۋدەن ساقتايتىن قاسيەتتى ۇعىمنىڭ قادىرىن جاڭا كەزەڭدە قالاي ءتۇسىنىپ ءجۇرمىز؟ قازاقستان الەمگە ءدىني-رۋحاني فورۋمنىڭ ورتالىعى ەسەبىندە تانىلعان ۋاقىتتا قانداي ءدىني ءىس-شارالارعا كوبىرەك دەن بۇرعان بۇرىنعىدان دا اناعۇرلىم ماڭىزدى, اناعۇرلىم اۋقىمدى ءىس-شارالار كۇتىپ تۇرعانى ءسوزسىز. سەبەبى, بۇگىندە الەمدى ءدۇر سىلكىنتكەن ءدىني توزىمسىزدىك, ءدىني ەكسترەميزم مەن لاڭكەستىك شارپۋىنىڭ شاڭى اينالاڭداعىنى انىق كورسەتپەۋگە اينالدى. حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ ءححى عاسىرداعى ءدىني ۇنقاتىسۋىنىڭ ماڭىزى سول سەبەپتى دە وتە ماڭىزدى بولىپ سانالادى. ال ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاما كوتەرۋىمەن وتكىزىلىپ كەلە جاتقان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزدەرى حالىقارالىق قاتىناستاعى زاماناۋي ءدىني فاكتورلاردىڭ بىرىنە جاتادى. ادامزاتتى تىنىشتىققا ۇندەيتىن جارقىن ويلاردىڭ وسى شارانىڭ مىنبەرىنەن دۇنيەگە تاراۋى ەل ءۇشىن ۇلكەن مەرەي دەسەك, ءدىني قۇندىلىقتار قاشاندا بىرىكتىرۋ مەن ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ كۇشتى فاكتورى بولىپ قالا بەرەدى. ول ءۇشىن دىندەردىڭ بويىنان ءبىر-ءبىرىن قىرىپ-جوياتىن كۇش پەن توقتاتار توعاندى ەمەس, قايتا كەرىسىنشە, ءبىر-ءبىرىن تولىقتىراتىن, بىرىنە ءبىرى قونىپ تۇراتىن ۇيلەسىمدىلىكتى تابۋعا تىرىسىپ باعۋىمىز كەرەك. قازاق ەلىن بۇگىندە بۇكىل الەم سول يدەيانىڭ وتانى, شاڭىراعىنا بەيبىت ۇيالاعان عاجايىپ ەل رەتىندە تانىپ وتىر.
ارداق بەكەنوۆا.
