اتقارىلعان جۇمىستىڭ اۋقىمى ۇلكەن
بۇگىندە وڭىردەگى حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايى جاقساردى. ەرتەڭگە دەگەن سەنىمى ارتتى. بىرلىك بار جەردە تىرلىك بار ەكەنىنە كوزدەرى جەتتى. وسىنىڭ بارلىعى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ باعا جەتپەس بايلىعى ەكەنىن مويىندادى.
وڭىردەگى وسى بىرلىك پەن ىنتىماق, ءوزارا كەلىسىم وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ سەرپىندى دامۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزدى. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان - 2050» ستراتەگياسى مەن قازاقستاندا جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىن قۇرۋ يدەياسى ايماقتىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەردى.
اتقارىلعان جۇمىستىڭ اۋقىمى ۇلكەن
بۇگىندە وڭىردەگى حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايى جاقساردى. ەرتەڭگە دەگەن سەنىمى ارتتى. بىرلىك بار جەردە تىرلىك بار ەكەنىنە كوزدەرى جەتتى. وسىنىڭ بارلىعى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ باعا جەتپەس بايلىعى ەكەنىن مويىندادى.
وڭىردەگى وسى بىرلىك پەن ىنتىماق, ءوزارا كەلىسىم وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ سەرپىندى دامۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزدى. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان - 2050» ستراتەگياسى مەن قازاقستاندا جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىن قۇرۋ يدەياسى ايماقتىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەردى.
البەتتە, قۋانىشپەن بىرگە وكىنىش تە جۇرەدى. وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق-ساياسي ومىرىندە ايتۋلى تابىستارعا قول جەتكىزۋمەن بىرگە تابيعات اپاتى اكەلگەن وكىنىشتى جاعدايلار دا بولدى. مىسالى, جىل باسىندا وبلىستىڭ 5 اۋدانى مەن تاراز قالاسىندا توتەنشە جاعداي ورىن الدى. قاتتى سوققان داۋىلدىڭ سالدارىنان قاراتاۋ مەن جاڭاتاس قالالارىندا جارىق, گاز, جىلۋ, سۋ بەرۋ توقتاپ, تۇرعىن ۇيلەر مەن مەكەمەلەردىڭ شاتىرلارى قيراپ قالدى. مال باسى شىعىن بولدى. بىراق, وبلىس تۇرعىندارى سىن ساتتە سابىرلىلىق تانىتىپ, تابيعات اپاتىنان بولعان بارلىق زياندى قىسقا مەرزىم ىشىندە جويۋعا قول جەتكىزدى. الەۋمەتتىك ماڭىزى بار سالالاردىڭ توقتاۋسىز جۇمىس ىستەۋى قامتاماسىز ەتىلدى. بۇل قيىن كەزدە ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارا بىلگەن جامبىلدىقتاردىڭ ۇلكەن ۇيىمشىلدىعىن كورسەتتى.
بىراق, تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزى وبلىستىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىنىڭ نىعايىپ, ونەركاسىپ پەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنىڭ دامۋىنا نۇقسان كەلتىرە المادى. وبلىس ورتالىعى مەن اۋدانداردا تۇرعىن ۇيلەر, الەۋمەتتىك نىساندار مەن وندىرىستىك اۋماقتار ۇلعايعان ۇستىنە ۇلعايىپ, سان ءتۇرلى عاجايىپ قۇرىلىس نىساندارىمەن تولىعا تۇسۋدە. بۇعان جاقىندا پايدالانۋعا بەرىلەتىن «تاراز-ارەنا» سياقتى الىپ عيماراتپەن بىرگە جىل سايىن بوي كوتەرىپ جاتقان جاڭا مەكتەپتەر, اۋرۋحانالار, بالاباقشالار سياقتى تاعى باسقا دا ءتۇرلى نىساندار ايقىن دالەل. بۇرىنعىدان جاڭارىپ, جاقسارىپ حالىقارالىق دارەجەگە يە بولعالى وتىرعان اۋەجايىمىز دا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ كوزقۋانىشىنا اينالادى دەپ سەنەمىز.
ەگەر وبلىسىمىزدىڭ قاڭتار مەن تامىز ارالىعىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىسىنا بايلانىستى دەرەكتەر مەن دايەكتەرگە نازار اۋدارساق, وسى ۋاقىت ىشىندە ونەركاسىپ كاسىپورىندارى 155,3 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرىپتى. قارجىگەرلەر تىلىمەن ايتساق, ناقتى كولەم يندەكسى 107,6 پايىزدى قۇراعان. بۇل ەلىمىز بويىنشا جاقسى كورسەتكىش, ياعني 102,0 پايىز دەگەن ءسوز.
سونداي-اق, «جاسىل ەكونوميكانى» جانداندىرۋدى ەلىمىزدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءبىزدىڭ وبلىس قولعا الدى. مىسالى, بيىل قورداي اۋدانىندا ەرەكشە ەلەكتر ستانساسى ىسكە قوسىلدى. بۇل – ەلىمىزدەگى كۇن ساۋلەسىنەن قۋات الاتىن العاشقى ەلەكتر ستانساسى. جامبىل وڭىرىندە جۇزەگە اسقان بۇل قۋات كوزى وتار كەنتىنىڭ ماڭايىنا ورنالاسقان. ويتكەنى, «قازگيدرومەتتىڭ» دەرەكتەرى كۇن قۋاتىن پايدالانۋ ءۇشىن بۇل جەردىڭ اۋا رايى وتە قولايلى ەكەنىن راستايدى. ستانسا قۇرىلىسى وتكەن جىلدىڭ مامىر ايىندا باستالعان. بۇگىندە ونىڭ قۋاتى 504 كيلوۆاتقا جەتەتىن العاشقى كەزەگى ىسكە قوسىلدى. ستانسا العاشقى تەكسەرۋدەن وتكەننەن كەيىن مەجەلى 7 مەگاۆاتقا كوشەدى. ەرەكشە جوباعا قارجى سالىپ, قۇرىلىس جۇمىسىن وزدەرى قولعا العان «قازەكوۆاتت» جشس قارجى كوزدەرىن تارتۋ ءۇشىن «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اق-تىڭ ەنشىلەس كاسىپورنى «سامۇرىق-ەنەرگومەن» ىسكەرلىك بايلانىس ورناتقان.
سونىمەن قاتار, 2010 جىلى مەركى اۋدانىندا 1,5 مۆت قۇرايتىن سۋ ەلەكتر ستانساسى مەن قورداي اۋدانىندا 1,5 مۆت قۇرايتىن جەل ەلەكتر ستانساسى ىسكە قوسىلعانىن دا ايتا كەتكىم كەلەدى. ال ۇستىمىزدەگى جىلى شۋ اۋدانىندا قۋاتى 9,2 مۆت قۇرايتىن تاسوتكەل سۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ جوباسى جۇزەگە اسىرىلدى. تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانىندا ورنالاسقان كامەنكا اۋىلىندا قۋاتى 2,3 مەگاۆاتتى قۇرايتىن قاراقىستاق سۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى دا ءوڭىر ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك. جانە ۇستىمىزدەگى جىلى «Vista International» جشس جالپى قۋاتى 21 مۆت قۇراتىن قورداي جەل ەلەكتر ستانساسىنىڭ 4 مۆت قۇرايتىن العاشقى كەزەگىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىر. ال 2013 جانە 2015 جىلدارعا «Fonroche Energie» فرانتسۋز كومپانياسى قۋاتى 24 مۆت قۇرايتىن كۇن ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىن باستاماق. بيىل رەسەيلىك ينۆەستورلار 19,8 قۋاتى بار مەركى سۋ ەلەكتر ستانساسى كاسكادى قۇرىلىسىنا كىرىسەتىن بولادى. 2014-2015 جىلدار ارالىعىندا «Central Asia Green Power» كومپانياسى سارىسۋ اۋدانىندا قۋاتى 100 مۆت قۇرايتىن جاڭاتاس جەل ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ماڭىزدىلىعى سول, ولار 2017 جىلى ەلىمىزدە وتەتىن ەكسپو-نىڭ تاقىرىبىمەن, ياعني «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» دەگەن اتاۋمەن ۇندەس كەلىپ تۇر.
قاراتاۋ وڭىرىندەگى فوسفور رۋداسىنىڭ جالپى جوباسى 15 ميلليارد, ياعني الەمدە فوسفور كەنى جونىنەن 4-ءشى ورىندا تۇرمىز. مىسالى, توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىنداعى قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە زاۋىت جىلىنا بار بولعانى 5-6 مىڭ توننا فوسفور وندىرسە, قازىر جىلىنا 100 مىڭ تونناعى جۋىق سارى فوسفور شيكىزاتىن ەكسپورتقا شىعارىپ وتىر. «قازفوسفات» جشس سوڭعى جىلدارى فوسفوريتتەردى سۋسپەنزيالىق-فلوتاتسيالىق بايىتۋ فابريكاسىن سالۋ جانە جاڭعىرتۋ, كۇكىرت قىشقىلى تسەحىن سالۋ بويىنشا ەكى جوبانى جۇزەگە اسىردى. بۇل حيميا سالاسىنداعى كوكس, كالتسيلەنگەن سودا, كۇكىرت قىشقىلى سياقتى قۇرامداستار تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋگە جانە حيميا ءوندىرىسى كولەمدەرىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار, «قازفوسفات» جشس وزدەرىنىڭ ەۋروپاداعى ءىرى ارىپتەستەرىنىڭ ءبىرى, چەحيانىڭ «Fosfa» a.s.» اتتى كومپانياسىمەن بىرلەسىپ, گەكسامەتافوسفات ءناتريى مەن تاعامدىق فوسفات وندىرەتىن تسەحتى ىسكە قوستى. بۇگىندە كومپانيانىڭ ءونىمى الەمنىڭ 27 مەملەكەتىنە جونەلتىلۋدە.
مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە وبلىس بويىنشا بۇگىندە قۇنى 500 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق 31 ينۆەستيتسيالىق جوبا (6,5 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى) جۇزەگە اسىرىلۋدا. ونىڭ 16,4 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 8 جوباسىنىڭ (646 جۇمىس ورنى) قۇرىلىسى ۇستىمىزدەگى جىلى اياقتالىپ, ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋدەگى العاشقى قادامدارىن باستاماق. بۇگىندە وسى جوبالاردىڭ العاشقى قارلىعاشى – «قۇرىلىس-پوليمەر» كومپانياسى ءوز جوباسىنىڭ تۇساۋىن كەستى. وبلىستاعى بۇل عاجايىپ كاسىپورىننىڭ وندىرىستىك كەشەنىنىڭ قۇرامىنا 16 يننوۆاتسيالىق جەلى ەنەدى. بۇگىندە پوليمەردەن جاسالعان ونىمدەر قۇرىلىس يندۋسترياسىندا كەڭىنەن قولدانىلادى.
وبلىستاعى 383 ەلدى مەكەننىڭ 75-سىندە ارزان ءارى قولايلى وتىنمەن قامتاماسىز ەتىلگەن 149083 ابونەنت, 225 ونەركاسىپ كاسىپورنى جانە 3415 كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق نىسان بار. تۇتىنۋشىلاردىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى ولارعا جەتكىزىلەتىن گاز كولەمى دە وسە تۇسۋدە. وتكەن جىلى بايزاق, تالاس جانە جامبىل اۋداندارى اۋماقتارىنداعى ەلدى مەكەندەرگە جەتكىزىلەتىن گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسىنا رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەن 1,8 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. ال مەركى, جۋالى جانە ت.رىسقۇلوۆ اتىنداعى اۋداندارداعى ەلدى مەكەندەرگە گاز قۇبىرىن تارتۋعا 1,44 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلدى. سونداي-اق, جىلدىق قۋاتتىلىعى 462 ميلليون تەكشە مەترلىك قورداي-شۋ جوعارى قىسىمدى گاز قۇبىرى ىسكە قوسىلدى. اتالمىش گاز قۇبىرى شۋ قالاسى مەن تولە بي اۋىلىنىڭ 30 مىڭنان استام تۇرعىندارىمەن بىرگە 22 كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق جانە 10 ونەركاسىپتىك كاسىپورىندى, 18 مەكتەپتى, 5 كوللەدجدى, 7 اۋرۋحانانى جانە 10 بالاباقشانى تاۋارلىق گازبەن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. سونىمەن قاتار, گاز قۇبىرى ماگيسترالىنىڭ بويىنا ورنالاسقان 100 مىڭنان اسا تۇرعىنى بار 32 ەلدى مەكەندى گازداندىرۋعا دا جاعداي جاسالىپ وتىر.
«SUPER PHARM» مەن «سك-فارماتسيا» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرىنىڭ بىرلەسە وتىرىپ جۇمىس ىستەۋى ەلىمىزدەگى مەديتسينالىق ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ مەكەمەلەرىنە قاجەتتى ءبىر رەت پايدالانىلاتىن بۇيىمدارعا دەگەن سۇرانىستى تولىق وتەي باستادى. ءتىپتى, ەكسپورتقا دا شىعارىلۋدا. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا ءوز جاۋاپكەرشىلىكتەرىنە العان مىندەتتەمەگە سايكەس الداعى ۋاقىتتاردا جىل سايىن 15-20 پايىز ونىمدەرىن شەتەلگە دە وتكەرە باستايتىن بولادى.
سوڭعى كەزدە وبلىستىڭ مادەنيەت سالاسىن وركەندەتۋ ماقساتىندا كوپتەگەن جاڭاشىل جوبالار جۇزەگە اسۋدا. سالانى قارجىلاندىرۋعا اعىمداعى جىلى بيۋدجەتتەن 3,3 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلدى. بۇل 2012 جىلدىڭ دەڭگەيىنەن 12,8 پايىزعا ارتىق. پولشا استاناسى ۆارشاۆادا جامبىل وبلىسىنىڭ مادەنيەت كۇندەرى اياسىندا «الاتاۋ» فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق ءانسامبلى, «تاراز» حالىق تريوسى جانە دومبىراشىلار ءانسامبلىنىڭ قاتىسۋىمەن قازاق ءداستۇرلى مۋزىكاسىنىڭ كونتسەرتى ءوتتى. ۇلى جىبەك جولىنداعى ورتاعاسىرلىق قالالاردى كەشەندى زەرتتەۋ ماقساتىندا «كونە تاراز», «تامدى» جانە «بەكتوبە» كونە قالالارىندا ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل ماقساتقا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 110 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلىپ, ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلۋدا.
وبلىستا سپورتتى, ونىڭ ىشىندە بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ اياسىندا كوپتەگەن يگى ىستەر اتقارىلدى. بۇل سالانى قارجىلاندىرۋعا بيىل بيۋدجەتتەن 7 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلدى. شىلدە ايىندا جالپى قۇنى 504 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن وبلىستىق سپورتتاعى دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتىنا 2 سپورتزال جانە وليمپيادا جەتكىنشەكتەرىن دايارلايتىن سپورت مەكتەبى ءۇشىن 1 سپورتزال كەشەندەرى پايدالانۋعا بەرىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن جاڭاتاس قالاسىندا تاعى دا ءبىر سپورتزال كەشەنىن پايدالانۋعا بەرىلەدى. ونىڭ جالپى سوماسى 184,0 ميلليون تەڭگە. سونداي-اق, وبلىستىق بيۋدجەتتەن قوسىمشا بولىنگەن 1,5 ميلليارد تەڭگەگە «تاراز-ارەنا» سپورت سارايىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ كەلەدى. ءدال وسى سياقتى ساۋلەتپەن تاراز قالاسىنداعى ورتالىق ستاديوندى ەۋروپالىق ستاندارتتارعا سايكەس جاڭعىرتۋ جۇمىستارى دا جۇرگىزىلەدى. قاراتاۋ قالاسىنداعى «لاشىن» فۋتبول كلۋبىنىڭ جاتاقحانا, اسحانا جانە اكىمشىلىك عيماراتتارىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن دە قارجى ءبولىنىپ وتىر.
توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنىن ايتساق, ءبىز وڭىردە اتقارىلعان وراسان زور جۇمىس اۋقىمىنىڭ ءبىر پاراسىن عانا ءسوز ەتتىك. ال الدا تۇرعان مىندەت پەن ماقسات ودان دا زور.
قانات بوزىمباەۆ,
جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى.
دەرەك پەن دايەك
وبلىس ورتالىعىندا فيزيكا-ماتەماتيكا باعىتىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى اشىلدى. نىساننىڭ جوبالىق قۇنى – 2,9 ميلليارد تەڭگە.
مەكتەپتە شالعاي اۋداننان وقۋعا كەلگەن بالالارعا ارنالعان 120 ورىندىق جاتاقحانا دا بار. كونكۋرستىق ىرىكتەۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 472 ۇمىتكەر زياتكەرلىك مەكتەپتە وقۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ گرانتىنا يە بولدى.
تاراز قالاسىنداعى «بايتەرەك» شاعىن اۋدانىندا جاڭا قالالىق بالالار اۋرۋحاناسى اشىلدى. مەملەكەتىمىزدىڭ «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى بويىنشا سالىنعان اۋرۋحانادا ءبىر مەزگىلدە 200-دەن استام بالا ەم قابىلدايدى. اۋرۋحاناداعى جاڭا تۋعان نارەستەلەر بولىمىنە – 50, ەرتە جاستاعى سابيلەر پاتولوگياسى بولىمىنە – 30, پۋلمونولوگيا بولىمىنە – 30, كارديورەۆماتولوگيا بولىمىنە – 25, نەۆرولوگيا بولىمىنە – 50, وتولورينگولوگيا بولىمىنە – 15 جانە رەانيماتسيا بولىمىنە 6 توسەك قويىلعان.
وبلىستا نانعا, ءسۇت ونىمدەرىنە, شۇجىققا, تۇزعا باعالار تۇراقتى بولىپ تۇر. سونىمەن قاتار, باعالار كۇنباعىس مايىنا – 2,4 پايىزعا, قانتقا – 1,9 پايىزعا, جۇمىرتقاعا – 1,3 پايىزعا, جارمالارعا 1,1 پايىزعا تومەندەدى. كوممۋنالدىق قىزمەتتەر تاريفتەرى جانە جانار-جاعارماي باعالارى كوتەرىلگەن جوق.
كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبى جانە اشىق كەنىشتەردى يگەرۋدە ءوندىرىس كولەمدەرىنىڭ 12,6 پايىزعا (11,5 ملرد. تەڭگە), وڭدەۋ ونەركاسىبىندە – 6,1 پايىزعا (116,8 ملرد. تەڭگە), ەلەكترمەن جابدىقتاۋ, گاز, بۋ بەرۋ جانە اۋانى باپتاۋدا – 13,1 پايىزعا (24,7 ملرد. تەڭگە), سۋمەن جابدىقتاۋ, كارىز جۇيەسى, قالدىقتاردىڭ جينالۋىن جانە تاراتىلۋىن باقىلاۋدا 8,7 پايىزعا (2,3 ملرد. تەڭگە) ءوسۋى بايقالىپ وتىر.
تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋ – 1,7, سۋسىنداردى ءوندىرۋ – 1,2, مۇناي ونىمدەرىن وڭدەۋ – 1,3, فارماتسەۆت ونىمدەرىن ءوندىرۋ – 4,8, رەزەڭكە جانە پلاستماسسا بۇيىمدارىن جاساۋ – 1,4, ماشينا جاساۋ – 1,2, جيھاز جاساۋ – 1,5 ەسەگە, حيميا ونەركاسىبى – 1,0, وزگە دە مەتالل ەمەس مينەرالدى ونىمدەردى ءوندىرۋ 12,7 پايىزعا ءوستى.
وتكەن جىلى جەرگىلىكتى ماندەگى اۆتوموبيل جولدارىنا جالپى 6,0 ميلليارد تەڭگە بولىنسە, ۇستىمىزدەگى جىلعا 5,6 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 1,1 ميلليارد تەڭگە قارالىپ وتىر. «لۋگوۆوي-قوراعاتتى-ءتاتتى» جولىنىڭ – 22, «بىرلىك-مويىنقۇم-ۇلانبەل» جولىنىڭ – 13, «اقكول-ويىق-ۇلانبەل» جولىنىڭ – 20, «نوۆوۆوسكرەسەنوۆكا-اسپارا» جولىنىڭ – 14, «تاراز-جەتىباي-تەگىستىك-ويىق» جولىنىڭ – 9, «تاراز-اسا-اقكول-ساۋداكەنت» جولىنىڭ-10, «تولە بي-شوقپار» جولىنىڭ – 4, «وتار-ءسۇلۋتور-كوكتوبە» جولىنىڭ 17 شاقىرىم ارالىقتارى بيىل ورتا جوندەۋ جۇمىستارىنان ءوتتى. «اقباقاي-ميرنىي» جولىنىڭ 109 شاقىرىمى بويىندا بىلتىر باستالعان ورتا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالۋ ۇستىندە. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى 2012 جىلى باستالعان 28,8 شاقىرىمدى قۇرايتىن «قاراكەمەر-قاراساي باتىر» جولىنىڭ بويىندا جۇمىستار جالعاستىرىلۋدا.
تاربيە بەسىگى – بالاباقشا
«ەل بولامىن دەسەڭ, بەسىگىڭدى تۇزە» دەگەن. سوندىقتان ءبىز بالا تاربيەسىنىڭ ءبىر تارماعى بالاباقشادان دا باستالادى دەپ بىلەمىز. بۇل رەتتە ەل ەرتەڭى – بالالاردى تاربيەلەۋدە وبلىس بالاباقشالارىنىڭ اتقارىپ وتىرعان جۇمىستارىن جان-جاقتى ۇلگى ەتۋگە بولادى.
جالپى, بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن جانە وقىتۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى «بالاپان» باعدارلاماسى وبلىستا جوسپارعا سايكەس جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. بۇگىنگى كۇنى وبلىستا 195 بالاباقشا مەن 174 شاعىن ورتالىقتا 37467 بالا تاربيەلەنىپ, مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن قامتىلعاندار ۇلەسى 1-6 جاس ارالىعىندا 46,5 پايىزدى, 3-6 جاس ارالىعىندا 64,6 پايىزدى قۇراپ وتىر. ۇستىمىزدەگى جىلى «بالاپان» باعدارلاماسى اياسىندا 3160 ورىندىق 18 بالاباقشا, 1 شاعىن ورتالىق اشۋ جوسپارلانۋدا. ال وتكەن جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن مەركى, سارىسۋ, تالاس اۋداندارىندا 3 بالاباقشانىڭ قۇرىلىسى پايدالانۋعا بەرىلدى.
اعىمداعى جىلدىڭ شىلدە ايىندا تاراز قالاسىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن سالىنعان 320 ورىندىق بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلدى. قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 2 بالاباقشانىڭ قۇرىلىسى (بايزاق اۋدانى سارىكەمەر اۋىلىندا 280 ورىندىق, جۋالى اۋدانى باۋىرجان مومىش ۇلى اۋىلىندا 280 ورىندىق), جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 1 بالاباقشانىڭ (مويىنقۇم اۋدانى, مويىنقۇم اۋىلىندا 140 ورىندىق) قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق, 7 بالاباقشانىڭ قۇرىلىسى 2013 جىلى باستالىپ, 2014 جىلى پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. ونىڭ ىشىندە 5-ءى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلعان.
«بالاپان» باعدارلاماسىندا كوزدەلگەن جەكەمەنشىك مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار جەلىسىن دامىتۋ بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستار دا مول. بۇگىنگى كۇنى وبلىستا جەكەمەنشىك 8 بالاباقشا, 3 شاعىن ورتالىقتا (تاراز قالاسىندا – 6 بالاباقشا, 2 شاعىن ورتالىق, مەركى اۋدانىندا – 2 بالاباقشا, قورداي اۋدانىندا – 1 شاعىن ورتالىق) 1095 بالا تاربيەلەنۋدە. وتكەن جىلى تاراز قالاسىندا 280 ورىندىق 1 جەكەمەنشىك بالاباقشا, مەركى اۋدانىندا 100 ورىندىق 1 جەكەمەنشىك بالاباقشا جانە قورداي اۋدانىندا 80 ورىندىق 1 جەكەمەنشىك شاعىن ورتالىق اشىلدى. «بالاپان» باعدارلاماسى بويىنشا اشىلعان ورىنداردى قارجىلاندىرۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 2012 جىلى 1 ميلليارد 829 ميلليون تەڭگە جۇمسالسا, ۇستىمىزدەگى جىلى 2 ميلليارد 569 ميلليون تەڭگە ءبولىندى.
ەندەشە, بۇلدىرشىندەردى زامان تالابىنا ساي تاربيەلەپ, وقىتۋدا بىزگە, بالاباقشا قىزمەتكەرلەرىنە مەملەكەتىمىز بارلىق جاعدايدى جاساۋدا دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىز.
كۇلاش بايجەكەەۆا,
تاراز قالاسىنداعى
№21 بالاباقشانىڭ مەتوديسى.
ادام – بار بايلىقتىڭ قاينار كوزى
«قازفوسفات» جشس نەگىزىنەن, ءوندىرىس يننوۆاتسياسىنا ايرىقشا كوڭىل بولگەنىمەن, قام-قاراكەتىنىڭ باستى باعىتى ادامداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ ەكەنىن ءبىز دە تۇسىنەمىز. كومپانيا باسشىلىعى ءبىز ءۇشىن جۇمىس ورىندارىن ساقتاپ قالۋ, ەڭبەكاقىنى ءوسىرۋ, جۇمىسشىلار مەن ولاردىڭ وتباسىنىڭ اماندىق-ساۋلىعىن قامتاماسىز ەتۋدە ەش ايانعان ەمەس. مىسالى, وتكەن جىلدىڭ وسى مەزگىلىمەن سالىستىرعاندا ەڭبەكاقىمىزدىڭ ورتاشا مولشەرى 12,7 پايىزعا ءوسىپ, 83 650 تەڭگەنى قۇراپ وتىر.
حيميا سالاسى جۇمىسشىلارىنىڭ الدىنداعى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنە وتىرىپ, كومپانيا جەتەكشىلەرى ءبىراز قاراجاتىن ءوندىرىستىڭ الەۋمەتتىك سالاداعى نىساندارىن دامىتۋعا بولگەن. مىسالى, الەۋمەتتىك نىسانداردى جوندەۋدەن وتكىزۋگە وتكەن 13 جىلدىڭ ىشىندە 752 ميلليون تەڭگە جۇمسالىپتى. سونداي-اق, زاماناۋي ساناتوري ىسپەتتى «كوكتال» ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى جۇمىس ىستەيدى. وندا جۇمىسشىلار ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋدىڭ 17 ءتۇرىن قابىلدايدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇل جەردەن جىل سايىن 2000 جۇمىسشى مەن ولاردىڭ وتباسى ەم الىپ, دەمالىپ قايتادى.
بالدىرعانداردىڭ جازعى دەمالىسى ءۇشىن 35 گەكتار جەردى الىپ جاتقان جەمىس-جيدەك باقشاسى, كولى, سپورت الاڭدارى بار, ماۋسىمىنا 1000 بالاعا دەيىن قابىلداي الاتىن 300 ورىندىق «جۇلدىز» ساۋىقتىرۋ لاگەرى جۇمىس ىستەيدى.
قازىر جوعارى جانە ارناۋلى وقۋ ورىندارىندا كەلىسىمشارت بويىنشا كومپانيانىڭ ەسەبىنەن 115 جۇمىسكەر وقىپ جاتىر, ال 230-ى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردى ءتامامداپ ۇلگەردى. كادرلاردى وقىتۋ ىسىنە جىل سايىن 24 389,6 مىڭ تەڭگە جۇمسالادى. جاستاردى وندىرىسكە تارتۋ ماقساتىندا 2011 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنان بەرى 52 ورىندىق سەكتسيالى جاستار جاتاقحاناسى پايدالانىلىپ كەلەدى. جاتاقحانانى ۇستاۋعا جىلىنا 16 954,0 مىڭ تەڭگە قارجى جۇمسالادى.
«قازفوسفات» جشس-ءنىڭ تاجىريبەسى جۇمىسشىلارعا جۇمسالاتىن قارجىنىڭ تولىق اقتالاتىندىعىن كورسەتىپ وتىر. سوندىقتان ءبىز ادامداردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋى مەن مىقتى دەنساۋلىعى بار بايلىقتىڭ قاينار كوزى دەپ سانايمىز.
ايبولات دۇزەەۆ,
«قازفوسفات» جشس
№5 تسەحىنىڭ جۇمىسشىسى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن الماس ماناپ.
قۇرىلىس جۇمىستارى قارقىندى
ءوڭىردىڭ دامۋى, قالا مەن اۋىلدىڭ كوركەيۋى ونداعى جولداردىڭ ساپاسى مەن قۇرىلىس نىساندارىنىڭ اسەم بەينەسىنەن انىق بايقالادى. مۇنداي وركەندى ىستەردى جامبىلدىقتار دا بايقاپ ءجۇر دەپ بىلەمىن.
مىسالى, وبلىستىڭ قۇرىلىس سالاسى بويىنشا ۇستىمىزدەگى جىلعا 138 نىساننىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن 28 593,7 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. بۇل ءوڭىردى دامىتۋ ءۇشىن از قارجى ەمەس. ونىڭ ىشىندە ءبىلىم سالاسىنداعى 34 نىساننىڭ قۇرىلىسىنا 5 049,6 ميلليون تەڭگە قارالىپ وتىر. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 13 نىسانعا 2 494,7 ميلليون تەڭگە قارالىپ, وسى كەزگە دەيىن يگەرىلۋى ءتيىس 1764,6 ميلليون تەڭگەنىڭ 1348,5 ميلليون تەڭگەسى يگەرىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 4 مەكتەپ, 1 ليتسەي جانە 8 بالاباقشانىڭ قۇرىلىسى باستالىپ, قازىرگى كۇنگە ونىڭ 1 بالاباقشاسى مەن 1 مەكتەبى پايدالانۋعا بەرىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن 3 مەكتەپ پەن 3 بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلمەك. قالعان 7 نىساننىڭ قۇرىلىس جۇمىسى كەلەسى جىلى جالعاستىرىلادى.
جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 21 نىساننىڭ قۇرىلىسىنا 2554,9 ميلليون تەڭگە قارالىپ, وسى ۋاقىتقا دەيىن يگەرىلۋى ءتيىس 2190,4 ميلليون تەڭگەنىڭ 1431,1 ميلليون تەڭگەسى يگەرىلدى. سونىڭ ارقاسىندا جىل سوڭىنا دەيىن 13 نىساندى پايدالانۋعا بەرىپ, قالعان 8 نىساندى الداعى جىلى جالعاستىراتىن بولامىز.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا اعىمداعى جىلى 5 670, 5 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. سوعان بايلانىستى يگەرىلۋى ءتيىس 4 130,4 ميلليون تەڭگەنىڭ 2160,2 ميلليون تەڭگەسى يگەرىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 11 نىساننىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, ونىڭ ىشىندە 1 نىسان مەن تاراز قالاسىنداعى كوپ سالالى 200 توسەكتىك قالالىق بالالار اۋرۋحاناسى پايدالانۋعا بەرىلدى. قالعان 9 نىسان جىل سوڭىنا دەيىن ەل يگىلىگىنە تاپسىرىلىپ, 1 نىساننىڭ قۇرىلىسى كەلەر جىلى جالعاسىن تابادى دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 2 نىساننىڭ قۇرىلىسىنا 4552,5 ميلليون تەڭگە قارالدى. ونىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن يگەرىلۋى ءتيىس 3322,5 ميلليون تەڭگەسىنىڭ 1817,5 ميلليونى يگەرىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 1 اۋرۋحانا پايدالانۋعا بەرىلىپ وتىر. ەكىنشى نىسان پايدالانۋعا كەلەسى جىلى بەرىلەدى. جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 9 نىساننىڭ قۇرىلىسىنا 1117,2 ميلليون تەڭگە قارالىپ, يگەرىلۋى ءتيىس 807,8 ميلليون تەڭگەنىڭ 342,7 ميلليونى يگەرىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 9 نىسان جىل سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلەدى.
«اق بۇلاق» باعدارلاماسى اياسىندا 23 نىساننىڭ قۇرىلىسىنا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 4730,6 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. سوعان بايلانىستى يگەرىلۋى ءتيىس 3279,8 ميلليون تەڭگەنىڭ 2385,2 ميلليون تەڭگەسى يگەرىلدى. ۇستىمىزدەگى جىلى وسى 23 نىساننىڭ 10-ى پايدالانۋعا بەرىلسە, 13 نىسان 2014 جىلى اياقتالادى.
«قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا بارلىق قارجىلاندىرۋ كوزدەرىنەن 258,3 مىڭ شارشى مەتر پايدالانۋعا بەرۋ كوزدەلۋدە. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 7 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ونىڭ 122,8 مىڭ شارشى مەترى پايدالانۋعا بەرىلدى. ارەندالىق 6 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن سالۋعا 1306,0 ميلليون تەڭگە قارالىپ, قارجىلاندىرۋ جوسپارىنا سايكەس يگەرىلۋى ءتيىس 1166,2 ميلليون تەڭگەنىڭ 1002,5 ميلليون تەڭگەسى يگەرىلدى.
تاراز قالاسىندا 70 پاتەرلى 1 تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلسە, 5 تۇرعىن ءۇي جىل سوڭىنا دەيىن تاپسىرىلادى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى جۇيەسى ارقىلى سالىناتىن كرەديتتىك تۇرعىن ۇيلەرگە 700,0 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, 65 پاتەرلى 2 تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باستالدى. ول پايدالانۋعا كەلەسى جىلى بەرىلەدى. «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 11 دارىگەرلىك امبۋلاتوريانىڭ قۇرىلىسىنا 1163,6 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, ونىڭ يگەرىلۋى ءتيىس 865,2 ميلليونىنىڭ 682,8 ميلليون تەڭگەسى يگەرىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن بارلىق نىسان پايدالانۋعا تولىعىمەن تاپسىرىلادى. الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋ باعدارلاماسى بويىنشا 1782,6 ميلليون تەڭگە قارالىپ, يگەرىلۋى ءتيىس 892,0 ميلليون تەڭگەنىڭ 585,5 ميلليون تەڭگەسى يگەرىلدى. بولىنگەن قارجىعا تاراز قالاسىنداعى 300 توسەكتىك پسيحونەۆرولوگيالىق ينتەرنات ءۇيىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە.
سپورت سالاسىنا اعىمداعى جىلى 1 سپورت سارايى مەن 5 سپورت زالىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىنا جانە ورتالىق ستاديوندى قايتا جاراقتاندىرۋعا 2208,4 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, قازىر سونىڭ يگەرىلۋى ءتيىس 1937,0 ميلليون تەڭگەسىنىڭ 1760,4 ميلليون تەڭگەسى يگەرىلدى. وسى اتالعان نىسانداردىڭ ىشىندە 3 سپورت زالى پايدالانۋعا بەرىلسە, قالعان 4 نىسان جىل سوڭىنا دەيىن تاپسىرىلادى.
راحمانقۇل بايتەليەۆ,
جامبىل وبلىستىق قۇرىلىس, جولاۋشىلار
كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى
باسقارماسىنىڭ باستىعى.
ديپلوممەن اۋىلعا كەلدىم
ادەتتە, بىلىكتى دە ءبىلىمدى دارىگەرلەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن اۋىل تۇرعىندارى كوپتەگەن قيىندىقتارعا كەزدەسىپ جاتادى دەيدى. بىراق مەن ەڭبەك ەتەتىن تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانى كوكدونەن اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى مۇنداي قيىندىق كورگەن ەمەس. ولاي دەيتىن سەبەبىم, مەن ەڭبەك ەتەتىن اۋىلدىق دارىگەرلىك ەمحانا بىرنەشە جىلداردان بەرى وسى اۋىلدىڭ تۇرعىندارىنا ساپالى مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ بارلىق ءتۇرىن كورسەتىپ كەلەدى.
ەمحانانىڭ باس دارىگەرى بارلىباي ۇتامۇراتوۆتىڭ ەم-دومىنا جۇرت تا ريزا. ءتىپتى, اۋىلدىڭ ۇلكەن-كىشىسى ازىلدەپ ول كىسىنى «باس دارىگەر» دەپ اتايدى. ولاي دەيتىندەي دە بار, ويتكەنى باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداعان جاننىڭ ءبارى باكەڭە جۇگىنەدى. ال ول بولسا بارلىعىن دا جىلى جۇزبەن قارسى الىپ, سوزىمەن دە, ەمىمەن دە كوڭىلدەرىن تابادى.
«ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى بويىنشا اۋىلعا كەلگەن مەن سياقتى جاس دارىگەرلەردىڭ ۇيرەنەرى كوپ. بۇل رەتتە وسى اۋىلدا جيىرما جىلعا جۋىق ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان ب. ۇتامۇراتوۆتى ءبىز تاجىريبەلى تالىمگەر, ۇلاعاتتى ۇستاز دەپ بىلەمىز. ويتكەنى, ول بارلىعىمىزعا اعالىق اقىلىن, دارىگەرلىك تاجىريبەسىنىڭ قىر-سىرىن ەرىنبەي-جالىقپاي ۇيرەتەدى.
مەيرامبەك جامايىلوۆ,
كوكدونەن اۋىلدىق-دارىگەرلىك
ەمحاناسىنىڭ وفتولمولوگ دارىگەرى.
__________________________________
«قۋاتتى قازاقستان – قۋاتتى وڭىرلەر»
_________________________________________________________________
ايقارما بەتتىڭ ماتەريالدارىن دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستاننىڭ»
جامبىل وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى كوسەمالى ساتتىباي ۇلى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن اقادىل رىسماحان.
