بيىل بىشكەكتە وتكەن ماناسشىلاردىڭ ءبىرىنشى حالىقارالىق فەستيۆالىندە قىرعىزستاننىڭ ا.مالدىباەۆ اتىنداعى حالىقارالىق سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, جازۋشى, اقىن, دراماتۋرگ, جىرشى, ماناسشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى بايانعالي ءالىمجانوۆ قىرعىزستاننىڭ «مىقتى مادەنيەت قىزمەتكەرى» ءتوس بەلگىسىمەن ماراپاتتالعان ەدى.
جيىرماعا تارتا تانىمال ماناسشىنىڭ باسىن قوسقان ونەر سايىسىنىڭ باستى ەرەكشەلىگىنىڭ ءبىرى – ماناس رۋحى حالىقارالىق دەڭگەيدە ۇلىقتالدى. بۇل دەرەك ۇلى ەپوستىڭ الاتاۋ اسقارىنان بيىكتەپ, بۇكىل ادامزاتتىق قۇندىلىققا اينالىپ وتىرعانىن اڭعارتادى. تومەندە ماناسشى-جىرشى كونە جاۋھاردىڭ قازاق دالاسىنداعى جاڭعىرىعى تۋرالى ويلارىمەن بولىسەدى.
بيىل بىشكەكتە وتكەن ماناسشىلاردىڭ ءبىرىنشى حالىقارالىق فەستيۆالىندە قىرعىزستاننىڭ ا.مالدىباەۆ اتىنداعى حالىقارالىق سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, جازۋشى, اقىن, دراماتۋرگ, جىرشى, ماناسشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى بايانعالي ءالىمجانوۆ قىرعىزستاننىڭ «مىقتى مادەنيەت قىزمەتكەرى» ءتوس بەلگىسىمەن ماراپاتتالعان ەدى.
جيىرماعا تارتا تانىمال ماناسشىنىڭ باسىن قوسقان ونەر سايىسىنىڭ باستى ەرەكشەلىگىنىڭ ءبىرى – ماناس رۋحى حالىقارالىق دەڭگەيدە ۇلىقتالدى. بۇل دەرەك ۇلى ەپوستىڭ الاتاۋ اسقارىنان بيىكتەپ, بۇكىل ادامزاتتىق قۇندىلىققا اينالىپ وتىرعانىن اڭعارتادى. تومەندە ماناسشى-جىرشى كونە جاۋھاردىڭ قازاق دالاسىنداعى جاڭعىرىعى تۋرالى ويلارىمەن بولىسەدى.
– قىرعىز حالقىنىڭ باتىرلىق ەپوسىنىڭ نەگىزگى يدەياسى – بوستاندىق پەن بىرلىككە, باقىتتى تۇرمىس جولىنداعى قاھارماندىق كۇرەسكە ساياتىنى جازىلعانمەن, تۇرمىس-سالت پەن اتا-بابا نانىم-سەنىمدەرىنىڭ ونەگە-ورنەكتەرى ساقتالعان تۋىندىعا قازاق عالىمدارى دا قادىم زاماننان كوز قاداپ كەلەدى. مىسالى, ش.ءۋاليحانوۆتان باستاپ كوپتەگەن بەلگىلى عالىمدار مەن ادەبيەت مايتالماندارى بايتاق تۋىندى تۋرالى كەسەك-كەسەك كەرەمەتتەردى دۇنيەگە كەلتىردى. ال جاسامپاز جىر رۋحىنا مۇنداعى جۇرتتىڭ قازىرگى كوزقاراسى مەن ءسۇيىسپەنشىلىگى قالاي ەكەن, بايانعالي تاقان ۇلى؟
– شوقان 1856 جىلى ىستىقكولگە بارعان ساپارى كەزىندە «كوكەتايدىڭ اسىن» العاش رەت قاعازعا ءتۇسىرىپ, ورىسشاعا اۋدارسا, 1862, 1869 جىلدارى ۆ.ۆ. رادلوۆ «ماناستىڭ» ءتۇرلى نۇسقالارىن عىلىمي اينالىمعا تۇسىرۋگە تالپىندى. ەپوستىڭ 60-تان استام ۇلگىسى ەل اۋزىنان جازىپ الىندى. «ماناستى» زەرتتەۋگە م.اۋەزوۆ, ءا.مارعۇلان سياقتى قازاق زيالىلارى ەڭبەك سىڭىرسە, كەيىن قالامگەرلەر «ماناستى» اۋدارۋعا بارىنشا اتسالىستى. ءتىپتى, قالام ۇستاعان تۇلعانىڭ ۇلى ەپوسقا سوقپاي كەتكەنى از دەۋ قيسىندى. جىر الىبى جامبىل «ماناستى» توي-جيىنداردا ايتسا, كەنەن ءوزىنىڭ جىر-داستاندارىندا سيۋجەتتەرىن ءجيى قولدانعانى ءمالىم. سول سۇرلەۋمەن كەلە جاتقان كەيىنگى تولقىننىڭ وكىلى رەتىندە قىرعىز توپىراعىنا التى جىلدان كەيىن اياق باسىپ تۇرمىن. مەنى, اسىرەسە, فەستيۆالدى ۇيىمداستىرۋشىلار مەن دەمەۋشىلەردىڭ ءپاتريوتيزمى تاڭعالدىردى. باتكەن شەرنيازوۆ ەسىمدى وتانشىل ازامات پەن ماناسشى رىسباي يساقوۆ باسقاراتىن «ماناس» قوعامدىق قورىن, شايىربەك ابدراحمان ۇلى جەتەكشىلىك ەتەتىن رەسپۋبليكالىق «ەل» تەلەراديو كورپوراتسياسىن, اقىن ازامات بولعانباەۆ جەتەكشىلىگىندەگى «ايتىس» قوعامدىق ۇيىمىن ۇلت رۋحانياتىنا قالتقىسىز قىزمەت كورسەتكەنى ءۇشىن ونداعى جۇرت وتە قولداپ, بارىنشا قوشەمەت ءبىلدىرىپ وتىر. بۇل جوباعا قىرعىزستان ۇكىمەتىنىڭ ايرىقشا قولداۋ كورسەتۋى سايىستى بۇرىنعىدان دا ماڭىزدىراق ەتە ءتۇستى.
بۇنىڭ ەڭ ءبىر كوڭىلگە ۇناعانى – بالعا ۇيىرىلگەن بالاداي قۇجىناعان حالىقتىڭ ىنتاسىن ءبىز تەلەكوپىر ارقىلى اڭعاردىق. بىشكەك, وش, تالاس ءوڭىرى ماناسشىلارى رەت-رەتىمەن «ماناستى» ايتسا, ارا-تۇرا اقىن-جىراۋلار ارناۋ جىرلارىن ورىنداپ وتىردى. تاڭعى ساعات 10-نان تۇنگى 12-گە دەيىن بۇكىل قىرعىز ايىلى كەرەمەت اسەرگە بولەندى. وسى ءدۇبىرلى وقيعانىڭ ورتاسىندا بولۋ مەن ءۇشىن باعا جەتپەس بايلىقپەن تەڭ. الاتاۋدىڭ ارعى بەتىندەگى ايىر قالپاقتى اعايىن قازاق ەلىنەن قاتىسىپ وتىرعان ماعان ايرىقشا ىقىلاستانىپ, تورىنە وتىرعىزدى. «قازاعىمنىڭ «ماناستى» ايتاتىن بالاسى» دەپ ايرىقشا قۇرمەتتەپ, قيماستىق سەزىممەن الديلەدى. ماعان ولار: «ورتامىزداعى جالعىز قوناقسىز عوي, سوندىقتان ءبىر مارتە ايتىپ, دەمالامىن دەسەڭىز ەركىڭىز ءبىلسىن» دەدى. سويتسەم, مەن ايتىپ بولعاننان كەيىن جۇرتشىلىق تەلەارنا باسشىلارىنا تەلەفون سوعىپ: «قازاقتىڭ ماناسشىسىنا راحمەت! ونەرى ورگە ءجۇزسىن! تاعى دا ايتا ءتۇسسىن!» دەپ العىس-تىلەگىن قارشا بوراتقان كورىنەدى. كەشكە تاعى شىقتىم. ەكى رەت شىققانىمدى قوسقاندا, باس-اياعى 40 مينوتتەي «ماناستى» ايتتىم.
– شوقاننىڭ «ىستىقكول ساپارىنىڭ كۇندەلىگىن» ءار وقىعاندا بۇرىن كەزىكپەگەن تاماشا ولجاعا تاپ بولا بەرەسىز. سول سياقتى, «ماناسقا» قالام تارتقان شەتەلدىك باسقا عالىمداردان كىمدەردى بىلەسىز؟
– كەشە ءوزىمىز كوزىن كورگەن قابا اتاباەۆ, شاباي ءازيزوۆ, سونىمەن قاتار, ۇرقاش مامبەتاليەۆ, اسانحان جۇماناليەۆ سياقتى ساڭلاقتار الدەقاشان و دۇنيەلىك بولىپ, بۇگىندە كوزى ءتىرى جاسى 80-گە تاياپ قالعان ساپاربەك قاسمامبەتوۆ دەگەن اقساقال قالىپتى. ول كىسىدەن مەن قىزىق اڭگىمە ەستىدىم. «انگلياعا بارعانىمدا, – دەيدى قاريا. – حاتتون دەگەن اعىلشىن عالىمى ماعان كەرەمەت جاڭالىق اشتى. شوقان اتامىزدىڭ جازعان نۇسقاسىن, «كوكەتايدىڭ ەرتەگىسىن» اعىلشىن تىلىنە اۋدارعان ەكەن! الگى عالىم: «مەن باقىتتى اداممىن. «ماناستى» زەرتتەۋگە بۇكىل عۇمىرىمدى ارنادىم. ەندى, مىنە, كوزى ءتىرى ماناسشىمەن بەتپە-بەت كەزدەسىپ وتىرمىن», دەپتى. مەن دە شوقاننىڭ ەڭبەگىنە شەتەلدىكتەردىڭ ءوزى سونشالىق قۇرمەت كورسەتىپ جاتقانىنا جۇرەگىم تولقىپ, قۋانىپ قالدىم. سونداي-اق, نازارقۇل سەيدراحمانوۆ ەسىمدى تاعى ءبىر ءىرى ماناسشى بار, بۇل كىسىنىڭ جاسى بىزدەن ءسال ەگدەلەۋ, بىراق شاشاسىنا شاڭ جۇقپاعان ناعىز ءدۇلدۇل, «ماناستى» تۇگەل جاتقا ايتاتىن ادام. كەيىنگى جىلدارى داۋىسى از-كەم زاقىمدانىپ, ءۇنى شىقپاي سىبىرلاپ ايتقاننىڭ وزىندە ساي-سۇيەگىڭدى سىرقىراتىپ, جۇرەگىڭدى تەربەپ جىبەرەدى. ال بازارباي سولپيەۆ وش قالاسىنداعى اۋداندا اكىم بولىپ قىزمەت ىستەيدى ەكەن. مىنە, بۇل كىسىلەردەن كەيىن قازىرگى ماناسشىلاردىڭ اراسىنداعى جاسى ۇلكەنى مەن بولدىم. قىرعىزدىڭ بۇكىل ماناسشىسى اعا تۇتىپ, الدىما تۇسپەي, ىنىلىك ىزەتپەن ءيىلدى. 80-ءشى جىلدار تۇلەگىنىڭ ىشىنەن تاماشا تالانتتى ورەندەر تاۋ سۋىنداي تاسقىنداپ ءوسىپ كەلەدى. وزدەرى زىر جۇگىرىپ وسى تويدا قىزمەت جاساپ ءجۇر. الەمدەگى ەڭ ۇلى ەپوستى جىرلايمىز دەگەن ولاردىڭ بويىنداعى ىستىق ماحابباتقا ىقىلاستانا قارايسىز. شارشاپ شالدىقپاي, قايتا بويىمىز تاۋ سامالىمەن سەرگىگەندەي وتە ءبىر جەڭىل جۇردىك.
«ماناستىڭ» رۋحى دەگەنىڭ تىلسىمنان تارتىلعان قۇدىرەت ەكەنىنە يلاندىراتىن مۇنداي قاسيەتتىڭ قازاق بالاسى ماڭدايىنا بۇيىرۋىن اللانىڭ سىيىنا بالاعان اعايىندار: «مىناداي الامان بايگەگە قاتىسۋعا ءتىپتى, مىقتىمىز دەگەندەردىڭ ءوزى جۇرەك جۇتا بەرمەيدى. ءسىز ناعىز ازامات ەكەنسىز. قازاقتان شىققان شوڭ باتىر ەكەنسىز» دەپ مايىن تامىزىپ, ماقتاپ, ماداقتاپ جاتىر. نازارقۇل, قۋانىشبەك, ءسالىمباي, رىسباي, زاميربەك, كامىل, سامات, ۇلان, تىلەك سياقتى ماناسشىلاردىڭ ەكپىندى ۇندەرى نوسەردەي توكپەلەيدى. «وتە جوعارى دەڭگەيدە ونەر كورسەتتىڭىز. مىڭ جاسا, باۋىرىم!» دەگەن جۇرەكجاردى لەبىزدەر جان-جاقتان قۇلاعىما شالىنادى.
ەكىنشى كۇنى توقتاعۇل ساتىلعانوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك فيلارمونيادا گالا-كونتسەرت ءوتتى. زال لىق تولى حالىق. مادەنيەت ءمينيسترى سۇلتان راەۆ, دەپۋتاتتار, ەل باتىرى, جازۋشى بەكسۇلتان جاكيەۆ, مەملەكەت قايراتكەرى, قىرعىزستاننىڭ بۇرىنعى مەملەكەتتىك حاتشىسى داستان سارىعۇلوۆ دەگەن كىسىلەر كەلىپ تاماشالادى. «بايانعالى, بۇل كەشكە مەن سەنى ارنايى كورۋ ءۇشىن عانا كەلدىم», – دەپ تالاستا 2007 جىلى ماناسقا ارناپ شارا ۇيىمداستىرعان ماناسزەرتتەۋشى د.سارىعۇلوۆ قيماستىق كوڭىل بىلدىرۋدە.
«ماناستىڭ» ۇلى سەمەتەيدەن تەاترلاندىرىلعان ءۇزىندىنى حالىق ءارتىسى ءزامىر ساۋرانباەۆ وتە تارتىمدى ءۇلگىدە ۇسىندى. ءوزى سەمەتەيدىڭ ءرولىن وينادى. وسى قويىلىم بۇكىل قىرعىز بالاسىنىڭ ءبىر اۋىزدان «ماناس! ماناس!» دەپ ۇرانداۋىمەن اياقتالدى. ءزامىر ساۋرانباەۆتى نە ءۇشىن ايتىپ وتىرمىن. ول اتاقتى تىنىبەك ماناسشىنىڭ نەمەرەسى ەكەن. تىنىبەك تۋرالى شوقان دا, الكەي دە جازعان. بىراق, شوقان «ماناستى» تىنىبەكتىڭ اۋزىنان جازىپ الدى دەگەن دەرەك جوق.
الكەي مارعۇلان: «بۇلاردىڭ بارلىعىنا ورتاق نارسە, ماناسشى بولاردىڭ الدىندا ولاردىڭ تۇسىنە ماناس پەن ونىڭ قىرىق شوراسى كىرىپ, اقىندىق قاسيەتىن ولاردىڭ اۋىزدارىنا قۇيادى-مىس. سودان «ماناس» جىرى ولارعا تۇسىندە قونادى» دەگەن. ...سول سياقتى, كەلدىبەك, تىنىبەك, ساعىمباي, ساياقباي سياقتى ماناسشىلاردىڭ بويىنداعى جىرشىلىق ونەر دە سونداي ەرەكشە قۇپيادا قوندى دەگەن اڭگىمە بار.
– «ەپوستا قىرعىز بەن قازاقتىڭ تاعدىرلاستىعى سۋرەتتەلە كەلىپ, قازاق باتىرى كوكشەنىڭ ماناسقا سەنىمدى جاقتاس, ءتىپتى, كەي تۇستا وتە جاقىن سەرىگى بولعانى تەرەڭ سيپاتتالادى» دەپ جازادى عالىمدار. وسى تۇتاستىققا جىر الىبى جامبىل مەن كەنەننىڭ تۋ تىگۋى – عالامات ونەر تۋىندىسىنىڭ ەكى حالىققا ورتاق ەكەنىن بىلدىرەدى. سول بۇتىندىكتى جالعاستىرعان كەيىنگى ءىزباسارلاردان جۇرت ءوزىڭىزدى جاقسى بىلەدى. ارىپتەستەرىڭىز ەڭبەگىڭىزدى قالاي باعالايدى؟ جانە «ماناستى» قايدان, قالاي ۇيرەندىڭىز؟
– قىرعىزدار قالجىڭداپ ماعان: «سەنىڭ نە اكەڭ, نە اناڭ جاعىنان بىرەۋ قىرعىز ەمەس پە؟» دەپ سۇراق قويادى. ءوز دوستارىم دا: «ساعان الدەنەنىڭ شالىعى تيگەن بە, الدە بويىڭا ونەردىڭ كيەسى قوندى ما؟» دەپ ازىلدەيتىن. «سەن جازۋشى ەدىڭ, ايتىسقا شىقتىڭ, جارايدى, ال ەندى مىنا «ماناسىڭ» نە, اينالايىن-اۋ؟» دەپ مارقۇم سابىرحان اسانوۆ ايتىپ ەدى. ءازىلسىز اڭگىمەلەسەك, مۇنىڭ سەبەبى بىلاي – بالا كەزىمىزدەن باستاپ اۋىز ادەبيەتىنىڭ نەبىر جاۋھار تۋىندىلارىمەن سۋسىنداپ وستىك. ءبىزدىڭ كەزىمىزدە كىتاپ وقۋ مودا بولاتىن. اكەم تاقان مايدانعا قاتىسقان ادام. انامنىڭ اتى – ءباتيما. تۇرعان جەرىمىز – ستەپنياك قالاسى. كەشقۇرىم مال جايلاپ, ۇيگە كىرگەن سوڭ نە ىستەيمىز؟ تەلەديدار جوق. راديونىڭ ءۇنى ەمىس-ەمىس قانا ەستىلەدى. «قازاق ەپوسى» اتتى ۇلكەن كىتاپ بار ەدى. ۇلكەندەردەن بىزگە كەزەك تيمەيتىن بولعاندىقتان كوبىنە ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن قولشاممەن وقيتىنبىز. 60-شى جىلدارى «ماناستىڭ» ءتورت تومدىق, مۇقاباسى سارى كىتابى جارىق كوردى. مۇحتار اۋەزوۆتىڭ العىسوزىمەن. قىرعىزداردىڭ وزدەرى بىرىكتىرگەن نۇسقاسى بار ەمەس پە, ءدال سول ۇلگىدەن اۋمايدى. مارقۇم مەيرامباي اعام الىپ كەلدى. وقىدىق. ءبىر قاراعاندا, ءبىزدىڭ جىرلارعا قاتتى ۇقساپ كەتەتىن سياقتى, ال ەندى بىردە مۇلدە باسقاشا. ۇزاق, ۇلكەن وقيعالار. نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن, ءا دەگەننەن-اق بۇل جىر ماعان «الپامىس», «قوبىلاندىدان» ەش كەم كورىنگەن جوق.
– العاش رەت «ماناستى» قاي كەزدە ورىندادىڭىز؟
– قۇداي ايداپ بىردە «بۋكينيست» كىتاپ دۇكەنىنە باس سۇعا قالايىن. كوپ كىتاپتىڭ ىشىنەن كوك كىتاپ كوزىمە وتتاي باسىلدى. بىزدە جارىق كورگەن قازاقتىڭ «ماناسىنا» ۇقسايدى. بىراق بىشكەكتەن شىققان ەكى كىتاپ تا قىرعىز تىلىندە. ءبىرىنشى, ەكىنشى تومدارى قاتار تۇر. باعاسى – سۋ تەگىن. كورگەن بويدا ساتىپ الدىم. اۋدارماداعى نۇسقادان مۇلدە بولەك. وقىپ وتىرعاندا قۇلاعىما ءبىر اۋەن كەلگەندەي تەربەلدىم. كەي ۇزىندىلەرىن داستارقان باسىندا, جازۋشىلار اراسىندا ايتا باستادىم. 1984 جىلى «قازاقستان» تەلەارناسىنا «حالىق قازىناسى» اتتى تسيكلدى حابارلاردى جۇرگىزۋگە مەنى شاقىردى. رەداكتور, مارقۇم اقىن ەرىك اسقاروۆ ستۋديادا ونەر كورسەتۋگە ءتيىس جىرشى الدەقانداي سەبەپپەن كەلە المايتىن بولىپ, كىمگە قولقا سالارىن بىلمەي, جانۇشىرىپ وتىر. كوپ اقشا كۇيىپ كەتكەلى تۇر. رەداكتور ماعان: «بايەكە, «ماناستى» جازىپ جىبەرەيىك, ءبىزدى قۇتقار», دەدى. مەن: «مۇنىڭ نە؟ جوعارى دەڭگەيدە ايتۋعا ءالى جاقسى دايىن ەمەسپىن. ءوزىم ءۇشىن ايتىپ جۇرگەن اداممىن» دەپ ات-تونىمدى الا قاشقانىما قارايتىن ءتۇرى جوق. «جوق, ەندى بىلاي عوي, ەگەر دۇرىس شىقپاي قالىپ جاتسا بارلىق كىنانى سىزگە اۋدارا سالامىز, قىرعىزشانى ونشا دۇرىس ايتا المادى دەپ قۇتىلامىز», دەيدى. سونىمەن, ولاردىڭ ايتقان سوزدەرىنە كونىپ, «ماناستان» توقتاۋسىز ءبىر ساعات ءۇزىندى ايتتىم. مۇنى ولار كەيىن قىسقارتىپ, 25 مينوتتىك «ماناس – قازاق جەرىندە» اتتى حابار جاساپ بەردى دە جىبەردى. وسى ۋاقىتتا بىزگە قىرعىز تەاترى گاسترولدىك ساپارمەن كەلگەن ەدى. مۇنى جۇرت قوناقتاردىڭ قۇرمەتىنە بەرىلگەن حابار دەپ قابىلداپتى. ءبىر كۇنى قومىزشى, كۇيشى, «قازاق ەلى», «قىرعىز كوشى» دەگەن كۇيلەردىڭ اۆتورى اسانبەك قىدىرنازاروۆتىڭ «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىندە «الاتاۋداي العىس ايتامىز» دەپ اتالاتىن العىس سەزىمىندەگى ماقالاسى شىقتى. وتىزداعى جىگىتكە تۇتاس ءبىر حالىقتىڭ اتىنان اقتارىلىپ, العىس ەستۋ قانداي عانيبەت دەسەڭىزشى. جانىم مارقايدى. وسىدان كەيىن ۇزبەي ايتىپ كەلەمىن. مەنىڭ دە تۇسىمدە ماناس باتىر اتتىڭ ۇستىنەن ءتونىپ كەلىپ: «ماقامىڭدى تۇزە, اۋەنىڭدى جوندە» دەگەن. اتەيستىك تاربيەمەن وسكەن ۇرپاقتىڭ مۇنداي ايان, ارۋاق دەگەن نارسەلەرگە ونشا كوپ ءمان بەرمەيتىن ادەتى دەگەنمەن, اكە-شەشەمىز اۋەلى ءبىسمىللانى ايتۋدى ۇيرەتكەن. اكەم 39 جاسىندا ناماز وقىعان. كۇندە مەكتەپتە قۇلاعىمىزعا «قۇداي جوق» دەپ قۇيىپ جاتقانمەن جۇرەگىمىزدىڭ تۇبىندە ءتاڭىردىڭ قۇدىرەتىنە دەگەن ءبىر سەنىم ساۋلەنىڭ سونبەگەنىن سەزەتىنبىز.
قازاقتىڭ جىرلارىن ءبىر كىسىدەي ورىنداپ ءجۇرمىن. باتىرلار جىرىنان, ايتىستاردان رەپەرتۋارىمدا ءبىراز دۇنيە بار. مەن «ماناستى» ولارمەن بىردەي ءسۇيدىم. بۇل جىر جۇرەگىمە ماحابباتپەن ورنىقتى. 93-ءشى جىلى قىرعىزستاندا ايتىس ءوتتى. 5 قىرعىز, 5 قازاق اقىنى وتىرمىز. «مەيمانسىزدار عوي, جول ءبىرىنشى سىزدەردىكى» دەدى. ءبىرىنشى بولىپ قاعازدى السام, ورازبەك قۇتماناليەۆ دەگەن اقساقال ىلىكتى. ساقالى دوڭگەلەنگەن, قىزىل شىرايلى كىسى ەكەن. قاسىنا بارىپ ءيىلىپ سالەم بەردىم. «قاي جاقتىڭ بالاسىسىڭ؟» دەدى. ويتكەنى, ايتىسۋ ءۇشىن اقىندارعا ىلىك كەرەك. ال مەن ودان: «ماماندىعىڭىز كىم؟» دەپ سۇرادىم. ول: «مەن توكپە اقىنمىن, كينو اكتەرىمىن», دەدى. «قانداي كينوعا ءتۇستىڭىز؟» – دەگەنىمدە, «اق كەمەگە» ءتۇستىم», دەدى. فيلمدە ورازقۇل ەسىمدى بۇزاقى كەيىپكەر بار عوي, مىنە, سول رولدە ويناعان ەكەن. ساحنادا زاۋلاتا جونەلدىم:
«كينوعا دا تۇسكەنسىڭ,
بوشكەلەپ اراق ىشكەنسىڭ.
قاتىننىڭ ءبارىن سويعانسىڭ,
بۇعىنىڭ ءبارىن جويعانسىڭ».
الگى كىسى ريزا بولىپ, باتاسىن بەرىپ جىبەردى. سويتسەم, ونىڭ ءوزى قازاققا جيەن بولىپ كەلەدى ەكەن. ماعان ازىلدەپ: «مىنا قارىستان سۇيەم جاقىن دەگەن عوي. باسقا قىرعىزدان گورى ساعان مەن جاقىنداۋمىن! انام قازاقتىڭ قىزى» دەپ اعىنان جارىلدى. الگى ايتىستان مەن تۇيە ءمىنىپ قايتتىم. ايتىستىڭ اراسىندا قىرعىزدىڭ اقىنى ابىلدا نۇرعاليەۆ «ماناستان» ءۇزىندى ورىندادى. مەنىڭ دە بىلەتىن ونەرىم ىشىمە سىيماي بارادى. بىراق ولاردىڭ ەشبىرى ماعان: «ال, شىق, ايتا عوي» دەپ قولقا سالاتىن سىڭاي تانىتپايدى. وزىمنەن ءوزىم باستاپ كەتۋدىڭ امالىن تاپپاي دىمىم قۇرىپ تۇر. اقىرى شىدامنىڭ دا شەگى بار دەگەندەي, «ايتامىن» دەپ كەستىم. ءبىزدىڭ جىگىتتەردىڭ ءبىرى سىبىرلاپ جەتكىزىپ قويعان بولۋى كەرەك, «ايتىڭىز» دەگەن يشارات ءبىلدىرىلدى. مەنى بەس-التى اۋىز شۋماقپەن شەكتەلەدى دەپ ويلاعان بولۋلارى كەرەك, ال مەن توقتاماي 10-15 ءمينوت «ماناستان» ايتتىم. زالداعىلار «قازىر قازاقتار «ماناستى» قالاي ايتار ەكەن؟» دەپ دەمدەرىن ىشتەرىنە جۇتىپ, كوزدەرىن قاداپ قالىپتى. مەن ايتىپ بولعان سوڭ, دۇركىرەتە قول سوقتى. ايتىستان كەيىن شاشىن ارتىنا قاراي اسەمدەپ قايىرعان, قىرعىزدىڭ كەلبەتتى ءبىر ازاماتى كەلدى. قۇشاقتاپ: «تۋعانىم, باۋىرىم. مەن شەرىمبەك شارشەەۆپىن – مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارىمىن, «ماناس – 1000» ديرەكتسياسىنىڭ ديرەكتورىمىن», دەدى. – «ماناستىڭ» مىڭجىلدىعى وتكەلى جاتىر. ءبىز ءسىزدى سول مىڭجىلدىققا شاقىرامىز. رەسمي قاعازىڭىزدى كەيىن جىبەرەمىز. ءدال وسى قازىر شاقىرتۋ الدىم دەپ ەسەپتەي بەرىڭىز», دەدى. وندا مەن كوكشەتاۋدامىن. انام قايتىس بولعان سوڭ, اكەمدى جالعىز قالدىرماي بىرگە تۇراتىنبىز. سودان 1995 جىلى «ماناستىڭ» مىڭجىلدىعىنا وراي بايقاۋعا قاتىستىم. تاقىرىپتى بيلەت سياقتى ۇستەلدىڭ ۇستىنەن الدىق. «ماناس» ءتۇپسىز تەرەڭ مۇحيت, ەپوپەيا دەسەك, وسىنىڭ ىشىنەن ءتۇرلى-ءتۇرلى سۇراقتار قويىلادى. قولىڭدى سالىپ العان جەردەن باستاپ جالعاستىرا الماساڭ, ارى قاراي جول كەلتە كەسىلەدى. قىرعىزداردىڭ وزدەرى جارتى جولدا شاڭ جۇتىپ, شاراسىزدىق تانىتىپ جاتىر. ءبىز ەڭ سوڭىندا تۇرمىز. قازاقستاننان مەنىمەن بىرگە ەكى ادام قاتىستى. ولار وسى تويعا لايىقتاپ جاتتاپ العاندارىن ايتىپ جاتىر. قىرعىزداردىڭ سەگىز كومانداسىنا ءبىز توعىزىنشى بولىپ قوسىلدىق. ورتاعا مەن شىقتىم. قازىر مەن قىرعىز باۋىرلارىمنىڭ ايتپاعان جەرىن ايتامىن دەپ ازىلدەي كۇلدىم. ءبىر تۋر ءوتتى. ءبىراز ادام سىرعىپ سىرتقا شىعىپ قالدى. «تاۋەكەل, – دەدىم. – قىرعىزداردىڭ ءوزى جەڭىلگەنىن مويىنداپ جاتقاندا ءبىزدىڭ ەش جاسيتىن ءجونىمىز جوق. بۇيىرعانىن ايتامىز», دەپ ەدىم, بىرەۋى: «ءسىز, قوناقسىز عوي, قالاعان جەرىڭىزدى ايتا بەرىڭىز», دەپ مەنى اياعان سىڭاي تانىتتى. مەن: «قولىمنىڭ تيگەن جەرىنەن ەمەس, كوڭىلىمنىڭ سۇيگەن جەرىنەن ايتايىن», دەدىم. بىزگە ارنايى سىيلىق بەرىلدى. مىنە, مەنىڭ ماناسشى رەتىندە قىرعىزداردىڭ الدىنا العاش شىققان جەرىم وسى.
– ەپوستىڭ مىڭجىلدىعىنا قانداي سىي ازىرلەپ باردىڭىز؟
– ەلباسىمىز ن.نازارباەۆ باستاعان مەملەكەتتىك دەلەگاتسيانىڭ قۇرامىندا تويعا قاتىستىم. ومىربەك بايگەلدي, شەرحان مۇرتازا, قالتاي مۇحامەدجانوۆ, بەكەن جىلىسباەۆ, كەنجەعالي ساعاديەۆ, ءابىش كەكىلباەۆ, مۇحتار شاحانوۆ سياقتى حالقىمىزدىڭ ارداگەر ۇلدارىمەن باردىق. تالاسقا اتتاندىق. «ماناستىڭ» كۇمبەزىنە ايالدادىق. قالاعاڭ: «ال ەندى ارالارىڭدا قايسىسىڭ قۇران وقيسىڭ؟» دەدى. سوندا جاسىمنىڭ كىشىلىگىنە قاراماستان: «رۇقسات پا؟» – دەدىم. «ماناستىڭ» كۇمبەزىنىڭ تۇبىندە قۇران وقىدىم. تالاسقا قاراي بەت العان تۇستا قىرعىزدىڭ ازاماتى: «بايانعالي, ماناستى ايت, تالاستا تۇرىپ «ماناستى» دارياداي تاسىتپاساڭ جارامايدى» دەپ قولقالادى. «الدىمدا مەنەن دە ۇلكەن اعالار تۇرعان جوق پا, وسى كىسىلەر سويلەسىن» دەپ شەگىنە باستاپ ەدىم: «جوق, «ماناستى» باستا, «ماناستى» ايت» دەپ قادالعان ويىنان قايتپاي تۇرىپ الدى. ايانىپ تۇرۋعا ۋاقىت جوق, جىردى جورعالاتا جونەلدىم. مىنە, وسى ساپار كوپ ءتۇيىندى شەشكەندەي. راس, ءبىراز جىلدار اراداعى بايلانىس ءۇزىلىپ قالدى. سويتسە دە, «ماناستى» قالىڭ قازاقتىڭ اراسىندا قالتقىسىز ايتىپ ءجۇردىم.
«ماناستىڭ» مىڭجىلدىعىندا بازارباي سولپيەۆ پەن اسانحان جۇماناليەۆ ەكەۋى: «سەن قازاقسىڭ, «ماناسقا» سالىم قوس» دەدى. سالىم دەگەن نە نارسە؟ جىردى ءوز تاراپىڭنان جاڭعىرتىپ, بايىتىپ قوسىپ ايتۋدى وسىلاي دەيدى. «سەن, قازاق جاعىنان ەر كوكشە اتاڭدى جىرلا» دەدى. ويلانىپ قالدىم. بىراق تاۋەكەل ەتە المادىم. سەبەبى, «قالاي مەن جانىمنان جىر قوسىپ, «ماناستى» وزگەرتەمىن؟» دەگەن ويدىڭ شىرماۋىنان شىعا الماي وتىرىپ قالدىم. كەيىن, بىراق, «ايكول ماناس پەن ەر كوكشە» دەگەن جىر شىعارىپ, «اڭىز بەن اسپان» دەگەن كىتابىمدا جاريالادىم.
– جىرشى, جىراۋ مەن ماناسشىنىڭ ايىرماشىلىعى نەدە سوندا؟
– مىسالى, ساعىمباي ورازباقوۆ, ساياقباي قارالاەۆ جۇزدەگەن مىڭ جول جىردى مۇرا عىپ قالدىرعان, كىتاپقا تۇسىرگەن. ال ولاردىڭ ارعى جاعىندا تىنىبەك, كەلدىبەك, نايمانتاي, بالىقاۋىز دەپ جالعاسىپ كەتە بەرەتىن ەسىمدەر قانشاما.قازاقتىڭ بۇرىنعى جىراۋلارى دا سونداي بولعان. ال «ماناستىڭ» كىتابىن ءبىز اياقتالعان جىر دەپ ەسەپتەيمىز. مۇنى بۇزباي, باستاپقى قالپىن ساقتاپ ورىنداۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكتى دەپ تياناقتايمىز. شىن مانىنە كەلسەك, بۇل دۇرىس ەمەس. ولاردا جاتتاپ ايتقان ادامدى ماناسشى دەمەيدى. سونداعى وقيعالاردى ساقتاي وتىرىپ, وعان وزىنشە بوياۋمەن ءۇن قوسقان, ارى قاراي جالعاستىرا بىلگەن ادامدى ماناسشى دەپ ايتادى. قىرعىز اعايىندار: «دۇنيەجۇزىندەگى بارلىق ەپوستىق جىرلار ءولى ەپوستار», دەيدى. ولار قاعازعا تۇسكەننەن كەيىن جولى اياقتالىپ, عۇمىر دارياسى توقتاعان بولىپ سانالادى. ال «ماناسقا» كەلسەك, بۇل – الەمدەگى دارا دا جالقى تۇرعان ءتىرى ەپوس. «ماناس» عۇمىرى ءالى كۇنگە دەيىن جالعاسىپ جاتىر. مۇنى سارقىلماس سازبەن, ۇزىلمەس ۇنمەن ءالى تالاي ۇرپاق توقتاتپاي شىرقاماق. دەمەك, ماناسشى بولۋىڭىز ءۇشىن الدىمەن وقيعانىڭ ءبارىن ساناڭىزعا ساف اۋاداي ءسىڭدىرىپ الۋعا ءتيىسسىز. ودان ءارى تاعى باستاپقى نۇسقاعا سۇيەنىپ, ءوز تاراپىڭىزدان بايانداي وتىرىپ بايىتاسىز. ەڭ باستىسى, بولاشاق ماناسشىعا ايان بەرىلۋى كەرەك. ايان بولماسا, قانداي كۇشتى اقىندارعا دا «ماناستى» ايتۋعا بولمايدى دەگەن سەنىم بار قىرعىزداردا!
جوعارىداعى اڭگىمەگە وراي, مەن ماناسشىلارعا: «مىسالى, سەنىڭ بۇگىنگى شىعارعان جىرىڭ مىقتىلاردىڭ سوزىندەي اسىل دا مارجان بولماي جاتسا, جىردىڭ ساپاسىنا نۇقسان تيمەي مە, بۇرىنعى باستاۋلار ب ۇلىنبەي مە؟» – دەدىم. ءبىزدىڭ جىرشىلاردىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىكتەرى – ءتول مۇرالاردىڭ مۇرتىن بۇزباي مۇلتىكسىز ورىنداۋىندا, – دەدىم. – ال مۇنداي ەن بايلىقتى وزگەرتۋگە حاقىمىز جوق. سۋىرىپ سالما اقىندار ءۇشىن جىردى ورىنداپ شىعۋ وتە جەڭىل, ءبىر ءسوزدى ۇمىتا قالساق, ءوز جانىمىزدان قوسا سالامىز. مۇنى كوپشىلىك بايقاي بەرمەۋى مۇمكىن. سەبەبى, توپ الدىندا توقتاپ قالماۋ ماڭىزدى. بىراق, اتالاردىڭ اسىل ءسوزىن وزگەرتپەي ايتۋ پارىز!» – دەدىم. بىراق, قىرعىزداردا جاعداي مۇلدە باسقاشا. ولار: «دۇرىس ايتاسىزدار. مۇنى دا ايتا ءبىلۋىمىز كەرەك, سونىمەن قاتار, ماناسشىلار ەپوستى جالعاستىرۋعا, دامىتۋعا ۇلەس قوسۋلارى ءتيىس», دەيدى. ءتىپتى مەنەن: «قازاقتا ماناسشى جىگىت بار ەكەن دەپ ەستىپ, قۋانىپ جاتىرمىز. جاتتاپ ايتادى ەكەنسىز. شىنىمەن جاتتاعانىڭىزدى ورىندايسىز با؟» دەپ سۇرادى. «جاتتاپ ايتپاعاندا, ەندى مەنى ويىنان شىعارادى دەمەكسىزدەر مە؟ – دەدىم. – مەنىڭ ويىمنان شىعارعان جىرىم سىزدەرگە ۇناي ما, جوق پا؟ اتالاردىڭ اسىل ءسوزىن ايتىپ تۇرىپ, اراسىندا قىسقارتىپ وزىمشە تولعايمىن. ءتول نۇسقالارىم بار».
– «ماناستىڭ» عۇمىرىن ۇزارتۋدا قىرعىز اعايىندار تاعى نە ىستەپ جاتىر ەكەن؟
– قىرعىز باۋىرلارىمىز قازىرگى ماناسشىلاردىڭ ورىنداۋىندا « ۇلى ماناس بايانى», « ۇلى ەلدىڭ ۇعىلى – ەر ماناستىڭ تۇقىمى, سەمەتەي باتىر بايانى» دەگەن ەكى البوم شىعارىپتى. ارقايسىسىندا ءۇش ديسكىدەن بار. مۇندا وسى زامانعى ماناسشىلار تۇگەل قامتىلىپ وتىر. ارينە, «ماناستىڭ» ءبارىن قالدىرماي قامتۋ قيىن ءىس دەگەنمەن, التى ديسكىگە توپتاپ, ۇلكەن جۇمىس اتقارىلدى. ونى شىعارۋعا «ايگينە» مادەني-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى گۇلنار ايتباەۆا مۇرىندىق بولعان. گۇلنار وزىمىزبەن قانداس قازاقتىڭ قىزى. اتا-باباسى 30-شى جىلدارى اشارشىلىق زامانىندا قىرعىز ەلىنە ءوتىپ كەتكەن. اكەسى – قازاق, شەشەسى – قىرعىز. مەنى كورگەندە: «وي, اعامىز كەلدى», – دەپ ارداقتاپ, بۇكىل قىرعىزدىڭ اراسىندا اسقاقتاتىپ وتىردى. ول قىرعىز مادەنيەتىنىڭ ۇلكەن قايراتكەرىنە اينالعان ادام ەكەن. سول كىسىنىڭ ۇيىتقىسىمەن « ۇلى ماناس بايانى – ۇرپاقتارىنىڭ اۋزىندا», «ەر ماناستىڭ تۇقىمى, سەمەتەي باتىر بايانى» سياقتى قازىرگى زامانعى ماناسشىلاردىڭ ايتۋىندا ديسكىسى شىعارىلعان. وسىعان قوسا تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن نارسە, بىزدە دە باتىرلار جىرىنىڭ ماتىنىمەن جانە جىرشىلاردىڭ ورىنداۋىمەن جارىق كورگەن ديسكىسى بار. كولەمى وتە ۇلكەن. جەكەلەي ساعىمباي ورازباقوۆتىڭ, ساياقباي قارالاەۆتىڭ, تىنىبەكتىڭ, شاپاق رىسمەنديەۆتىڭ ورىنداۋىنداعى, قىتايدا تۇراتىن ماناسشى ءجۇسىپ مامايدىڭ جازۋىنداعى «ماناستى» توم-توم كىتاپ ەتىپ باسىپ شىعارىپ جاتىر. مىسالى, ساعىمبايدىڭ كىتابى 2 مىڭ بەتتەن تۇرادى ەكەن.
– «ماناستى» جىرلامايدى, نەگىزىنەن ايتادى دەگەن پىكىردى العا تارتىپ وتىرسىز. بۇل ەكەۋى ەكى ءتۇرلى نارسە مە؟
– «ماناستى» جىرلايدى دەۋ وتە قاتە ۇعىم, سەبەبى, ونى قىرعىز باۋىرلار ايتادى دەپ تۇزەتەدى. ءبىز كەيدە ءوزىمىزدىڭ سوزىمىزگە سالىپ, قىرعىزدار «ىرلايدى» دەپ قوياتىنىمىز بار. جوق. ولاي ايتۋ تۋرالىققا جاناسپايدى. تۋراسى – «ماناس» ايتىلادى. «ماناس» تۋرالى ايتادى, جانىنان قوسىپ تولعايدى.
«ماناستىڭ» ۇلىلىعى مەن قۇدىرەتى – عاسىرلار بويعى قىرعىز حالقىنىڭ تالانتتى ۇل-قىزدارىنىڭ اقىل-ويى مەن پاراساتى, رۋحاني قۋاتى ءبىر ارناعا توعىسقان. الىپ ءبىر دۇنيە, تاۋداي, مۇحيتتاي پوەزيا تۋىندىسى جاراتىلعان. الەمدەگى ەڭ ۇلى, ەڭ مارتەبەلى ەپوستاردان ارتىق دەمەسەڭىز, كەمدىگى سەزىلمەيدى. كولەمى جاعىنان «ماناسقا» تەڭدەسەتىن الەمدە ءبىر دە ءبىر ەپوس جوق. مازمۇن-قۋاتى, تاعدىر-تايقىسى جونىنەن كەلىپ سويلەسەك, وندا نەشە ءتۇرلى بەينەلەرمەن قاتار ماناستىڭ تۋماي جاتىپ قۋعىن-سۇرگىن كورگەنى, تۋعان ەلىنىڭ ار-نامىسى مەن ازاتتىعى جولىنداعى كۇرەسى باياندالادى. ءوزى ومىردەن وزعاننان كەيىن ايەلى مەن بالا-شاعاسى شىرىلداپ, بۇقارعا دەيىن ءوتىپ كەتەدى. سەمەتەي جات ەلدە ەر جەتەدى. قىرعىزدىڭ تاريحىن تاپجىلماي باياندايتىن تارام-تارام وقيعالار مەن تاريحتار جاتىر مۇندا. مەن وسىعان كىشكەنتاي بولسىن قاتىسىم بولعانىنا قۋانامىن.
– قىرعىزستاننان سىرت ايماقتاردا «ماناستى» ايتۋشىلار كوپ پە؟
– قىتايدا ءبىراز ماناسشى بار دەپ ەستىدىم. ءبىر اڭگىمە ەسىمە ءتۇسىپ وتىر. قىتايدا, حايان وڭىرىندەگى ءبىر اۋىلدا تۇگەل قىرعىزدار تۇرادى ەكەن. بىراق, ولار قىتايعا ابدەن ءسىڭىپ كەتكەن. سەبەبى, اتى-جوندەرىنە دەيىن قىتايشا. سوندا جاسى ەگدە تارتقان ەكى كەمپىر تۇرادى. بىرەۋى قىرعىزشا بىردەن جۇزگە دەيىن ساناۋدى بىلەدى, ال ەكىنشىسى قىرعىزشا ەكى جىر بىلەدى-ءمىس. قىزىعى – «ماناس» تۋرالى اڭگىمە قوزعالىپ, الگىلەردىڭ قۇلاعىنا جەتپەي مە؟ ءجۇسىپ مامايدىڭ شىعارعان «ماناسىن» تىڭداپ, يۋنەسكو-عا ەنگەندىگىن قۇلاقتارى شالعان بولۋى كەرەك. قىتاي بولىپ كەتتى دەگەن قىرعىزدار مۇنى ەستىپ: «ماناس ءبىزدىڭ اتامىز ەكەن. نەگە بۇل كىسىنى ۇلىقتاپ, ەرەكشەلەپ ەسكە المايمىز؟» دەپ ماسەلە قويادى. قىسقاسى, سول جەردەگى تۇرعىندار باس قوسىپ, مەملەكەتتىك باعدارلاماعا ەنگىزىپ, ەر ماناستىڭ ەسكەرتكىشىن تۇرعىزىپتى. نە دەگەن رۋح! نەتكەن حالىق! مۇنى ماعان «ماناس جاڭعىرىعى» تەلەكومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى تەمىربەك توقتاعازيەۆ ايتىپ بەردى. تەلەارنا مەنەن ءبىر ساعات سۇحبات الىپ, اياعىندا «ماناستى» ايتقىزدى.
– «ماناس» جىرى نەگىزىنەن قانداي مۋزىكالىق اسپاپتىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن ورىندالادى؟ ماناسشىلار مۋزىكالىق اسپاپتى پايدالانا ما؟
– «ماناستى» ورىنداۋ دەگەننەن گورى, ايتۋ دەگەن قيسىندى. ونى ەشقانداي اسپاپسىز, اقىرىن عانا وتىرىپ ايتا بەرەدى. ال مەن:
«اتامنان قالعان جەرىمدى,
اتاسى باسقا دۇشپانعا.
الدىرساق قۇداي ۇرماي ما؟» دەپ كەلەتىن جەرىن, شوقان جازعان ۇلگىنى – «كوكەتايدىڭ كەرەزىن (قوشتاسۋىن)», «ماناس باتىردىڭ كوكەتايدىڭ اسىنا كەلۋىن», «قوساي ءداۋ مەن جولاي ءداۋدىڭ كۇرەسىن» ايتتىم. تالاس ساپارىنىڭ شۋاعىنا جىلىنا بەرگىڭ كەلەدى. سونداعى ديسكىلەردىڭ ءبارىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ ءجۇرمىن. ويتكەنى, بۇل كەيىن باعا جەتپەس بايلىققا اينالۋى مۇمكىن.
– سوڭعى ۋاقىتتا كينو ونەرىنە ايتارلىقتاي تەر توگىپ ءجۇرسىز... قانشا فيلم ءتۇسىردىڭىز؟
– كەيبىر زامانداستارىم باسقا ونەرىڭىزدىڭ ءبارى دۇرىس-اۋ, ال ەندى كينودا نەڭىز بار دەپ قىزىق سۇراق قويادى. كىتاپتى قازىر بىرەۋ وقىسا, بىرەۋ وقىماۋى مۇمكىن. ال كينو ارقىلى كوپ نارسەنى ايتۋعا بولادى, كوپ ماسەلەنى كوتەرۋگە بولادى. قازىر جاڭا تەحنولوگيانىڭ شارىقتاپ دامىعان زامانى. مۇنى ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. سوندىقتان مەن دە زاۋلاعان زامانعا ىلەسىپ ەڭبەك ەتكىم كەلەدى. ءبىرى تاسادا قالىپ قويعانمەن, باسقا بىرەۋى ىزدەگەن جۇرەكتىڭ ۇياسىنا قونارىنا كۇمانىم جوق.
وپەراتورلىققا ۆگيك-ءتى ءبىتىرىپ كەلگەن جىگىتتەردى قابىلدادىم. قازىر كينو ءتۇسىرىپ ءجۇرمىن. جۇمىسىم وزىمە ۇنايدى.
ءبىزدىڭ ستۋديامىزدىڭ ونىمدەرى – «اران», «اساۋ تولقىن», «ايحان» فيلمدەرى كورەرمەن كوزايىمىنا اينالىپ ۇلگەردى.
– وتباسىڭىزدا ونەر جولىن قۋعان كىمدەر بار؟
– ۇلىم نۇرلان ءالىمجانوۆ, قىزىم اقكەنجە ءالىمجانوۆا بەلگىلى اكتەرلەر, كوپتەگەن فيلمدەرگە تۇسكەن. كورەرمەن جاقسى بىلەدى.
اڭگىمەلەسكەن
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
