ايماقتار • 25 ماۋسىم، 2020

ء"Turkىstan open mەdىa-2020" فورۋمىندا ينفودەميا ماسەلەسى تالقىلاندى

62 رەت كورسەتىلدى

تۇركىستاندا قازاقستان جۋرناليستەر وداعى وبلىستىق فيليالىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن ء"Turkىstan open mەdىa-2020" فورۋمىندا ينفودەميا تاقىرىبى تالقىعا ءتۇستى. بۇگىنگى تاڭدا عالامتوردا، الەۋمەتتىك جەلىلەردە كوروناۆيرۋستىڭ پايدا بولۋى، تارالۋى جانە ونى ەمدەۋگە بايلانىستى ءتۇرلى شىندىققا جاناسپايتىن اقپاراتتار، قيسىنسىز بولجامدار تارالۋدا. ال ونىڭ وزىندىك قاۋپى دە جوق ەمەس، - دەپ حابارلايدى Egemen.kz

شىندىققا جاناسپايتىن، ەل-جۇرتتىڭ ۇرەيىن ۇشىراتىن، جالعان اقپاراتتار لەگى بۇگىندە ينفودەميا دەگەن اتاۋعا يە بولعان. بيىلعى اقپان ايىنان باستاپ قولدانىسقا ەنگەن ينفودەميا تەرمينى قازىرگى تاڭداعى ەڭ وزەكتى، كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلە بولىپ سانالادى.  ياعني پاندەميا سەكىلدى ينفودەميا نەمەسە ينفوپاندەميا دا قاۋىپتى.  ونىڭ تارالۋ جىلدامدىعى پاندەميادان دا اسىپ تۇسەدى.

بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەسىنە ارنالعان فورۋم ونلاين كونفەرەنتسيا رەجيمىندە جۇرگىزىلدى. "پاندەميا تۇسىنداعى ينفودەميانىڭ بۇگىنى جانە ەرتەڭى" تاقىرىبىندا وتكەن شارانى اشقان قازاقستان جۋرناليستەر وداعى تۇركىستان وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى، "Egemen Qazaqstan" گازەتىنىڭ تۇركىستان وبلىسى بويىنشا مەنشىكتى ءتىلشىسى عالىمجان ەلشىباي الدىمەن فورۋمعا ىزگى تىلەگىن ءبىلدىرىپ، قولداۋ كورسەتكەن قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ توراعاسى سەيىتقازى ماتاەۆتىڭ، "ەگەمەن قازاقستان" رەسپۋبليكالىق گازەتى" اق باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالىنىڭ حاتىن وقىپ بەردى. فورۋمنىڭ ماقسات-ماڭىزىنا توقتالدى. "بۇكىل الەم بويىنشا مىڭداعان بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى، اقپاراتتىق پورتالدار، الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى ميلليونداعان قولدانۋشىلاردىڭ كوروناۆيرۋس جايلى ءتۇرلى اقپارات تاراتۋى – ينفودەميانىڭ اسقىنعان ءتۇرىن بىلدىرەدى. سوندىقتان دا جالعان اقپاراتتار تاسقىنىن ساراپشىلار ەپيدەميا، پاندەمياعا ۇقساستىرىپ وتىر"، دەدى ع.ەلشىباي.  مامانداردىڭ ايتۋىنشا، جالعان اقپاراتتىڭ تارالۋىن توقتاتۋ – تالاي ادامنىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋعا اسەر ەتەدى. سەبەبى، بىرىنشىدەن، ينفودەمياعا اربالعان ادام ءتۇبى دەپرەسسياعا ۇشىرايدى. ومىردەن تۇڭىلەدى، ۇمىتسىزدىك پايدا بولادى. ەكىنشىدەن، كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىن شەكتەۋگە باعىتتالعان شارالاردى ساقتانۋعا  ق ۇلىقسىز كەلەدى.

فورۋمعا ونلاين جۇيەسى ارقىلى قاتىسىپ ءسوز العان سپيكەرلەردىڭ اراسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى دارحان مىڭباي دا بولدى.  "پاندەميا مەن ينفودەميا ناعىز بۇگىنگى كۇننىڭ تاقىرىبى. جالپى قازىر جۋرناليستيكا قوعامنىڭ ايناسى. اقپارات قۇرالى  ۇجىمنىڭ ناسيحاتشىسى، ۇيىمداستىرۋشى دەگەن انىقتامالاردىڭ ءبارى ەسكىرگەن. مەنىڭشە، ماسس - مەديا دەگەنىمىز وقىرمانداردى، كورەرمەندەردى قالىپتاستىرۋعا قىزمەت ەتەدى. سوعان سايكەس اقپارات قۇرالدارىنىڭ تاراتقان ءونىمنىڭ ساپاسى وتە جوعارى دەڭگەيدە بولۋى ءتيىس"، دەدى د.مىڭباي.  ال وبلىستىق تاۋارلار جانە قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى نۇربەك نىشانوۆ ءCOVىD-19 اۋرۋىنا قاتىستى وڭىردەگى ەپيدەميولوگيالىق احۋالعا توقتالىپ ءوتتى. وبلىستا بۇگىنگە دەيىن كوروناۆيرۋس جۇقتىرعان 619 ناۋقاس تىركەلگەن. ونىڭ 307-ءسىنىڭ كلينيكالىق بەلگىلەرى بار بولسا، قالعانىنىڭ اۋرۋى سيمپتومسىز وتۋدە. اۋرۋدىڭ 20 مەن 29 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتاردا كوپتەپ كەزدەسەتىنى بايقالعان. وبلىستا العاشقى ناۋقاس ناۋرىزدا تىركەلسە، ساۋىردەن باستاپ جاعداي كۇردەلەنە تۇسكەن. بۇگىنگە دەيىن 39 مىڭنان استام ادام كوروناۆيرۋسقا تەكسەرۋدەن وتكەن. كەيىنگى كەزدەرى كارانتين رەجيمىن بۇزۋدىڭ سالدارىنان تۇماۋ مەن پنەۆمونيا دەرتتەرىنىڭ كوبەيگەنى بايقالادى. اۋدان، قالالاردا 11 موبيلدىك توپ مونيتورينگ جۇرگىزۋدە. ءبىر اپتادا سانيتارلىق تالاپتاردى بۇزۋدىڭ كوپتەگەن فاكتىلەرى انىقتالىپ، 45 اكىمشىلىك حاتتاما  سوتقا جولدانعان. سوڭعى كۇندەردە كەيبىر شەكتەۋلەر قايتا ەنگىزىلگەن. تەكسەرىلمەگەن، قاتە اقپاراتتىڭ قوعامدا دۇربەلەڭ تۋدىرۋى مۇمكىن ەكەندىگىن وبلىستىق قوعامدىق دەنساۋلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى مارات پاشيموۆ تا ايتىپ ءوتتى. سونداي-اق ول جۋرناليستەردىڭ جەكە باسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى.

ينفودەميانىڭ باستى كورىنىسى – تەكسەرىلمەگەن اقپاراتتى تاراتۋ. بۇل رەتتە ءاربىر جۋرناليست نەمەسە بلوگەر كوروناۆيرۋسقا قاتىستى قانداي-دا ماتەريال، پوست جازاتىن بولسا ءاردايىم جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەسىن ويدا ۇستاۋى ءتيىس. "تەكسەرىلمەگەن اقپارات جانە جۋرناليست جاۋاپكەرشىلىگى" تاقىرىبىندا بايانداما جاساعان ولاين-كونفەرەنتسيانىڭ سپيكەرى، مەدياترەنەر - جۋرناليست جۇلدىز ءابىلدانىڭ ايتۋىنشا،  ءار مالىمەتتى ءار اقپارات قۇرالى ءارتۇرلى تاراتادى. كەيبىر اقپارات قۇرالدارى بولماشى جاڭالىقتى دابىرايتقانعا قۇمار. عالىمداردىڭ كوروناۆيرۋستىڭ ەمىنە قاتىستى ايتقان سوزدەرىن ءۇزىپ-ج ۇلىپ، مىڭ قۇبىلتىپ بەرىپ، ناتيجەسىندە جۇرتتى اداستىراتىن اقپارات قۇرالدارى دا جوق ەمەس. ماسەلەن، كوروناۆيرۋستىڭ ەمى رەتىندە الدەبىر دارىلەردىڭ اتتارىن اتاعان اقپارات قۇرالدارى دا كەزدەسكەن. الايدا ول ءدارى تەك اۋىر حالدە جاتقان ناۋقاستارعا عانا قولدانىلادى. تاماقتى اس سوداسى قوسىلعان سۋمەن بۋلاۋ، ءسپيرتتى قولدانۋ سياقتى ەمدەۋ، الدىن الۋ  شارالارى تۋرالى دا وسىنى ايتۋعا بولادى. جۋرناليست مۇنداي اقپاراتتاردى تاراتار كەزدە ساراپشىلاردىڭ، دارىگەرلەردىڭ  پىكىرىنە جۇگىنگەنى ءجون. فورۋمدا كوتەرىلگەن تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – كوروناۆيرۋس كەزەڭىندەگى جۋرناليستەردىڭ قاۋىپسىزدىگى. وكىنىشكە قاراي، ەلىمىزدە بىرقاتار ارىپتەستەرىمىزدىڭ كاسىبي مىندەتتەرىن ورىنداۋ بارىسىندا وسى قاتەرلى ىندەتتى جۇقتىرىپ العانىنا قاتىستى اقپاراتتار تارادى.  جالپى، جۋرناليست ءCOVىD تاقىرىبىمەن قالاي جۇمىس ىستەۋى كەرەك، قالاي ىزدەنگەنى ءجون، قاي ماسەلەگە كوبىرەك نازار اۋدارۋى ءتيىس؟ بۇل سۇراقتار دا فورۋمدا كەڭىنەن تالقىلاندى.

فورۋمدا ءسوز العان ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى جۋرناليستيكا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بەكجىگىت سەردالى جۋرناليست ماماندارىن، دايارلاۋعا قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا،  قازىرگى ۋاقىتتا اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتە تسيفرلىق جۋرناليستيكا ماماندارىن دايارلاۋ قولعا الىنعان. جالپى جۋرناليستيكاداعى ەڭ قاجەتتى دۇنيەنىڭ ءبىرى - تاجىريبە الماسۋ.  وسىعان بايلانىستى وقۋ ورداسىندا بىلىكتى جۋرناليستەردى شاقىرىپ، شەبەرلىك سىنىپتارىن وتكىزۋ قالىپتى ۇردىسكە اينالعان. سونداي-اق فورۋمدا كوروناۆيرۋستىڭ مەديانارىققا تيگىزگەن كەرى اسەرى دە ايتىلدى. جالپى بۇل ماسەلەنىڭ الدا تالاي القالى جيىنداردىڭ نەگىزگى تاقىرىبى بولارى ايدان انىق.

بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي مەرەكەسى قارساڭىندا وتكەن فورۋم بارىسىندا قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ تۇركىستان وبلىستىق فيليالى ەڭبەگىمەن ەلدىڭ نازارىنا ىلىككەن شىعارماشىلىق قاۋىمدى ماراپاتتادى. بيىل ماقتاارالداعى سۋ تاسقىنى كەزىندە بەلسەندىلىك كورسەتكەندەردىڭ ەسىمدەرى دە قۇرمەتپەن اتالىپ، ولارعا ارنايى «ايبىن» نوميناتسياسى تاپسىرىلدى. بۇدان باسقا دا بىرقاتار نوميناتسيالاردىڭ يەگەرلەرى ماراپاتتالدى. سونداي-اق قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەلىگىنە  بىرقاتار باق وكىلدەرى قابىلداندى.

سوڭعى جاڭالىقتار

سىردىڭ سۋى تومەندەپ بارادى

ايماقتار • بۇگىن، 17:27

دوللار ارزاندادى

قارجى • بۇگىن، 16:56

الماتى ماڭىندا جەر سىلكىندى

ايماقتار • بۇگىن، 16:38

قازاقستاندا ەت قىمباتتادى

قوعام • بۇگىن، 15:10

ەلىمىزدە كيىك سانى كوبەيىپ كەلەدى

قازاقستان • بۇگىن، 14:41

ۇقساس جاڭالىقتار