كادەگە اسپاعان ديپلومنان قارا جۇمىستىڭ ءباسى ارتىق

«جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى اياسىندا 11 مىڭنان استام اقمولالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل شىن مانىندە شاراپاتى مول ۇلكەن كومەك دەۋىمىز كەرەك. ىندەتتەن ارىلعان سوڭ دا سول 11 مىڭنان استام وتباسى­نىڭ داستارقانىنان بۇيىرعان ءدام ارىلمايتىن بولادى. قازىردىڭ وزىندە ەكى جۇزگە جۋىق جۇ­مىس­شىعا سۇرانىس بار. ايتسە دە, وزەكتى ورتەر وكىنىشى سول – دا­يىن جۇمىستى ىستەيمىن دەپ بەل بۋىپ, بەلسەنىپ شىعاتىندار بولماي تۇرعانى قىنجىلتادى. كوكشەتاۋ قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىندا جۇمىسسىز رەتىندە 540 ادام تىركەلگەن. وسى اراداعى قيسىنسىزدىققا قاراڭىز, جاڭاعى جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلگەن جارتى مىڭ­نان استام ادامنىڭ اراسىنان جۇ­­­مىس­شى تابا الماۋ دەگەن قي­سىن­عا كەلە مە؟ مۇنىڭ سەبەبى نەدە؟

– جۇمىسسىز رەتىندە تىر­كەل­گەن ادامداردىڭ كوپشى­لىگى قارا جۇمىس ىستەۋگە ق ۇلىق­سىز. كەيبىرەۋلەرىنىڭ ايتۋىنا قاراعان­دا, ۇسىنىلعان جۇمىس­تان تاباتىن جالاقى جارىتىمسىز. ەندى بىرەۋلەرى ءتىپتى جۇمىس ىستەگىسى كەلمەيدى. جالاقى تۋرالى دا ءۋاج ايتۋعا بولادى. ماسەلەن, ەڭ تومەنگى جالاقى 85 000 تەڭگەدەن باستالادى. جۇمىس اۋقىمىنا قاراي ودان الدەقايدا جوعارى بولۋى ابدەن مۇمكىن. ءبىر قىزىعى ەسەپتە تۇرعانداردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ جوعارى ءبىلىمى بار. بالكىم سوندىقتان بولار, مۇنداي ادامدار قارا جۇمىس ىستەگىسى كەلمەيدى, – دەيدى قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ مامانى الەكساندر سولودكا.

زەر سالىپ قارايتىن بولساڭىز, ءدال قازىرگى قيىنشىلىق كەزىندە قۇرىلىس پەن جول جوندەۋ سالاسىندا جۇمىسشىعا سۇرانىس وتە جوعارى ەكەن. مۇنداي جۇمىستاردى ىستەۋ ءۇشىن كادەگە اسپاي جاتقان ديپلومنىڭ تۇككە دە قاجەتى جوق.

تەك ماسىل بولىپ وتىرعان ادامداردىڭ بو­يىنداعى وتباسىنا دەگەن جاۋاپكەرشىلىك ارتىپ, قارا جۇمىس ىستەسەم دە كۇنىمدى كورۋىم كەرەك دەگەن ۇمتىلىس بولسا جەتىپ جا­­تىر. ءتىپتى كوروناۆيرۋس ىندەتى شار­پى­ماي تۇرىپ-اق قالالىق جارناما گازە­تى­نىڭ بەتىنەن دانەكەرلەۋشى, مەحانيزاتور, جۇر­گىزۋشى, توكار, قۇرى­لىس­شى ما­مان­دىق­تا­رى بويىنشا جۇ­مىسشى ىزدەيتىن جارناما كوز سۇرىندىرەتىن.

ءبىز ءبىر جاعىنان ەلىمىزدى جۇ­مىس­سىزدىق جاۋ­لاپ الدى دەپ سارى ۋايىمعا سالىنىپ جا­تامىز. بۇل شاماسى بويكۇيەز, بوركەمىك, ساۋ­ساعىن قيمىلداتپاي اقشا تاپ­قى­سى كە­لە­تىن ادامداردىڭ جۇ­مىس­قا دەگەن پە­يى­لى­نىڭ جوقتى­عى­نان شىعار.

كوپكە توپىراق شاشۋدان اۋلاقپىز. جاس­تار تاراپىنان جۇمىس ىستەۋگە دەگەن ءسال-ءپال ىنتانى كورگەندە ءۇمىت وتى تۇتان­عان­داي.

– جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا جاز­عى دە­مالىس كەزىندە ستۋدەنتتەرگە لايىقتى جۇ­مىس تاۋىپ بەرە الا ما دەگەن ۇمىتپەن كەلىپ وتىرمىن. تابىلا قالسا, جازداي ەڭبەك ەتكىم كەلەدى, – دەيدى ستۋدەنت ايسۇلۋ با­تىربەكوۆا, – ازداعان قارا­جات جيناپ, اتا-اناما سالماق سالماي, وقۋعا قاجەتتى زات­تارىمدى ساتىپ الار ەدىم.

وسى باعدارلاما اياسىندا كوكشەتاۋ قالا­سىندا جالپى كولەمى 10,4 ملرد تەڭ­گەنى قۇرايتىن 33 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. بۇل دەگەنىڭىز 2600 جاڭا جۇمىس ورنى. ونىڭ 1300-ءى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى ار­قى­لى وتۋگە ءتيىستى. ەندى ءبىر مىنا دەرەككە نازار اۋدارىڭىزشى, قازىرگى كۇنى قاجەت بولىپ وتىرعان جۇمىسشىلاردىڭ تەك 26-ى عانا تابىلعان. مىنە, بۇگىنگى زا­مان­داستارىمىزدىڭ بو­يىن­داعى ەڭ­بەك­­كە دە­گەن ىقى­لاس­تىڭ شىنايى كور­سەتكىشى.

بۇل ارادا ەڭ باستى ايتارىمىز, جاس تول­قىننىڭ ماماندىق تاڭداۋداعى جاڭ­ساق باسۋى. وعان الدىمەن اتا-انا­لار­­دىڭ تە­رىس ىق­پالى كوپ تيەدى.

– وتپەلى كەزەڭدە جەكەمەنشىك وقۋ ورىن­­دارى قوعامعا قاجەتى بار ما, جوق پا, سا­راپ­قا سالماي كەيبىر مامان­دىق­تار­­دى جا­ۋىننان كەيىنگى ساڭى­راۋ­قۇ­لاق ءتارىزدى قاپ­تاتىپ جىبەردى, – دەيدى پسيحولوگ باقىتگۇل وسپانوۆا, – انە ءبىر جىلدارى زاڭ­گەر مەن ەكونوميست ما­ماندىقتارى بو­­يىنشا وقىعىسى كەلگەن جاستاردىڭ سانى كۇرت ءوسىپ كەتتى. ال ەڭبەك نارىعىنا مۇن­­شا­ما مامان قاجەت ەمەس ەدى. مىنە, جۇ­مىس­سىز­دىقتىڭ كوبەيگەن تۇسى دا وسى. كادەگە اسپاي­تىن ديپلوم كوبەيدى. ديپ­لومى بار جاس­تاردىڭ قارا جۇمىسقا ق ۇلىقسىز بولاتىنى دا وسىدان.

مامانداردىڭ ايتۋىنا قارا­عان­دا, اتا-انالار باۋىر ەتى بالالارى مەملە­كەت­­تىك گرانت بويىنشا وقۋعا بالى جەت­پەي­­تىن جاعدايدا قاي ماماندىق بويىنشا ۇمىت­كەر از, سوعان تاپسىرا بەرەدى. كەيىن بالا ول ماماندىق بويىنشا جۇمىس ىستەي مە, جوق پا, ماماندىعى ونى قىزىقتىرا ما, ول جاعى قاپەرگە الىن­بايدى. تۇسسە بول­دى, قولىنا ديپ­لوم تيسە بولدى. ەندى بىرەۋ­لەر ۇلپىلدەتىپ باعىپ, ۇكىلەپ وسىرگەن اينالايىندارىن قاسىنان قارىس قادام ۇزات­پاي, ءوز قالالارىندا وقىتۋعا تىرى­سادى. ماماندىق تاڭداۋداعى جاڭ­ساق­تىق تا وسى جەردە ورىن الماق.

– قازىر ءبىلىم وشاقتارىنا وقۋ جى­لى­نىڭ اياعىندا ءاربىر وقۋ ورىندارىنان كەلىپ جارناما جاسايتىندار بو­لىپ تۇرا­دى. بىراق ولار وزدەرىنە قا­تىستى باسقا ما­ماندىق تۋرالى ەش مالى­مەت بەرمەيدى. قاي ماماندىق بو­يىن­شا قىزمەت بارىسىن­دا تەز كو­تە­رىلۋگە بولادى, قايسىنىڭ تا­بى­­سى تولىمدى دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بول­­ما­عاننان كەيىن ۇلكەن ومىرگە ەندى عانا قادام باسقان جاستاردىڭ الدىندا بەي­­­ماعلۇم دۇنيە تۇرماق. سوندىقتان ءبىلىم وشاقتارىندا جوعارى سىنىپتاردا ماماندىق دايىنداۋعا بايلانىس­تى اقپارات بەرەتىن ۇيىرمەلەر جۇمىس ىستە­سە وڭ بولار ەدى, – دەيدى قارت ۇستاز الپىسباي تۇرسىنباەۆ, – ءار شاكىرتتىڭ ومىر­لىك ماماندىق تاڭداۋى وتە ماڭىزدى قادام عوي.

جۇمىسشى ماماندىعىن دايارلاۋ تۋرا­لى ماسەلە بۇگىن عانا كوتەرىلىپ وتىرعان جوق. نەگىزىنەن مىڭداعان جۇمىسشى ار­ميا­­­سىن ۇياسىنان ۇشىرىپ وتىرعان كاسىپ­تىك-تەحنيكالىق كوللەدجدەردىڭ جۇ­مىس اۋقى­مىن ءبىر ەكشەپ الۋ ابدەن كەرەك. ماسەلەن, مەحانيزاتورلاردى دايارلايتىن كوللەدجدەردە بۇگىنگى كۇنى ەگىستىك القاپ­تاردا كەزدەسپەيتىن استىق كوم­باين­دا­رى مەن تراكتورلاردىڭ ەسكى ۇلگى­لەرى وقى­تىلۋدا. بۇل ماسەلەنى ءبىز دە ىندەتە ىزدەپ كورگەنبىز. كوللەدج باس­شى­لارىنىڭ ايتۋ­لارىنا قاراعاندا, وقۋ قۇرالى رەتىندە قۇنى الدەنەشە ميلليون تۇراتىن جاڭا شەتەلدىك ۇلگىدەگى استىق كەشەندەرى وقۋ ورنىنا بۇيىراتىن ءتۇرى جوق. تەك پلاكاتتار مەن بەينەبايان ارقىلى عانا وقىتىلادى. كوز­بەن كورىپ, قولمەن ۇستاماعان سوڭ ساناعا سىڭە مە؟ ونىڭ ۇستىنە ەڭبەك تاجىريبەسى دە كە­­شە­گى كەڭەس زامانىنداعىداي تياناقتى وتكى­­زىلىپ وتىرعان جوق. قازىر شاعىن اۋىل­­دارداعى شارۋا قوجالىقتارىنا, سەرىك­­تەس­تىكتەرگە تاجىريبەدەن وتكىزۋ ءۇشىن كول­لەدجدىڭ ءبىلىم الۋشىلارىن توپ-توپ قى­لىپ جىبەرۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق بۇل ارادا ءبىز مىنانداي ۇسىنىس ايتار ەدىك. ەسە­سى­نە اۋدان اكىمدىكتەرى ارقىلى كەلىسىپ, ءار شارۋاشىلىققا ءتورت-بەسەۋدەن جىبە­رۋ­گە ابدەن بولادى. سوندا ولار بۇگىنگى قول­دا­نىس­تاعى تەحنيكانىڭ تەتىگىمەن تىڭ­عى­لىق­تى تانىسا الار ەدى.

ءسوز جوق, مەملەكەت تاراپىنان شاراپاتى مول قامقورلىق كور­سە­تىلىپ وتىر. كول­لەدج وقۋشى­لا­رى ارنايى مەم­لەكەتتىك تاپ­سى­رىس بويىنشا ءبىلىم الادى. وقۋ, جا­تاقحانا تەگىن, الەۋ­مەتتىك جاعىنان از قام­تا­ماسىز ەتىل­گەن وتباسىلاردىڭ بالالارى تەگىن تا­ماقتانا الادى. جول اقىسىنا دا جە­ڭىلدىك جاسالعان. بىراق كوللەدج بىتىر­گەن ءبىلىم الۋشىلاردىڭ بارلىعى بىر­دەي وزدەرى وقىپ-بىتىرگەن ماماندىق بويىنشا جۇمىس ىستەمەيدى. كوللەدج باسشىلارى تۇ­لەكتەرىنىڭ جۇمىسقا ورنا­لاسقان, ور­نا­لاسپاعانىن زەينەتاقى قورىنا تۇسەتىن جارنا ارقىلى عانا تۇس­پال­دايدى ەكەن. ول تۇلەك ءوزى وقىعان ماماندىق بو­يىنشا مەحانيزاتور بولىپ جۇمىس ىستەپ ءجۇر مە, جوق انشەيىن باسقا جۇمىسقا ورنالاستى ما, ول جاعى تاس قاراڭعى.

بۇل دا ۇلكەن ماسەلە. ويتكەنى جاڭاعى مەحانيزاتوردى وقىتىپ دايارلاۋعا مەم­لەكەت تاراپىنان قىرۋار قارجى جۇم­سالدى عوي. ماسەلەن, كراسنويار اۋى­لىنداعى №3 اگروتەحنيكالىق كول­لەد­جدىڭ مەملەكەتتىك تاپ­سىرىس بويىنشا وقىعان 10, ششۋچە قالا­سىنداعى جوعارى پەدا­گو­گي­كا­لىق كول­لەدجدىڭ 10, وسى قالاداعى ورمان شارۋا­شىلىعى, ەكو­لو­گيا جانە تۋريزم كوللەد­جى­نىڭ 15, كوكشەتاۋ قالاسىنداعى جوعارى تەح­­ني­كالىق كوللەدجىنىڭ 50 تۇلەگى مامان­دىق­­تا­رى بويىنشا جۇمىس ىستە­مەي­دى. ەگەر اۋەل باستا بەلگىلى ءبىر ما­ماندىق الىپ, جۇ­­مىسشى بولىپ ىستەي­مىن دەگەن بالالار وسى وقۋ ورىندارىندا وقى­عاندا, ءدال بۇگىنگىدەي جۇمىسشىعا جارىماي وتىر­ماس ەدىك.

قوس-قوس ديپلومدى ساندىققا سالىپ قويىپ, نە قوعامعا, نە وزىنە كوك تيىن پايداسىن تيگىزبەي وتىرعان جۇمىسسىزدار ارمياسىنىڭ كۇن ساناپ ءوسىپ كەلە جاتۋى­نىڭ ءبىر سەبەبى وسى ءتارىزدى. ەندىگى ءبىر سەبەبى, مىڭ رەت ايتىلىپ, ءجۇز رەت جازىل­عانىمەن, ماسىلدىقتان ارىلا الماي وتىرعانىمىز.

اقمولا وبلىسى