بۇل – شيەلەنىسكەن شەتىن جاعدايدىڭ ءبىر شەتى عانا. كارانتينگە جابىلىپ, قاڭىراپ تۇرعان نىسانداردى قوسىمشا ستاتسيونارعا اينالدىرامىز-اۋ, الايدا وندا جاتقىزاتىن ناۋقاستاردىڭ ءبارىن قاراۋعا مەديتسينا ماماندارىن قالاي جەتكىزەمىز؟ Covid-19 دەرتىنە دۋشار بولعاندار كۇننەن-كۇنگە كوبەيىپ كەلەدى. 20 ماۋسىمداعى جاعداي بويىنشا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىن جۇقتىرعاندار سانى 16 779-عا جەتتى. مۇنىڭ سىرتىندا سيمپتومسىز سىرقاتتانعاندار 8229 ادام بولعان. سوندا بارلىعىن قوسا العاندا ىندەتتىڭ قۇرىعىنا ىلىنگەندەردىڭ سانى 25 مىڭنان اسىپ كەتەدى. ۆيرۋس جۇقتىرعان, بىراق بويىندا بەلگىلەرى بايقالمايتىن ازاماتتار 3 ماۋسىمنان باستاپ بولەك ساناققا الىنا باستادى. ويتكەنى ستاتيستيكادا ەمدەلۋدى قاجەت ەتەتىندەر عانا كورسەتىلىپ جاتىر.
جالپى, 15 وڭىردە كوروناۆيرۋس جۇقتىرعاندار كۇرت ءوستى. ونىڭ ىشىندە اقمولا, تۇركىستان, قوستاناي, پاۆلودار وبلىستارىندا جانە نۇر-سۇلتان قالاسىندا ىندەت ءورشىپ تۇر.
بۇل ۆيرۋس مەڭدەگەن جۇرتتىڭ قاراسى قالىڭداعان سايىن ستاتسيونارلاردا دا ورىن جەتپەي, ءبىراز سارساڭعا سالىپ جاتىر. مۇنداي كەلەڭسىز كورىنىستەردىڭ ءبىرازىن الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى كوپشىلىكتىڭ بايبالامىنان بايقاۋعا بولادى.
جاقىندا ەلورداداعى №1 قالالىق اۋرۋحانادا ناۋقاستار ورىن بولماي, دالىزدە جاتقانى تۋرالى ۆيدەو تاراپ, بۇعان نارازىلىق بىلدىرگەندەر از بولعان جوق. مۇنىڭ انىق-قانىعىن نۇر-سۇلتان قالاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى ايجان يسادان سۇراپ بىلدىك.
«ەپيدەميالىق جاعدايدىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى كوپبەيىندى №1 قالالىق اۋرۋحاناعا جۇگىنگەندەر سانى كۇرت ارتتى. اپتا باسىندا وسى اۋرۋحاناعا قابىلدانعاندار شامادان تىس كوبەيىپ, پالاتالاردىڭ بوساۋىنا قاراي ناۋقاستاردى ۋاقىتشا دالىزگە ورنالاستىرعان جاعداي بولدى. بۇگىنگى تاڭدا پالاتالارعا 200-دەن اسا ادام قابىلدانىپ, ورنالاستىرىلدى. تۇرعىنداردان قالاداعى وسى ەپيدەميالىق جاعدايعا تۇسىنىستىكپەن قاراپ, تىنىشتىقتى ساقتاۋدى سۇرايمىز. دارىگەرلەر قولدان كەلگەن بارلىق قاجەتتى مەديتسينالىق كومەكتى كورسەتىپ جاتىر», دەدى ول.
الماتى قالاسىندا ينفەكتسيالىق ستاتسيونارلار – 95%, ال نۇر-سۇلتاندا 90% تولىپتى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ءلاززات اقتاەۆا 19 ماۋسىم كۇنگى مالىمدەمەسىندە ەلىمىزدەگى جالپى ينفەكتسيالىق ستاتسيونارلار 75% تولىپ تۇرعانىن اتاپ ءوتتى. قازىر ينفەكتسيالىق ستاتسيونارلاردا 7 544 توسەك-ورىن دايىندالعان. بۇدان بولەك 373 رەانيماتسيالىق توسەك-ورىن بار, ونىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىنە اۋىر حالدەگى ناۋقاستار جاتقىزىلعان.
بۇعان قوسا جەدەل جاردەمنىڭ شاقىرعاندا كەلە قويمايتىنىن ايتىپ, شاعىمداناتىندار دا جيىلەدى. ال جەدەل جاردەم كولىكتەرى جانى قىسىلعانعا جەتىپ بارعاننىڭ وزىندە ناۋقاستاردى قايدا اپارىن بىلمەي دال بولىپ جاتىر. ويتكەنى اۋرۋحانا, ستاتسيونارلاردا وڭايلىقپەن ورىن تابىلا قويمايدى. سوندىقتان تۇرعىندارعا اۋماعى بويىنشا قارايتىن ەمحانا دارىگەرلەرى كوبىنە ۇيلەرىندە وقشاۋلانۋعا كەڭەس بەرۋدە. ال اۋرۋحانالارعا جاعدايى ورتاشا جانە اۋىر ناۋقاستاردى عانا جاتقىزۋعا تۋرا كەلىپ تۇر. الەۋمەتتىك جەلىدەگى ازاماتتىڭ شاعىمىنا وراي الماتى قالاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى كامالجان نادىروۆتىڭ تا جاۋابى وسىعان سايادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قالادا جاعداي تىم قيىنداپ, ەمحانالارعا كۇنىنە 100-دەن اسا ناۋقاس ءتۇسىپ جاتىر. باسقارما باسشىسى ەمحانالاردا ورتاشا ەسەپپەن 200-300 ورىن بولسا, ناۋقاستاردىڭ ءبارىن سىيعىزۋ ءۇشىن ءۇش كۇن سايىن ينفەكتسيالىق ستاتسيونار اشۋعا تۋرا كەلەتىنىن, ال مۇنىڭ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتادى.
«بۇگىندە قالادا سovid-19 ىندەتىمەن اۋىرعانداردى ەمدەۋگە 10 ەمحانا جاساقتالدى. 1300-دەن اسا ناۋقاس ەمدەلىپ جاتىر. باسقا ەمحانالاردى ۆيرۋس جۇقتىرعانداردى ەمدەيتىن ورىنعا بەيىمدەۋ مۇمكىن ەمەس. سەبەبى ولار باسقا پاتولوگيا بويىنشا ناۋقاستاردىڭ ومىرىنە اراشا بولۋدا. ماسەلە تەك ستاتسيونارداعى ورىندا ەمەس, ۆيرۋس جۇقتىرعانداردى ەمدەۋگە دايىن دارىگەرلەر توبىنىڭ بار-جوعىندا. سوعان سايكەس, جاعدايى ورتاشا اۋىر نە اۋىر ناۋقاستاردى عانا جاتقىزۋعا ءماجبۇرمىز. مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك كورسەتەتىن دارىگەرلەرگە تۇسەتىن سالماق ەسەلەپ ارتتى. ونىڭ ۇستىنە بۇل ۆيرۋستىڭ ارنايى ەمى ءالى تابىلعان جوق. سوندىقتان ازاماتتاردان اقىلعا كەلۋىن سۇرايمىن. جۇرتتىڭ كوبى ءبىزدىڭ ايتقاندارىمىزدى ەلەۋسىز قالدىرىپ جاتىر. ءتىپتى ءالى كۇنگە دەيىن ۆيرۋس جۇقتىرۋ قاۋپى بارىنا سەنبەيتىندەر كەزدەسەدى. مۇنىڭ ءبارى جاعدايدىڭ كۇرت ناشارلاۋىنا اكەلىپ سوعادى», دەدى ك.نادىروۆ.
ناۋقاستار سيمپتومسىز جانە سيمپتومدىق بولىپ بولىنەدى. قانداي دا ءبىر كلينيكالىق بەلگىلەرى جوق, بىراق پتر-تالداۋى وڭ ناتيجە كورسەتكەندەر امبۋلاتوريالىق باقىلاۋدا بولادى. كوروناۆيرۋستىڭ جەڭىل تۇرىمەن اۋىرعانداردىڭ نەگىزگى بەلگىلەرى – تىنىس الۋدىڭ قيىنداۋىنىڭ بولماۋى, تىنىس الۋ جيىلىگى مينۋتىنا 24-تەن كەم, تەمپەراتۋراسى قالىپتى نەمەسە 38 گرادۋستان تومەن, تاماقتىڭ قىزارۋى, جۇتىندىرماۋى, مۇرىننىڭ بىتەلۋى, شامالى جوتەل, تامىر سوعىسى مينۋتىنا 60-80 سوققى شەگىندە بولۋى. قازىر ىندەتتىڭ وسى جەڭىل تۇرىنە شالدىققاندار ۇيلەرىندە ەم-دوم قابىلداپ جاتىر. الايدا ولاردىڭ دا شاعىمى از بولماي تۇر. ءبىر ماسەلەسى – قاجەتتى ءدارى-دارمەكتى ساتىپ الۋعا قالتاسى كوتەرە بەرمەيدى, ونىڭ ۇستىنە ىزدەگەن ءدارىسى ءدارىحانادان تابىلمايدى.
سونىمەن قاتار كوپشىلىك بويىندا كوروناۆيرۋستىڭ بار-جوعىن انىقتايتىن تەستتىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن, قۇنىنىڭ قىمبات ەكەنىن ايتىپ قىنجىلىس ءبىلدىرىپ جاتىر. سوعان قاراماستان پتر-تەست الاتىن زەرتحانالارعا قاراي اعىلعان جۇرت كوبەيدى. ولاردىڭ اراسىندا ۆيرۋستان امانى دا, جۇقتىرعانى دا بار. ال الەۋمەتتىك اراقاشىقتىق ساقتالماي, ۇزىن-سونار كەزەكتىڭ پايدا بولۋى ۆيرۋستى ودان سايىن ءورشىتىپ جىبەرۋى مۇمكىن. بۇل ماسەلەنى رەتتەۋ ءۇشىن ءتيىستى ورىندار كلينيكالىق نەمەسە ەپيدەميالىق بەلگىسى بايقالمايتىن ازاماتتاردىڭ تەستتەن ءوتۋىنىڭ قاجەتى جوق دەپ وتىر.
ل.اقتاەۆا بيىل ناۋرىز ايىنان باستاپ كوروناۆيرۋس بويىنشا 1 271 471 زەرتحانالىق زەرتتەۋ جۇرگىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. ياعني وسىنشا ادام پتر-تەستتەن ءوتتى. بۇل – ادام اعزاسىنداعى ۆيرۋستىڭ فراگمەنتتەرىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن مولەكۋليارلى بيولوگيالىق ءادىس. ءساۋىر ايىنىڭ العاشقى جارتىسىندا تاۋلىگىنە 5 مىڭ ادام, ەكىنشى جارتىسىندا تاۋلىگىنە 14 مىڭ ادام پتر-تەستتەن وتكەن. بۇگىندە تاۋلىگىنە 28 مىڭعا جۋىق تەست جۇرگىزىلىپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسى تەست جۇرگىزۋدى ءالى دە ارتتىرۋدى تاپسىردى.
«قازىرگى تاڭدا تەست-جۇيەلەرىنىڭ قالدىعى – 501 مىڭ. ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك زەرتحانالاردا 300 مىڭنان اسادى. بۇل – 18 كۇندىك قور. قوسىمشا زەرتحانالاردىڭ قۋاتىن تاۋلىگىنە 35 مىڭعا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلگەن. ول ءۇشىن ۇكىمەتتىك رەزەرۆ ەسەبىنەن 1,2 ملن تەست-جۇيەسى ساتىلىپ الىنادى. جۇرگىزىلىپ جاتقان تەستتەردىڭ سانى بويىنشا مالىمەتتى كەلتىرسەك, 100 مىڭ ادامعا ەسەپتەگەندە قازاقستان تاۋلىگىنە 7 مىڭ ادامدى تەستتەن وتكىزەدى. باسقا ەلدەرمەن سالىستىرىپ كورەلىك: 100 مىڭ ادامعا ەسەپتەگەندە اۋستريا مەن كانادادا كۇنىنە
6 مىڭ ادام, اقش-تا 8 مىڭ ادامدى وتكىزەدى. بۇل تىزىمدە قازاقستان 34-ورىندا تۇر», دەدى ل.اقتاەۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, مەديتسينالىق ۇيىمداردا ينفەكتسيالىق جانە پروۆيزورلىق ستاتسيونارلارعا جاتقىزىلعان, جرۆي, پنەۆمونيا بەلگىلەرى بار نەمەسە كۆي جۇقتىرعان, مەديتسينالىق باقىلاۋداعى ازاماتتار تەستىلەۋدەن وتەدى. ەپيدەميالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا ناۋقاستارمەن جاقىن قارىم-قاتىناستا بولعان ازاماتتار, ستاتسيونارعا جوسپارلى نەمەسە شۇعىل تۇسكەن پاتسيەنتتەر, مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك مەكەمەلەرگە تۇسكەن ازاماتتار تەستتەن وتەدى. سونىمەن قاتار تەست الدىن الۋ شاراسى ءۇشىن دە وتكىزىلەدى. ول سانات بويىنشا وتەتىندەر – قازاقستانعا شەتەلدەن كەلەتىن ازاماتتار, جۇقتىرۋ قاۋپى جوعارى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى مەن اسكەرگە شاقىرىلۋشىلار.
ىندەت بەلەڭ العان شاقتا مەديتسينا ماماندارىنىڭ جەتىسپەي جاتقانى ازداي, ولاردىڭ ءبىرازى قىزمەت ەتۋگە قاۋقارسىز بولىپ قالىپ جاتىر. ءومىرىن تاۋەكەلگە تىگىپ, قاۋىپتى ايماقتا ۆيرۋس جۇقتىرعانداردىڭ جانىنا جالاۋ بولىپ جۇرگەن دارىگەرلەردىڭ وزدەرى دە بۇل كەسەلدىڭ كەساپاتىنان قۇتىلا الماۋدا. 18 ماۋسىمداعى دەرەك بويىنشا كوروناۆيرۋسپەن اۋىرعان ناۋقاستاردىڭ
12 پايىزى – مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى. جالپى سانى – 1 904. ولاردىڭ 30 پايىزى جۇمىستا ءجۇرىپ جۇقتىرعان ەكەن.
كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ كەڭىنەن تارالا باستاۋى باسقا اۋرۋلاردى اسقىندىرىپ جىبەردى. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ تۇس-تۇسىندا وكپەسى قابىنعانداردىڭ تىم كوبەيىپ كەتكەنى ءجيى ايتىلۋدا. ماۋسىم ايىندا اۋرۋحاناعا پنەۆمونيامەن تۇسەتىندەر سانى جىل باسىنداعى شامامەن سالىستىرعاندا 100 ەسە وسكەن. 18 ماۋسىمدا Covid-19 ىندەتىنەن 97 ناۋقاس كوز جۇمسا, سونىڭ ىشىندە 54 ادامدا بۇرىننان ينفاركت, ينسۋلت, ونكولوگيالىق اۋرۋلار سياقتى دەرتتەر بولعان. ياعني بۇل جاعدايدا كوروناۆيرۋس جاناما اسەر ەتكەن.
توتەننەن كەلگەن بۇل تاجالعا دەنساۋلىعى ونسىز دا ءتاۋىر بولماي جۇرگەن تۋىستارىمىزدىڭ, جاسى ۇلعايعان ۇلكەن كىسىلەردىڭ توتەپ بەرۋى ەكىتالاي. سوندىقتان اينالامىزداعىلاردىڭ دا اماندىعىن ويلاساق, ساقتىق شارالارىن بارىنشا قاتاڭ ۇستانۋ ماڭىزدى. جاڭا ىندەتتىڭ بارىنا سەنبەي, سەكەممەن قاراپ, سەلقوستىق تانىتقانىمىزدىڭ سوڭى ۇلكەن بەيبەرەكەتكە اكەلىپ سوقتىرۋى مۇمكىن.
