ءيا, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وندەۋ سالاسىنداعى كەيبىر شەشىمىن تابۋى ءتيىس تەتىكتەرگە وسى سالىق جاعدايى سالماق بولىپ وتىر ەكەن. بۇل جونىندە كەشە پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆتىڭ توراعالىعىمەن سەلەكتورلىق رەجىمدە وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ايتىلدى.
ءيا, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وندەۋ سالاسىنداعى كەيبىر شەشىمىن تابۋى ءتيىس تەتىكتەرگە وسى سالىق جاعدايى سالماق بولىپ وتىر ەكەن. بۇل جونىندە كەشە پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆتىڭ توراعالىعىمەن سەلەكتورلىق رەجىمدە وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ايتىلدى.
نەگىزىنەن ىشكى رىنوكتاعى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ كەم دەگەندە 80 پايىزىن وتاندىق ونىمدەر قۇراۋى ءتيىس. بۇل ەلباسىنىڭ ۇكىمەت الدىنا قويعان باستى تاپسىرمالارىنىڭ ءبىرى بولاتىن. وسى رەتتە اگروونەركاسىپ سالاسىن بارىنشا جانداندىرىپ, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وندەۋ جۇمىستارىن جەتىلدىرۋ اسا ماڭىزدى. وسىنى ەسكە سالعان س.احمەتوۆ وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەگە وراي ءسوز تىزگىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆكە ۇسىندى. مينيستر بايانداماسىندا قايتا وڭدەۋ سالاسىن دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن نەگىزگى فاكتورلاردى ايتا كەلە, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدىڭ رەسپۋبليكالىق ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ 5 پايىزىن جانە قايتا وڭدەۋ ءوندىرىسىنىڭ 16 پايىزىن قۇرايتىنىن اتاپ ءوتتى.
تاماق جانە قايتا وڭدەۋ ءوندىرىسى سالاسىنداعى دەرەكتەر بويىنشا بۇگىندە ەلىمىزدە جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردىڭ سانى 1 370 بولسا, ونىڭ 60-قا جۋىعىن ءىرى كاسىپورىندار قۇرايدى ەكەن. سونىمەن قاتار, تاماق ونىمدەرى ءوندىرىسى قۇرىلىمىنداعى نەگىزگى ۇلەستى استىق وڭدەۋ, ءسۇت, نان جانە نان ونىمدەرى, جەمىس-جيدەك, ماي ونىمدەرى, ەتتى قايتا وڭدەۋ سالالارى الادى.
تۇتاستاي العاندا, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا ءوڭدەۋ مەن تاماق ونەركاسىبى ءونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمى 2012 جىلى 830 ملرد. تەڭگەنى نەمەسە 5,5 ملرد. دوللاردى قۇراعان. ا.مامىتبەكوۆ سونداي-اق, 2013 جىلى كەدەن وداعى شەڭبەرىندەگى تاۋار اينالىمىندا وڭ بەتالىس بايقالعانىن اتاپ ءوتتى. 7 ايدا ەكسپورت 72 پايىزعا, يمپورت 2 پايىزعا ارتتى, دەدى مينيستر. ول, سونداي-اق اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ ءوڭدەلگەن نەگىزگى تۇرلەرى بويىنشا تۇتىنۋ قۇرىلىمىنداعى وتاندىق ءوندىرىستىڭ ۇلەسى 80 پايىزدان ارتىق ەكەنىن باياندادى. ا.مامىتبەكوۆ بۇدان ءارى وتاندىق اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وتكىزۋگە كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعان نەگىزگى ماسەلەلەردى دە ءسوز ەتتى.
پروبلەمانىڭ كەيبىرىنە توقتالاتىن بولساق, شيكىزات تاپسىرۋشىلار قوسىمشا قۇن سالىعىن تولەمەيدى, ال قايتا وڭدەۋشىلەر اتالعان تولەمدەردى جاسايدى. ناتيجەسىندە قوسىمشا قۇنعا ەسەپتەلۋى ءتيىس سالىق قايتا وڭدەۋشىلەر ءۇشىن بارشا اينالىمنان قامتىلعان سالىق بولىپ كەلەدى. وسى ورايدا ول شيكىزاتتى ساتىپ الۋشى دەلدالداردى قوسىمشا قۇن سالىعىن تولەۋدەن بوساتۋ كەرەكتىگىن نەمەسە سالا بويىنشا جالپى قوسىمشا قۇن سالىعى مولشەرلەمەسىن ءتومەندەتۋ كەرەكتىگىن ايتتى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ءونىمدى قاجەتتى ىدىسپەن نەمەسە قاپتامامەن قامتاماسىز ەتۋدە دە پروبلەما بار. ماسەلەن, قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبى ءونىمىنىڭ وزىندىك قۇنى قۇرىلىمىندا قاپتامالىق ماتەريالدارعا شىعىندار 10-30 پايىز دەڭگەيىندە قالىپتاسىپ وتىر.
بۇعان قوسا مينيستر الدامشى ونىمدەرمەن كۇرەسۋ, نارىقتى جاسىرىن دەمپينگتەن قورعاۋ ماسەلەلەرىن اتادى. قازىر قولدانىستاعى دەمپينگكە قارسى زاڭناما جۇمىس ىستەمەيدى. دەمپينگكە قارسى شارالار تەك تەكسەرۋ ناتيجەسى بويىنشا عانا قولدانىلادى. بۇل تۇرعىداعى ۇدەرىستەر تىم كۇردەلى, ۇزاق ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى, سونداي-اق, مەملەكەت ەكونوميكاسىنا كەلتىرىلگەن شىعىن انىقتالعان جاعدايدا عانا قولدانىلادى, دەپ ءتۇيدى مينيستر.
بۇل تاقىرىپ بويىنشا, سونداي-اق قازاقستان ءسۇت وداعىنىڭ تەڭ توراعاسى ا.كۋزلياكيننىڭ, «ماسلودەل» كومپانياسى» جشس ديرەكتورى پ.سەليۆانوۆتىڭ, الماتى وبلىسىنداعى ەسىك جەمىس-جيدەك زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى ە.ايدارباەۆتىڭ, «سەمەي ەت كومبيناتى» جشس ديرەكتورى ب.جامانعارينوۆتىڭ, سونداي-اق, اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى ا.مۇحامبەتوۆتىڭ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ا.مىرزاحمەتوۆتىڭ ەسەپتەرى تىڭدالدى.
وتىرىستى قورىتىندىلاي كەلىپ, ۇكىمەت باسشىسى قايتا وڭدەۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسىندا انىقتالعانىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ شەڭبەرىندە 2020 جىلعا دەيىن قايتا وڭدەۋ سالاسىن قولداۋ مەن دامىتۋعا 130 ميللياردتان استام تەڭگە قاراستىرىلعان, دەدى ول.
«ناقتى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى جانە جىل سايىنعى قاجەتتى قارجى كولەمى سالالىق باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ شەبەرلىك-جوسپارىندا ءجىتى جازىلىپ كورسەتىلگەن», دەگەن س.احمەتوۆ سالاارالىق ۇيلەستىرۋ ماسەلەلەرى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدى دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپارى شەڭبەرىندە شەشىلۋى ءتيىس ەكەنىنە توقتالدى.
ۇكىمەت قارجىلاندىرۋدى قوسا ايتقاندا, بارلىق قاجەتتى شەشىمدەردى قابىلدادى», دەي كەلە, س.احمەتوۆ «اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى وڭىرلەر اكىمدەرىمەن, مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, بۇگىنگى ەسكەرتۋلەر مەن ۇسىنىستاردى ەسەپكە الا وتىرىپ ءتيىستى جوسپارلاردى تولىقتىرىپ, ونى وڭىرلەردىڭ كەشەندى جوسپارلارىمەن ۇيلەستىرىپ جانە قابىلدانعان شەشىمدەردى جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس, دەپ اتاپ كورسەتتى. ۇكىمەت باسشىسى, سونداي-اق, شيكىزاتتى قايتا وڭدەۋشىلەرگە سالىق سالۋ ماسەلەلەرىن قايتا قاراۋدى تاپسىردى.
ينتەگراتسيا جاعدايىندا ءبىزدىڭ تاۋارلاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ – مەملەكەتتىڭ عانا ەمەس, بيزنەستىڭ ءوزىنىڭ دە مىندەتى ەكەنىنە توقتالعان پرەمەر-مينيستر اۋىلداعى بيزنەستى, اگروبيزنەستى جۇمىلدىرىپ, مەملەكەت ۇسىنىپ وتىرعان مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋعا شاقىردى. كۇشتى قايتا وڭدەۋ جۇمىسى بولسا, كۇشتى ءونىمدى وتكىزۋ تەتىگى بولسا, ول تۇتاستاي العاندا, نەگىزگى اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن ورگە سۇيرەيدى, دەپ ءسوزىن تۇيىندەي كەلە, پرەمەر-مينيستر اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدى دامىتۋدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جاڭعىرۋ جولىمەن جۇرۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىن تاعى ءبىر ءوسىم قادامى رەتىندەگى ماڭىزدىلىعىن اتاپ كورسەتتى.
قارجى مينيسترلىگى مەن ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترلىگىنە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋشىلەرگە سالىق سالۋ ماسەلەسىن شەشۋدى تاپسىردى.
«بۇل – ماڭىزدى فاكتور, ويتكەنى, ىنتالاندىرۋ دا, قىزىعۋشىلىق تا جوق. جۇيەلى وندىرىستىك نەگىزگە قويۋ قاجەت كەلەسى كەزەڭ وسى سالىققا تاۋەلدى بولادى. ول مۇنىمەن اينالىسۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتپايدى, سەبەبى, ونىڭ موينىنا بۇل سالىق ءىلۋلى. سوڭعى كەشەندى جوسپاردى جانە شەبەرلىك جوسپارلارىن قابىلداعاندا وسى ماسەلە شەشىلۋى ءتيىس», دەدى س.احمەتوۆ.
ۇكىمەت باسشىسى وتاندىق ونىمدەردى وتكىزۋگە كەدەرگى كەلتىرەتىن سالىق سالۋ ماسەلەلەرى شەشىلمەيىنشە اگروونەركاسىپ كەشەنى ارەكەتتەگى باعدارلامالار ءتيىمدى بولمايتىنىن باسا ايتتى. «ەگەر ءبىز سالىق سالۋ ماسەلەلەرىن شەشپەسەك وسى تالقىلانىپ, ازىرلەنىپ جاتقان وراسان زور باعدارلاما, شەبەرلىك جوسپارلارى, اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ بويىنشا كەشەندىك جوسپارلار شەشىلمەيدى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
سەرىك احمەتوۆ اتالعان قۇجاتتى تاعى ءبىر مارتە تولىقتىرۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە قايتاردى.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
