قۇلدىراڭداپ كەلگەن ق ۇلىندار

زامان زاپىرانى كىمدى اياعان. تىلەۋىڭ وڭ, تىلەگىڭ دۇرىس بولسا, ودان قۇتىلۋعا بولادى ەكەن. قازاقتىڭ التىن قۇرساعىنا ءۇش عاسىر بويى بايلانعان زالالى كوپ سول زاپىراندى تاڭ بولىپ اتقان تاۋەلسىزدىك ەرىتىپ, بوداندىقتان قۇتقارىپ, ەلدىك ىرگەنى بەكىتىپ, تورتكۇل دۇنيەگە جۇرتىمىزدى تانىتتى. بۇل ەل ەكونوميكاسىن ورنىقتىرىپ, ەل يەسىنىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ, ءبىر كەزدەرى تارىداي شاشىلعان قانداس قازاقتى توپىراعىندا تابىستىرۋعا دا كەڭ جول اشتى. شاشىراتىپ جىبەرسەك شاراسىز كۇيدە قالادى, ودان كەيىن زىميان وي جۇزەگە اسادى دەگەن ارام پيعىل­دىڭ ءادىبى سوگىلىپ, ء“جۇز ۇلتتىڭ لابورا­توريا­سى” دەگەن ساياساتتىڭ بەتپەردەسى ءتۇرىلىپ, ەگەمەندىگىمىزگە يە بولىپ, ەڭسەمىزدى تىكتەپ ەس جيعان تۇستا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تەلىم-تەلىم بو­لىپ كەتكەن حالقىن اتا جۇرتىندا تابىستىرۋ ماق­ساتىندا “شەتەلدە تۇرا­تىن قانداستاردى قولداۋ­دىڭ باعدارلاماسى تۋرا­لى” جارلىق شىعاردى. پرەزي­دەنت­تىڭ بۇل جارلى­عى بۇرىن سوزسا قول, اي­قاي­لاسا داۋىس جەتپەيتىن قانداستار­دىڭ اتامەكەندە ءبىر كىسىنىڭ بالاسىنداي, ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي بو­لىپ, بەرەكە-بىرلىكتە, ىن­تى­­ماق-تىرلىكتە كۇن كەشۋى­نە, بارىس-كەلىسى­نە مول ءمۇم­كىندىك بەردى. وسى قۇن­دى قۇجات نەگىزىندە ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيستر­لىگىنە قاراستى “دا­رىن” ورتالىعى وتانى­مىز­دا العاش رەت “قازاقستان – اتا جۇرتىم, قاسيەتىم – انا ءتىلىم” اتتى شەتەل­دەر­دە تۇرىپ جاتقان باۋىر­لاستاردىڭ ۇل-قىزىنا ار­نال­عان قازاق ءتىلى مەن ادە­بيەت پانىنەن حالىق­ارا­لىق دارەجەدەگى وليم­پيادا ءوت­كىزۋدى قولعا الدى. “ۇلكەن­نىڭ بىرىنە بەرگەنشە, بالانىڭ مىڭىنا بەر” دەپ باستاعان شارا­نى مينيسترلىك تە قولداپ, بارلىق مۇمكىندىكتى جاسادى. ءسويتىپ, العاشقى وليمپيادا 2004 جىلى ەلوردامىز استانادا بولدى. قارعادايىنان قارا تۇتقان ەلى بار, تابان تىرەسە تۇراتىن جەرى بار ەكەنىن العاش رەت سەزىنگەن الپىس ۇل-قىز قاسيەتتى قازاق جەرىنە كەلدى. اتامەكەنىم بار, قارسى الاتىن جۇرتىم بار ەكەن, دەدى ولار. جۇرەك ءلۇپىلى, جان-جىلۋى شىققان تەگىنە تارتىپ تۇرعانىنا سول جولى كۋا بولىپ, كوڭىل شىركىن, تولقي تۇرىپ, كوكجيەگىن كەڭىتكەن ەدى. تورتكۇل دۇنيەگە بارلاي كوز سالساڭ, ەتنوستار اراسىندا وزگە جەرگە كىندىك قانى تامىپ, بىرنەشە ۇرپاق اۋىسقانمەن ءتۇپ-تامىرى بولىپ ەسەپتەلەتىن اتا جۇرتىنىڭ قانداي ىسىنە دە جاراپ, سىن ساعاتتا جۇمىلا كەتىپ, ءسوزىن سويلەپ, جوعىن تۇگەندەپ, بارىن اسپەتتەپ قارجىلاي قاراسىپ, ءتىپتى وتە قاجەت دەپ تاپسا, اتباسىن تىرەپ قىزمەتىن كورسەتىپ جاتاتىندار از با؟ ءبىر زاماندارى تولىسا كەلىپ, قازاقتان دا سونداي ۇران بولار ۇل-قىز شىقپايدى دەپ كىم ايتا الادى. ول ءۇشىن ۇرپاقتى وياتا الساق ساناسىنا ۇلتى تۋرالى ساۋلە تۇسىرە الساق, بولعانى. سول كەزدە عانا قاناتتانادى, قايراتىنا مىنەدى. جاسىعان كوڭىلى جادىراپ, باسىلعان كوڭىلى كوتەرىلەدى. مىنە, وسى وزات ويدان باستاۋ العان يگىلىكتى ءىس جەتى جىلدان بەرى جالعاسىن تاۋىپ, الىس-جاقىن شەتەل­­دەر­دە تۇرىپ جاتقان بەس جۇزدەن اسا ۇرپاعى­مىز وتانىمەن تابىسىپ, تانىستى. قارا تابانى اتا-بابالارىنىڭ كىندىك قانى تامعان قارا توپىراقتى باستى. ءبىز اركەز سول ۇل-قىزدىڭ تولعانىسى مەن تەبىرەنىسىنە كۋا بولىپ جۇرگەن جايىمىز بار. دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ العاشقى قۇرىلتايىنا كەلگەن باۋىرلارى­مىزدىڭ جان تولقۋىن ءجيى ايتىپ جۇرەمىز. ال سول قانداستارىمىزدىڭ ۇل-قىزى ء“بىزدىڭ بۇل دۇنيەدە ءبىر عانا وتانىمىز بار, ول – تاۋەلسىز قازاقستان” دەگەن ەلباسىنىڭ ءسوزىن تۋ ەتىپ كوتەرىپ, “اتامەكەن اينالايىن, دەپ كەلدىم, كۇتىپ الار بار ما اعايىن دەپ كەلدىم. بار ەكەنسىڭ شۋاعىنداي كوكتەمنىڭ!” – دەپ 2004 جىلى جىر جولدارىن توككەن التايدان كەلگەن 11 سىنىپ وقۋشىسى ەرقۇلان نۇرتازانوۆ قازىر ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىن ۇزدىك ءبىتىرىپ, وتانىنا قىزمەت ەتىپ ءجۇر. ۇلتقا, ۇرپاققا قىزمەت ەتۋ جونىندەگى ادەمى باستامانى شىن نيەتپەن قولداپ قانا قويماي: “انا ءتىلى مەن اتا جۇرتىن بوي تۇمارداي قاستەرلەپ, بىلەكتىڭ كۇشىمەن, نايزانىڭ ۇشىمەن حالقىن, ۇرپاعىن ويلاعان بابالاردىڭ مۇراعا قالدىرعان كەڭ بايتاق جەرىنە قوش كەلدىڭىزدەر!” دەگەن تىلەگىن ءبىرىنشى وليم­پيا­دادا ءبىلدىرىپ, جەڭىمپازدار­دىڭ اتا جۇر­تىندا وقۋىنا العاش رەت مۇمكىندىك جاساعان ازامات, سول كەزدەگى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى جاقسىبەك قۇلەكەەۆ بولعانىن ايتا كەتسەك ارتىق بولماس. سول ءۇردىس كۇنى بۇگىنگە دەيىن ۇلت بولاشاعىن ويلاعان جاقسى مەن جايساڭداردىڭ دەمەۋىمەن التىن ارقاۋىن ۇزبەي, جالعاسىن تاۋىپ, ءار جىل سايىن ونداعان تالاپكەر ەلىمىزدىڭ بەدەلدى ءبىلىم وردالارىندا وقىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ باياندى بولۋىنا ۇلەسىمىزدى قوسامىز دەگەن تاۋداي ۇمىتتەرىن ۇكىلەپ ءجۇر. كوتەرگەن ءتىلدىڭ تۋىن شەتتە ءجۇرىپ قازاق ءۇشىن جەتى كيەلى سان. اقتابان شۇبى­رىن­دىنى كورمەسە دە, جاسىرىن قىسىم­نان بىتىرا تيگەن تورعايداي بىت-شىت بولعان قانداستارىمىزدىڭ ۇرپاعىنا قامقورلىق جاساۋ نيەتىندە ۇيىمداستىرى­لىپ كەلە جاتقان ءداستۇرلى وليمپيادا بيىل ورال قالاسىندا ءوتتى. ء“وز تىلىمەن سويلەسكەن, ءوز تىلىمەن جازعان جۇرت­تىڭ ۇلتتىعى ەش ۋاقىتتا... جوعالمايدى. ۇلت­تىڭ ساقتالۋىنا دا, جوعالۋىنا دا سەبەپ بولا­تىن نارسەنىڭ ەڭ قۋاتتىسى – ءتىلى. ءسوزى جوعال­عان جۇرتتىڭ ءوزى دە جوعالادى. ءوز ۇلتىنا باسقا جۇرتتى قوسامىن دەگەندەر اۋەلى سول جۇرتتىڭ ءتىلىن ازدىرۋعا تىرىسادى”, – دەپ قاداپ ايتقان احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ اتالى سوزىنە ادالدىق تانىتىپ جۇرگەن, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنە ارنالعان وليمپياداعا ۇلكەن ۇمىتپەن كەلگەن جەتكىن­شەكتەرىمىزدى جايىقتى جاعالاي قونعان ەل ازاماتتارى – ءبىر كەزدەرى سىلتەگەن سىرىقتان, قۇلاشتاعان قۇرىق­تان جاسقانىپ, جەر اۋىپ كەتكەن باۋىرلاردىڭ قۇلدىراڭداپ جەتكەن ق ۇلىندارى دەپ قۇشاق جايا قارسى الىپ, توردەن ورىن بەرىپ, اتام قازاقتىڭ التى جاسار بالا الىستان كەلسە الپىس جاستاعى اقساقال قارسى العان دەگەن قاعيداسىن بۇلجىتپاي ورىندادى. كىسىلىك دەگەن وسى بولار. بۇگىنگى زامانعا ساي ءسانى مەن سالتاناتى كەلىسىپ تۇرعان وبلىستىق دراما تەاترىنداعى اشىلۋ ءراسىمى دە ادەمى ءوتتى. قازاق دالاسى­نىڭ كيەسى دە, يەسى دە وسى كىسى دەگەندەي, اقجاۋ­لىق­تى انا ساحنانىڭ ءبىر قىرىندا تۇرىپ حالقى­مىز­دىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن تارازى باسىندا تەڭدەپ, اسان قايعى, ابىلاي حان, سىرىم, قابانباي, بوگەنباي, ماحامبەت, اباي, ايتەكە, تولە, قازىبەك, قۇرمانعازى, شوقان, جام­بىل, كەشەگى جەلتوقساندا مىنا سۇمدىقتى كورگەنشە مەنىڭ سۇراپىل سوعىستا ولگەنىم ارتىق ەدى دەپ سىلكىنىپ شىققان, ونىڭ الدىن­دا, كەڭەس­تىك ءداۋىر قانشا جەردەن القىمنان الىپ, جەلكەدەن ءتۇيىپ تۇرسا دا: “مەن – قازاقپىن مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن” دەپ اتوي­لاپ شىق­قان ارقالى اقىن جۇبان (مول­داعاليەۆ) بەي­نە­لەرىن الما-كەزەك كور­سەتىپ, اتا-قونىسىڭ مىناۋ بولسا, ارقا سۇيەر اتا-باباڭ وسىلار دەپ ۇقتىردى. ارقايسىسىنىڭ اۋزىنا باتىر­لىق, ەلدىك تۋرالى ءسوز سالىپ سويلەت­كەندە كىمنىڭ دە بولسا رۋحى ويانباي قالمادى. وزىنە قاراي ءسوزى, ىسىنە قاراي تۇلعاسى دەپ الىپ­تارى­مىز بەن ارىستارىمىز بىرىنەن كەيىن ءبىرى كوز الدىڭنان وتكەندە شەتتەن كەلگەن ۇل-قىز ورىندارىنان ۇشىپ تۇرىپ, قۇر­مەت كورسەتىپ جاتتى. اتا جۇرتىم دەپ كەل­گەن ولار بۇل كورىنىستى كورگەندە قىران­­داي تۇلەپ, كەي­بىرەۋ­لەرىنىڭ جانار­لارىنا جاس كەلدى. وسىن­داي ۇلى تۇلعالاردىڭ ۇرپاعى بولۋ قانداي باقىت, شىركىن, ولاردى ءبىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ەلدەردەگى زامانداس­تارىمىز تانىپ, بىلسە عوي, دەگەن سوزدەردى دە قۇلاعىمىز شالىپ قالدى. حالىقارالىق “قازاق ءتىلى” قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى, اكادەميك, قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى ومىرزاق ايتباي ۇلى قازاعىم, حالقىم, ەمىرەنىپ قارسى الار ەلىم بار دەپ كەلگەن قۇلدىراڭداعان ق ۇلىندارىم, سەندەر بىزگە ارقا سۇيەسەڭدەر, ءبىز سەندەردى قۋات كورە­مىز, سەندەر مەنىڭ نەمەرەمسىڭدەر, سىرت­تا جۇرسەڭدەر دە قازاق ءتىلىنىڭ تۋىن كوتەرىپ, تۇعىرىن جىقپاي ايالاعان ۇل-قىزدارىم, ۇلاندارىم, دەپ تەبىرەنگەندە زال تولى جۇرت دۋىلداتا قول سوعىپ, قۇرمەت كورسەتتى. العاشقى سىناق وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمىن قازىلار القاسى بەلگىلەگەن بەس تاقىرىپتىڭ ىشىنەن ءبىرىن تاڭداپ, شىعارما جازادى. بۇل سىناق ارقىلى ولاردىڭ ءتىلدى ءبىلۋىن, بويىن­داعى تالابى مەن تالانتىن, ەلىنە دەگەن نيەتىن انىقتاۋ بولاتىن. ماسكەۋ قالاسىن­داعى №2 مەكتەپ وقۋشىسى كارينا مامىر­باەۆانىڭ ءبىرىنشى ءسوزى “مەن – قازاقپىن­نان” باستالىپ­تى. 11 جاستاعى قىز اناسى سۆەتانىڭ ورىس ەكەنىن, اتاسى مەن اجەسى قازاق ەلىندە تۇراتى­نىن العا تارتادى. “مەن قازاق ءتىلىن سۇيەمىن” دەيدى. تاعى ءبىر ماسكەۋ­لىك ءمادينا تۇرسىن­باەۆا اتا-اناسى قازاق توپىراعىندا, ءوزى ماسكەۋدە تۋعانىن ايتادى. “ماسكەۋدە ءبارى ورىسشا سويلەيدى. ال مەن قازاقشا ءبىلۋدى ماقسات ەتتىم. ەگەر مەن قازاق­شا سويلەي بىلمەسەم, مەن قازاق دەگەن اتىما كىر كەلتىرە­مىن” دەيدى ول. موڭعوليالىق 4 سىنىپ وقۋشى­سى قانات ەلىسحان: “وتكەن جىلى جازدا استانادا بولدىم, كەرەمەت ەكەن. شىركىن, سول استانادا وقىسام, ارمانىم بول­ماس ەدى”, دەيدى. “مەن رەسەيدە تۇرامىن, مەنىڭ جانىم قازاق جەرىنە تارتادى. مەن – قازاق قىزىمىن. ءوز حالقىمدى, تۋعان ءتىلىمدى ماقتان ەتەمىن. تۋعان ءتىلىم – قازاق ءتىلى, انامنىڭ اق ءسۇتى ول. شاشىن ءورىپ قويعان سۇلۋ قىز, پەشكە پىسىرگەن نان, داستارقان قان­داي!” – دەپ تامسانادى سامارا قالاسى­نان كەلگەن 9-شى سىنىپ وقۋشىسى ءمول­دىر سۇلتانوۆا. ماسكەۋلىك 10 سىنىپ وقۋشى­سى اسەل بايساقالوۆا باۋىرجان مومىش ۇلى تۋرالى شىعارماسىندا باتىر وزدەرىنە اركەز رۋح بەرىپ, ماقتان بولىپ جۇرگەنىن ايتا كەلىپ, قازاقتىڭ ۇلىلىعىنا باسىن ءيىپ, “تاقىر جەرگە ءشوپ شىقپايدى. باتىر دا, اقىن دا نەگىزى بار جەردەن شىعادى. نەگىزى بار ەل, ول – قازاق ەلى. سول قازاق ەلىنىڭ قاس باتىرى – باۋىرجان!” دەپ وي تۇيەدى دە: “اتانىڭ ايتقان بارلىق ءسوزى مەنىڭ جۇرەگىمە جىگەر قۇيىپ, موينىما تۇمار تاريح بولىپ تاعىلدى”, – دەيدى. موڭعوليا, قىتاي, وزبەكستاننان كەلگەن وقۋشىلاردىڭ جازعان شىعارمالارى جانىڭدى جادىراتادى. مىسالى, موڭعوليا­لىق 11 سىنىپ وقۋشىسى رايما اۋەسحان ع.مۇسىرەپوۆ­تىڭ “قازاق سولداتىنداعى” قايروش بەينەسىن كىتاپ جەلىسىنە سۇيەنە وتىرىپ, ادەمى تالداپ, سوڭىن باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ “باتىرلىق – ول قۇدايدىڭ بەرە سالعان سىيى ەمەس, وتان الدىنداعى پەرزەنتتىك بورىشىڭدى سوعىستا اقتاپ شىعۋ”, – دەگەن سوزىمەن ءتۇيىن جاسايدى. سول سەكىلدى وزبەكستاننىڭ تاشكەنت وبلىسىنان كەل­گەن 11 سىنىپ وقۋشىسى رايحان ەگەمبەرديەۆا: “مەنىڭ انا ءتىلىم – وتە كور­كەم ءتىل, سول كوركەم ءتىلدى پايدالانا الماعان ادام, مەنىڭشە, ناعىز پاقىر جان. نامىسى ولگەن, ۇلتىنان جەرىگەن پەندە”, – دەيدى. بۇل اششى ءسوز, بىراق اقيقات تا جوق ەمەس. ول تاعى بىردە: “قازىر كوپتەگەن جاستار ءتىلىمىزدى شۇبارلاپ ءبىتتى. ءتىپتى ولاردىڭ اراسىندا ۇلكەن اعا-اپالار دا بار. تۇرپايى ءسوي­لەيدى. سول كەزدە مەنىڭ ويىما ك.پاۋستوۆ­سكيدىڭ “تۋعان تىلىنە جانى اشىماعان ادام – جاندىك” دەگەن ءسوزى ورالاتىنى بار. انا ءتىلىم سەن ءۇشىن كۇرەس – بولاشاق ءۇشىن كۇرەس, ۇلت ءۇشىن كۇرەس”, – دەپ شامىرقانادى. اۋىزشا ەمتيحاندا دا ەلىنە شولىركەپ, اڭساپ كەلگەن بالالار بىلىمدەرىمەن قاتار, ونەرلەرىن دە كورسەتتى. ارالارىنان دوم­بىرا­مەن ءان ايتىپ, قىتاي مەن فرانتسيادان كەلگەندەر قوسىلىپ “قارا جورعانى” بيلەدى. ءبىر اپتاعا سوزىلعان ءبىلىم سايىسىندا جۇلدە­گەر دەپ تانىلعاندار مەن قاتىسۋشى­لارعا سىي-سياپات كورسەتۋ جوعارى دارەجەدە ءوتتى. تاپسىرۋ سالتاناتىندا گران-ءپريدى جەڭىپ العان رايحان ەگەمبەرديەۆا (وزبەكستان) “بۇل سونداي ولكە, توپىراعىنان التىن ونەدى, بۇل سونداي ولكە, قىستا دا جەر كوگەرە­دى, بۇل سونداي ولكە, ءسال كورمەسەڭ ساعىندى­رىپ تۇرادى, بۇل سونداي ولكە, قايرات-كۇش تاسىپ-توگەدى. مەن وزبەكستاندا تۇرسام دا ءوز ءتىلىمدى, ءدىلىمدى ەشتەڭەگە اۋىستىرمايمىن. اللا قايدا جۇرسەك تە ءوزى جار بولىپ, ءتىلىمىز بەن ءدىنىمىزدى ساقتاپ, ىزگىلىك پەن ىنتىماققا دەن قويىپ كەلەمىز. نۇر يسلامعا قۋات بەرىپ, ۇلتىمىزدىڭ ۇيىتقىسى بولىپ, قازاق ەلىن الەمگە تانىت­قان نۇرسۇلتان اعاعا ريزالىعى­مىز شەكسىز. وزبەك دالاسىنداعى قازاق ءتىلى كۇرەسكەرلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ جۇرگەن رايحان دەگەن قىزدارىڭىز مەن بولامىن!” دەسە, ءبىرىنشى دارەجەلى ديپلومدى قانجىعاسىنا بايلاعان شاكۋ ەردوس (موڭعوليا) “مەن – قازاقپىن قانىم­مەن, سۇيەگىممەن. ءسان-سالتانات, سالتىم­دى سۇيەمىن مەن. باق ورناتام باسىنا مولانىڭ دا, مۇراگەرمىن وعان دا, يەمىن مەن. تاعدىر مەنى ميراستان ارىلتپاسىن, توقتاتپاسىن, توستىرتىپ سارىلتپاسىن. ۇزىن بولىپ اياققا ورالماسىن, تۇساۋ بولىپ الدىمدى تارىلتپا­سىن”, – دەپ يىعىن تىك ۇستاپ, ۇشاتىن قىرانداي قومداندى. ەكىنشى دارەجەلى ديپ­لوم­نىڭ يەگەرى رايما اۋەسحان (موڭعوليا) ءابدىلدا تاجىباەۆتىڭ “تۋعان ءتىلىم تىرلىگىمنىڭ ايعاعى, ءتىلىم باردا ايتىلار سىر ويداعى. وسسە ءتىلىم, مەن دە بىرگە وسەمىن, وشسە ءتىلىم, مەن دە بىرگە وشەمىن”, – دەگەن ولەڭىن اسقاقتاتا ايتسا, تاعى ءبىر جەڭىمپاز الما بولات سۇلتانماحمۇت توراي­عىروۆتىڭ “الاش ۇرانى”, “الاش مارشى” ولەڭدەرىنەن “الاش تۋى استىندا, كۇن سونگەنشە سونبەيمىز. ەندى ەشكىمنىڭ الاشتى قورلاۋىنا بەرمەيمىز”, “ارعى اتام – ەر تۇرىك, ءبىز – قازاق ەلىمىز. سامال تاۋ, شالقار كول, سارىارقا جەرىمىز. جاساعان جار بولىپ, قازاقتىڭ ەلىنە. جاساعان ساقتاسىن الاشتىڭ ورداسىن”, – دەپ وتىرعان جۇرتتى ءدۇر سىلكىندىردى. جەتىنشى حالىقارالىق وليمپياداعا كەلگەن جەتپىس وقۋشىنىڭ ءبارى دە بىلىمدەرىنە قاراي ءارتۇرلى دارەجەدەگى ديپلومدار, ماقتاۋ قاعازدار الىپ, نوميناتسيالار بويىنشا مارا­پاتتالدى. باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمى­نىڭ ورىنباسارى سەرىك سۇلەيمەن وليم­پيادانىڭ جابىلۋ راسىمىندە الەمنىڭ ءار ءوڭىرى­نەن كەلگەن وقۋشىلاردىڭ العىرلىعىنا, ءتىلدى قۇرمەتتەپ, وتاندى ءسۇيۋدىڭ جاقسى ۇلگىسىن كورسەتكەنىنە ءتانتى بولعانىن جەتكىز­دى. اسىرەسە, اقيىق اقىن قادىر مىرزا ءالى­نىڭ سوزىنە جازىلعان ەسكەندىر حاسانعاليەۆ­تىڭ “اتامەكەن” ءانى ايتىلعاندا, وقۋشىلار­دىڭ تىكەسىنەن تىك تۇرىپ, اۋەنگە قوسىلىپ كەتكەنىنە ءدان ريزا بولعانىن, بۇل ولاردىڭ ۇلت قۇندىلىعىن اسپەتتەۋى عوي دەسە, قازاق­تىڭ ايتۋلى اقىن قىزى اقۇشتاپ باقتى­گەرەە­ۆا رۋحى مىقتى ۇل-قىزدىڭ جانىپ تۇرعان ءمىنسىز مىنەزدەرىنە ريزالىق ءبىلدىرىپ, ءوزىنىڭ سوڭعى جىلدارى جارىق كورگەن جىر-جيناقتارىنا قولتاڭبا قويىپ تاپسىرعاندا, وعان يە بولعان ۇل-قىز شەتىنەن ءىلتيپات ءبىلدىرىپ جاتتى. رايحان ەگەمبەرديەۆا ءبىز بايلىق ىزدەپ كەلمەدىك, رۋحىمىزدى كوتەرەيىك, ءتىلىمىزدى قۇرمەتتەيىك, ءومىر بويى تورىمىزدەن ورىن الاتىن وسىنداي جىر كىتابىن الايىق دەپ كەلىپ ەدىك. دەگەنىمىزگە جەتتىك, قازاعىم العا, الەم جۇرتىنىڭ ىشىندە وسىلايشا بيىكتەن كورىنە بەرىڭدەر, دەپ اسقاق رۋحىمەن ءۇن قاتتى. جاس قىزدىڭ بۇل سوزىنە كوڭىلى تولعان اقىن اپامىز, مەن العاشىندا بۇل قانداي وليمپيادا دەپ جۇرەتىن ەدىم, سويتسەم ەلگە كەرەك ءىرى ءىس ەكەن شەتىنەن. پاتريوت, بوي­لارىن ۇلتتىق رۋح كەرنە­گەن ۇل مەن قىزدى وتانى­نا تارتىپ جاتىر ەكەنسىڭ­دەر. بۇعان ۇيىتقى بولعان ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيسترى مەن “دارىن” ورتا­لى­عىنا, ونىڭ باسشىسى ت.بيتۋوۆاعا العىسىم شەك­سىز, دەدى. ال وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باستىعى س.بەيسەمباەۆا ەلىم, ءتىلىم, اتا جۇرتىم دەگەن كىلەڭ ءبىر سايىپ­قىران ۇل-قىزدىڭ ءبىر اپتا ىشىندەگى ۇلگىسىن بەينەتاس­پاعا ءتۇسىرىپ الدىق. وبلىس مەكتەپتەرىنە تاراتىپ, وقۋ­شىلارعا كورسەتەتىن بولامىز, – دەيدى ءسوز قا­­دى­رىن, وتان قاسيەتىن تەرەڭ ۇققان قانداس وقۋشىلار تۋرالى اعىنان جارىلىپ. پاريجدەن كەلگەن بەس بالانىڭ اناسى بيىلعى وليمپياداعا الەمنىڭ ونعا تارتا مەملە­كەتىنەن كەلگەن وقۋشى­لاردىڭ جەتەكشىلەرىمەن سويلەسكەنىمىزدە, ءبىراز قيىن-ءتۇيىن ماسەلەلەرگە كوز جەتكىزدىك. وسى وليم­پيادا باستالعالى جەتى جىل ىشىندە العاش ەلدە قالعان جاستار قازىر وتباسىن قۇرىپ, الدى ومىرگە ۇرپاق اكەلدى. بۇل ەلىمىزدەگى حالىق سانىن ارت­تىرۋعا, ۇلتتىق دەمو­گرافيانى مولايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەرى ءسوزسىز. جالپى, بۇل وليم­پيا­دانىڭ باستى ماقساتى, تالانتتىلاردى تارتۋمەن قاتار, حالىق سانىنىڭ ارتۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ. وسى ارادا جەرىمىز كەڭ بولعانىمەن, حالقىمىز­دىڭ از ەكەنىن, ءتىپتى كەي جاعدايدا بالا سانىنىڭ ازايىپ بارا جاتقانىن مىنا دايەكتەردى كەل­تىرسەك, اڭعارارىمىز انىق. وتانىمىزدا 5 ميلليون وتباسى بار دەسەك, سونىڭ ىشىندە 2-3-4 ادامنان تۇراتىن وتباسىلار سانى 70 پايىز, بەس ادامنان ارتىق وتباسىلار 26 پايىز, 10 ادامنان ارتىق وتباسىلار 1 پايىزدى عانا قۇرايدى ەكەن. بۇل ويلانۋعا تۇراتىن ماسەلە. ءبىز وليمپياداعا وقۋشىلاردى الىپ كەلگەن اتا-انالارمەن دە تىلدەسكەن ەدىك. سولاردىڭ ءبىرى – پاريجدەن كەلگەن جانات ۇيشال. ول ءۇش قىز, ەكى ۇلدىڭ اناسى ەكەن. اتا جۇرتىندا العاش رەت بولۋى. قازاق ءتىلى مەن ادەبيەت پانىنەن وليمپيادا وتەدى دەگەندى ەستىپ, ەكى بالاسىن الىپ كەلىپتى. ءبىر زاماندارى اكەم ايتىپ وتىراتىن. ءبىزدىڭ تابانىمىز قازاقتىڭ توپىراعىنا تيمەس, سەندەر باراتىن كۇن تۋادى دەپ. مىنە, سول كۇن تۋدى. ءبىز ەۋروپادا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قازاقتار قازاق ەلى دەسە, جار قۇلاعىمىز جاستىققا تيمەي وتىرادى. ۇشاقتان تۇسكەندە كوز الدىما ءبىرىنشى كەلگەن الاتاۋ بولدى. سول ساتتەگى جانارىمنان اققان جاستى كورسەڭىز عوي دەسە, تۇركىستان ساۆاسان اقساقال وتكەن جىلى دا بولعانىن, سودان كەيىن ەۋروپاعا ەلدى تانۋ بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتقانىن, جيىرماعا تارتا سايت اشقانىن, مىسالى اباي دەگەن سايتى 17 بولىمنەن تۇراتىنىن, وندا اباي ولەڭى, ابايدىڭ قاراسوزى, ابايدىڭ اندەرى بولىپ, جالعاسىپ كەتە بەرەتىنىن, “قازاق”, “دومبىرا”, ت.ب سايتتاردى قازىر تورتكۇل دۇنيەدە ميلليونداعان ادامنان كورىپ جاتقانىن, ەندىگى جەردە “جايىق” دەگەن سايت اشىپ, باتىس قازاقستاندى الەمگە تانىتۋدى ماقسات ەتىپ وتىرعانىن العا تارتتى. ماسكەۋلىك بالالاردى باستاپ كەلگەن گۇلماي حامەدەنوۆا قازىر وندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ۇلت وكىلدەرىنىڭ ۇرپاعىن قازاق ءتىلى مەن سالت-داستۇرىنە باۋلىپ جۇرگەنىن جەتكىزسە, ومبى وبلىسىنان كەلگەن ۇلت جاناشىرى التىناي ءجۇنىسوۆا وڭىردە ىستەلىپ جاتقان جۇمىستاردى اتادى, تۇمەن وبلىسىنان كەلگەن زيپا قاسىموۆا بولسا ءبىزدىڭ ءتىلىمىز ەكى مەم­لەكەتكە دە قاجەتسىز بولىپ تۇرعان سەكىلدى. سەبەبى, رەسەي دە, قازاق ەلىندەگى ازاماتتار دا كوپ كوڭىل اۋدارا بەرمەيدى. وزىمىزشە تىرلىك جاساپ, جەكسەنبىلىك مەكتەپتەر اشىپ, ۇرپاعىمىزدىڭ تىلىنەن ايىرىلىپ قالماۋ جاعىن قاراستىرىپ كەلەمىز. بۇل تىرلىگىمىزدىڭ قانشاعا دەيىن سوزىلاتىنى بەلگىسىز. قالاي دەسەك تە, كەيىنگى ۇرپاق وسى قالىپتا كەتە بەرسە, تىلىنەن كوز جازىپ قالارى كۇمانسىز, دەدى شاراسىزدىق تانىتىپ. جالپى, الىس شەتەلدى بىلاي قويعاندا, تمد وڭىرىندەگى مەملەكەتتەردىڭ وزىندە قازاق مەكتەبىنىڭ اياسى تارىلىپ كەلە جاتىر. ماسەلەن, ىرگەلەس قىرعىزستاندا ءبىلىم ۇياسى مۇلدە جوق بولسا, وزبەكستان لاتىن قارپىنە كوشكەلى بەرى قازاق مەكتەپتەرى بىرتە-بىرتە قىسقارۋ ۇستىندە. مۇنداي جاعدايدا الىستاعى اعايىننىڭ ۇل-قىزىنىڭ بولاشاق تاعدىرى, ءتىلى تۋرالى ارقايسىمىز “انا ءتىلىن ارمانسىز بويعا سىڭىرىڭىزدەر, ويتكەنى, بابالارىمىزدىڭ عۇمىر تاجىريبەسى, دۇنيەتانىمى, مىنەز-قۇلقى, وزىندىك بولمىس-ءبىتىمى وسى تىلدە قات­تاۋلى جاتىر. تىلگە دەگەن كوزقاراس – شىن­داپ كەلگەندە, ەلگە دەگەن كوزقاراس. قيىن كەزەڭدەردە ۇلتتى قوجىراتپاۋدىڭ قۋاتتى قارۋى بولعان قازاق ءتىلى بۇگىنگى ازات ءومىرى­مىزدە دە ۇلتتى تۇتاستاندىرۋدىڭ تەگەۋرىندى تەتىگى بولۋعا ءتيىس” دەگەن ەلباسى ءسوزىن اركەز وي-سانامىزدان شىعارماي, جۇزەگە اسىرساق ۇرپاق تا, ءتىل دە دىتتەگەن جەرىمىزدەن كورىنىپ, مارتەبەسى بيىكتەي بەرەدى. وسىنداي ماقساتقا نەگىزدەلگەن “قازاقستان – اتا جۇرتىم, قاسيەتىم – انا ءتىلىم” اتتى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى بويىنشا وتكىزىلىپ كەلە جات­قان حالىقارالىق وليمپيادا الداعى جىلى دا جالعاسىن تابا بەرەدى دەگەن ۇمىتتەمىز. ەگەر يگىلىكتى ىسكە وتانىمىزدىڭ كەز كەلگەن ازاماتى وڭ قاباق تانىتىپ, ىزگى نيەت كورسەتسە, ءبىراز جىلداردان كەيىن ەلىمىزدىڭ ىرگەسىن بەكىتۋگە ءوز ۇلەسىن قوساتىن ونداعان ەمەس, جۇزدەگەن ۇرپاقتىڭ ەلىنە كەلىپ, التىن دىڭگەك بولاتىنىنا يمانىمىز كامىل. سۇلەيمەن مامەت, تەمىر قۇسايىن.