كەيبىر جازعىشتاردىڭ كوروناۆيرۋس دەگەن وسى پالەنى ءتاجۆيرۋس دەپ اۋدارىپ جازعاندارىن وقىعاندا, نە ويلارىمدى بىلمەي قالدىم. جامان اۋرۋدىڭ دا اتىن وسىلاي اتايدى ەكەن-اۋ. ءتاجىسىن قايدام, ءوزىمىزدىڭ دالادا وسەتىن وشاعانعا ۇقسايدى ەكەن. قاسىنان وتكەن ادامعا دا, اڭعا دا – جىبىرلاعان جان يەسىنە جابىسىپ الىپ ايىرىلمايتىن وشاعاندى كورىپ وسكەن بالامىز عوي. وسە كەلە تىكەنەگىن تىعىپ الاتىن وشاعاننىڭ بۇل "ادەتى" ءوز تۇقىمىن الىسقا تاراتۋ ءۇشىن جاسايتىن امالى ەكەنىن بىلدىك قوي. بىراق ونىڭ جابىسقاق ادەتى بولعانىمەن ۋ تاراتاتىن زيانى جوق, سىرى دا ءمالىم ەدى. مىنا كوروناۆيرۋستىڭ سىقپىتى دا, سۇرى دا, ۋى دا جامان دەيدى. سوندىقتان ونى "وشاعانۆيرۋس" دەپ اتاي جازداعان ويىمنان تەز قايتتىم.
***
ءىلىم-ءبىلىمدى دامىتقان ادامزات جان بىتكەندى جاپپاي قىرىپ جوياتىن اتوم بومباسىن, يادرولىق جارىلىستى, حيميالىق, باكتەريالىق قارۋلاردى, نەشە ءتۇرلى زىمىران-زىميان راكەتالاردى, زۇلمات زەڭبىرەكتەردى ويلاپ شىعاردى. ال تيتىمدەي عانا ميكروبقا, بيتتەي عانا ۆيرۋسقا ءالى كەلمەي جاتىر. نە دەگەن دارمەنسىزدىك, نە دەگەن سورلىلىق دەسەڭشى...
***
قۇس تۇماۋى, شوشقا تۇماۋى دەگەندەردى باستان وتكەردىك... مىنا كوروناۆيرۋستى تۇندە ۇشاتىن جارقاناتتان تارادى دەيدى بازبىرەۋلەر. قايدام. نە بالەنىڭ وزىنەن ەمەس وزگەدەن كورەتىن ادامنىڭ عانا ارەكەتىنەن تاراعان دەگەنگە يلانعىڭ كەلەدى.
***
كەڭەس ەلىنىڭ بالاسى بولىپ وسكەندىكتەن, سول بالا كەزدە ەستە قالعان نارسەلەر ويعا ورالا بەرەدى. اۋدان, وبلىس ورتالىعىندا بولسىن, كەز كەلگەن قالادا بولسىن, ادام كوپ جۇرەتىن جەرلەردە گازدى-گازسىز سۋ ساتاتىن اپپاراتتار تۇرۋشى ەدى عوي. سول اپپاراتتاعى جالعىز قىرلى ستاقاننان كۇنىنە جۇزدەگەن, مىڭداعان ادام كەلىپ سۋ ىشەتىن. سوندا دا كوروناۆيرۋس, جۇقپالى اۋرۋ دەگەندى بىلمەپپىز. سۋ دا تازا, ادامداردىڭ جانى دا تازا ەدى...
***
2013 جىلى "ەپيدەميا" دەگەن قورقىنىشتى فيلم (رەجيسسەرى الەكس پاستور) شىعىپ الەمدى ءبىر شۋلاتىپ ەدى. فيلم سيۋجەتى بويىنشا كەنەتتەن كەلگەن جۇمباق ەپيدەميا جەر جۇزىنە تەز تارايدى. ەندى الەم مۇلدە باسقاشا, جەر ءجۇزىن ادامدار ەمەس اگورافوبيا بيلەيدى. اگورافوبيا – كەڭىستىكتەن قورقۋ. ءتىرى قالعان ادامدار جەرتولەلەرگە, عيماراتتار ىشىنە تىعىلادى. سىرتقا شىققان ادام كەڭىستىكتەن قورقىپ, دەرەۋ تالىپ ولەدى.
وسى قورقىنىشتى كينونى كورۋ ءۇشىن ادامدار كينوتەاترلار الدىندا ءجۇز-جۇزدەپ, مىڭ-مىڭداپ ۇزاق-سونار كەزەكتە تۇردى. تەاتر كاسسالارىنا, كينو شىعارۋشىلار ەسەپ-شوتىنا ميلليونداپ اقشا ءتۇستى. ارادا جەتى جىل وتكەن سوڭ جۇمباق ەمەس, كوروناۆيرۋس دەگەن ەپيدەميا جەر جۇزىنە تارادى. شىنىندا دا الەمدى قورقىنىش بيلەدى. سىرتقا شىعۋدان قالدىق. ءجۇز-جۇزدەپ, مىڭ-مىڭداپ ءولىپ جاتىرمىز.
جاي ۇقساستىق پا, الدە...
***
بىرەۋ تۇشكىرسە تىجىرىنىپ, جوتەلسە جيىركەنەتىن ادەتكە ۇشىرادىق. سەنىمسىزدىك سابىرلىقتان, قاباق شىتۋ قايىرىمدىلىقتان ايىرادى. بارا-بارا ءبىر-بىرىمىزگە جاتباۋىر, جاۋ بولىپ كەتپەسەك بولعانى...
***
كورشى ءۇيدىڭ بالكونىنان "اۋەسقوي ءانشىنىڭ" تۇنگى اسپاندى جاڭعىرتقان داۋسى شىققانى سول ەدى, سونى كۇتىپ تۇرعانداي ءبىزدىڭ ۇيدەگى, كورشى ۇيلەردەگى بالكونداردىڭ بارلىعى قوشتاي جونەلدى. ء"ومىر, ءومىر, ءومىر دەگەن قاتال-اق, ومىرگە ادام كەلمەيدى ەكەن قايتالاپ...". قاتال كۇندەردى باستان كەشىرىپ جاتقانىمىز راس. كارانتين ءتۇنى اۋلانى شۋلاتىپ ءان سالعان اعامنىڭ ءىشى پىسقان شىعار. جارايدى ول كىسىنى تۇسىندىك, قالعاندارىنا نە جورىق؟ بىراق مەن دە قوسىلعىم كەلىپ كەتتى: "اي, اي, اي, اي, اي, اقساۋلەم...".
بۇل ەرتەڭ كۇن جاقسارسا, كارانتيننەن امان-ەسەن شىققانىمىزدى ەسكە الىپ ايتا جۇرەتىن, ءزىلسىز كۇلكى, جاعىمدى ەستەلىك بولاتىن شىعار, كىم ءبىلسىن...
***
سەزد, پارتيا, مارس, ەنگەلس, كوممۋنار, ماكسيم, ۆەنەرا, ينديرا دەپ ات قويعان قازاقتار ەندى بالالارىنا كارانتين دەپ ات قويماسا بولعانى.
***
"كۇندە قول جۋعانمەن, باسىڭ تازارمايدى". "اياعىڭنىڭ استىنا ەمەس, قولىڭا قارا". "كىر جۋعانشا, قول جۋ"... تاعى قانداي ماقال شىعارسام ەكەن؟
***
نەمەرەم تەلەفون سوقتى. مەكتەپكە بارۋدى قويىپتى. كارانتينگە بايلانىستى قاشىقتان وقىپ جاتقان كورىنەدى. اپايلارى ء"بىز ۇيدەمىز, ءبىز بىرگەمىز!" تاقىرىبىنا تاقپاق جاتتاۋدى تاپسىرىپتى. "اتا, ءسىز تاقپاق شىعاراتىن ەدىڭىز عوي, جاتتاۋعا وڭاي ەتىپ, جازىپ بەرەسىز بە؟". "جاقسىلاپ جاتتايتىن بولساڭ جازايىن, اينالايىن".
الەمگە كەلگەن بۇل ىندەت,
جەڭىپ شىعۋ ءبىر مىندەت.
اق حالاتتى ابزال جان,
دارىگەرگە راحمەت!
اتى جامان ۆيرۋسپەن,
جان اياماي تىرەسكەن.
دارىگەرگە مىڭ العىس,
حالقى ءۇشىن كۇرەسكەن!
نەمەرەم قۋانا-قۋانا جاتتاپ الدى. ء"بىز ۇيدەمىز, ءبىز بىرگەمىز" دەيدى. "التىن عانا نەمەرەم, اتا دەگەن بىلدىر تىلىڭنەن, ءسابي تىلەگىڭنەن اينالايىن!".
ءيا, ء"بىز بىرگەمىز!" دەگەن ۇرانىمىز جالعاسا بەرسىن. بىرگە بولساق, قانداي قيىندىق بولسا دا بىرگە جەڭەمىز!
***
ءبىر كۇندە بار الەمدى شوشىتىپ, ءبىر ايدان بەرى وباداي ءتيىپ جاتقان ىندەت بارعان سايىن ىندەتىپ بارادى.
***
تابيعاتتاعى تىرشىلىك ءۇشىن جاراتقان بار نارسەنى ادام عانا قۇرتىپ جاتىر. تاۋدى قوپاردى, جەردى توڭكەردى, سۋدى سارىقتى. اركتيكانى اشام دەپ, قالىڭ قاردى, توڭ مۇزدى جاردى, اسپانعا ۇشتى, ايعا قوندى, عارىشتى شارلادى, مارسقا جول سالدى. مولەكۋلانى مۋتاتسيالادى, اتومدى جاردى, ۆيرۋستى بولشەكتەدى, باكتەريانى قوزدىردى. وسىنىڭ ءبارىن جاپپاي قىرىپ-جويۋدىڭ قارۋىنا اينالدىردى. بايلىقتان اسىپ-تاسىدى, تويىپ سەكىردى, اقشادان باسى اينالدى, ەسىرتكىمەن ەسىردى, اراقتان ازعىندادى. بىراق, باراتىن جەرى ەكى قادام عانا جەردىڭ استى, قاراڭعى كوردەگى كارانتين ەكەنىن بىلە مە ەكەن؟...
اۋمەسەر ادامنىڭ ميىنا كارانتين جاسالعانى ءجون بولار ەدى.
سادۋاقاس جۇباتوۆ,
زاپاستاعى پولكوۆنيك
