ەركىندىكتى ەنشىلەگەن ەگەمەندىگىمىزدىڭ تاريحىندا كوڭىل مارقايار تولايىم تابىستار تولىپ جاتىر. شەشەندىگى مەن كوسەمدىگى داۋگەرشىلىكتە, باتىرلىعى مەن اقىلدىلىعى جاۋگەرشىلىكتە سىنالىپ, قايراتتى قاجىرلىلىقپەن قادامىن نىق باسقان الاش ۇرپاعى ارمانىن الاسارتقان ەمەس. اسىل ارمان ەشقاشان اداستىرعان دا ەمەس. تاۋەلسىزدىگىمىزگە تىرەك, ەلدىگىمىزگە تىلەك, بارشا قازاققا جۇرەك بولعان استانامىز مارتەبەمىزدى بيىكتەتىپ, ايبىنىمىزدى اسقاقتاتتى. الىستى جاقىنداتتى. قازاق ەلىن جاتقا تانىتتى. تانىتا دا بەرمەك. ونىڭ ءبىر ايقىن دالەلى – ءبۇكىلالەمدىك ەكسپو-2017 كورمەسى بولماق.
ەركىندىكتى ەنشىلەگەن ەگەمەندىگىمىزدىڭ تاريحىندا كوڭىل مارقايار تولايىم تابىستار تولىپ جاتىر. شەشەندىگى مەن كوسەمدىگى داۋگەرشىلىكتە, باتىرلىعى مەن اقىلدىلىعى جاۋگەرشىلىكتە سىنالىپ, قايراتتى قاجىرلىلىقپەن قادامىن نىق باسقان الاش ۇرپاعى ارمانىن الاسارتقان ەمەس. اسىل ارمان ەشقاشان اداستىرعان دا ەمەس. تاۋەلسىزدىگىمىزگە تىرەك, ەلدىگىمىزگە تىلەك, بارشا قازاققا جۇرەك بولعان استانامىز مارتەبەمىزدى بيىكتەتىپ, ايبىنىمىزدى اسقاقتاتتى. الىستى جاقىنداتتى. قازاق ەلىن جاتقا تانىتتى. تانىتا دا بەرمەك. ونىڭ ءبىر ايقىن دالەلى – ءبۇكىلالەمدىك ەكسپو-2017 كورمەسى بولماق.
ۋاقىتقا شەگىنىس جاساساق, وتكەن جىلدىڭ سوڭى, اتاپ ايتقاندا 22 قاراشا بۇكىل قازاقستاندىقتار ءۇشىن ايتۋلى كۇن بولدى. سۇلۋلىق پەن سىمباتتىلىق سالتانات قۇرعان پاريج قالاسىنان جەتكەن قۋانىشتى حابار حالىقتى قۋانتتى ءارى تولقىتتى. قۋانعانىمىز – ورتاق مۇراتتىڭ جەڭىسكە جەتىپ, ەل مەرەيىنىڭ وسكەنى بولسا, كوڭىلدەگى تولقىنىس – جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنگەنىمىز ەدى. حالىقتىڭ پىكىرى ەكىگە جارىلدى: ءبىرى جاقسىلىق حاباردىڭ جارشىسى بولىپ تىلەۋلەستىك تانىتسا, ءبىرى «بوس شىعىن, پايداسىنان زيانى كوپ» دەپ كولگىرسىدى, تەرەڭىرەك ءۇڭىلىپ, بايىبىنا بارمادى ما, قالاي ءوزى؟! ەلباسى بۇقارا حالىق اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ تىڭعىلىقتى جۇرگىزىلمەي, يگى شارانىڭ ءوز دەڭگەيىندە ناسيحاتتالماۋىن سىنعا الدى. ورىندى.
تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنا تۇراقتى مۇشە بولىپ ەنگەنىنە 16 جىل تولىپتى. بولاشاقتى بولجاپ, باعدارلاۋدا قاتەلەسپەيتىن ەلباسى ەگەمەندىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا-اق قازاقستاندى كەلەشەكتە بۇكىل الەم تانىپ, مويىندايتىنىن ايتقاندا تاڭداي قاعا تاڭىرقاعاندار دا, باسىن شايقاپ سەنبەگەندەر دە بولدى. ەل ەكونوميكاسىن ءوسىرىپ, ىشكى جانە سىرتقى ىستەردى بىرىزدەندىرىپ, ساياسي تۇراقتىلىق ورناتا بىلگەن مەملەكەت باسشىسى ناعىز ءىستىڭ ادامى ەكەنىن جانە ءبىر دالەلدەدى. ەكسپو-2017 بۇكىلالەمدىك كورمەسىن ەلىمىزدە وتكىزۋ مۇمكىندىگىنە يە بولۋىمىزدىڭ استارىندا قاراپايىم حالىقتىڭ ەڭبەگىمەن بىرگە ەلباسىنىڭ بيىك بەدەلى, اسقاق ابىرويى مەن تۇلعالىق تانىمالدىلىعى جاتىر. ءيا, اقيقاتى سول, بۇل جەڭىستى جىلدامداتقان ەلباسىنىڭ كورەگەندىگى, بىلىمدارلىعى مەن بىلىكتىلىگى! دوس قۋانىپ, دۇشپان كۇيىندى. تىلەۋلەس جۇرت ءسۇيسىندى. كورە الماستار كۇرسىندى. ماڭگىلىك ەل مۇراتى مۇنىمەن شەكتەلمەك ەمەس.
اتى دا, زاتى دا سالماقتى دۇنيەجۇزىلىك بەدەلدى ۇيىم ۇيىمداستىراتىن ءىس-شارالارعا قازاقستان 2005 جىلدان بەرى بەلسەندى قاتىسىپ كەلەدى. يسپانيا كورولدىگىنىڭ ساراگوسا قالاسىندا «سۋ جانە تۇراقتى دامۋ» ايدارىمەن وتكەن ەكسپو-2008 دۇنيەجۇزىلىك كورمەسىندە الەمنىڭ 104 مەملەكەتى پاۆيلوندارىنىڭ اراسىندا ءبىزدىڭ ەلدىڭ پاۆيلونى «س» دارەجەسى بويىنشا قولا جۇلدەنى يەلەندى. قازاقستاندا دۇنيەجۇزىلىك كورمە وتكىزۋ يدەياسىن العاش رەت ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى كورمەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا جاريالادى.
2011 جىلدىڭ 10 ماۋسىمىندا ەكسپو-2017-ءنى استانا قالاسىندا وتكىزۋ جونىندەگى رەسمي ءوتىنىش پاريج قالاسىنداعى حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنا تاپسىرىلدى. بۇكىلالەمدىك اۋقىمداعى ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋ قۇقىعىنا ورتالىق ازيا مەن تمد مەملەكەتتەرىنىڭ اراسىنان العاش بولىپ استانا قول جەتكىزدى. حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنا مۇشە 160 مەملەكەتتىڭ 103-ءىنىڭ داۋىسىن يەلەنگەن باس قالامىز ەل مەرەيىن ۇستەم ەتتى. شۇكىرشىلىك.
دۇنيەجۇزىلىك كورمەلەر تاريحى 1851 جىلى لوندون قالاسىندا وتكىزىلگەن «بارلىق حالىقتاردىڭ ونەركاسىپتىك ەڭبەكتەرىنىڭ ۇلى كورمەسىنەن» باستاۋ الادى. بارشا كورمە قويىلىمدارى ورنالاستىرىلاتىن عيمارات قاجەتتىلىگىنەن حرۋستال سارايى سالىنىپ, تەحنيكالىق جانە تەحنولوگيالىق جاڭالىقتارعا دەگەن ۇمتىلىستىڭ العاشقى قادامى جاسالدى. بۇل ءداستۇر حالىقارالىق كورمە شەجىرەسىندە كۇنى بۇگىنگە دەيىن جالعاسىپ كەلەدى. 1851-1900 جىلدار ارالىعىندا ەكونوميكا مەن ساۋدانىڭ ءوسۋ تولقىنىندا تۋىنداعان وندىرىستىك جاڭالىقتار ۇسىنىلسا, 1900-1939 جىلدارى «داعدارىستان – بولاشاقتى كورۋگە دەيىن» تاقىرىبىندا, ال 1958-1970 جىلدارى «بەيبىت ۋاقىت جانە جاڭعىرۋ» ۇرانىمەن, 1974-1998 جىلدارى «جاڭا تەحنولوگيالار ءداۋىرى» سيپاتىمەن, 2000-2010 جىلدار ارالىعىندا «ەرتەڭگى كۇن بۇگىننەن دە جاقسى بولۋى كەرەك» تاقىرىبىمەن ءوتتى. 2008 جىلى يسپانيانىڭ ساراگوسا قالاسىنداعى «سۋ جانە تۇراقتى دامۋ» اتالعان كورمەدە الەم نازارىنا جاھاندىق سۋ ماسەلەسى ۇسىنىلىپ, مۇندا ەۋروپاداعى ەڭ ۇلكەن تۇششى سۋ اكۆاريۋمى ورناتىلدى. ال 2010 جىلى شانحاي قالاسىندا «جاقسى قالا – جاقسى ءومىر» ۇرانىمەن ۇيىمداستىرىلعان دۇنيەجۇزىلىك كورمەنى 73 ميلليون ادام تاماشالاپ, ۇيىمداستىرۋشىلار 12 ميلليارد دوللار پايدا كوردى. ورتا بيزنەستىڭ تابىسى شامامەن 20 پايىزعا ارتتى. شانحايداعى شاراعا بارلىعى 192 مەملەكەت پەن 50-گە جۋىق ۇيىم قاتىسقان. كۇن سايىن جۇزدەگەن مادەني جانە ويىن-ساۋىق شارالارى ءوتىپ تۇرعان. ەكسپو-2010 قاتىسۋشىلاردىڭ سانى جونىنەن, كورمە قوناقتارى مەن ەكسپوزيتسيالاردىڭ اۋماعى جونىنەن رەكورد جاساعان. ال وسى كورمەگە قويىلعان «استانا – ەۋرازيا جۇرەگى» اتتى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەكسپوزيتسياسىن 1 ميلليوننان استام ادام تاماشالاعان.
ەڭ ۇزدىك تەحنولوگيالىق, عىلىمي, مادەني جەتىستىكتەرىن كورسەتەتىن ەكسپو كورمەسىندە الەمنىڭ بارلىق مەملەكەتى جاھاندىق دامۋدىڭ جاڭا كۇن ءتارتىبىن قالىپتاستىراتىنىن ايتا كەلىپ, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «استانانىڭ جەڭىپ شىعۋى بەكەردەن بەكەر ەمەس. بىرىنشىدەن, ەلوردامىزدىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى شارانى لايىقتى وتكىزە الاتىن ورتالىق رەتىندە قالىپتاسقانى بارشاعا بەلگىلى بولدى. ەكىنشىدەن, تاڭداۋدىڭ قازاقستان پايداسىنا شەشىلۋى مەملەكەتىمىزدىڭ تابىستارى جوعارى باعالانعانىن بىلدىرەدى جانە ەۋرازيا وڭىرىندە دە ونىڭ دامۋ كەلەشەگى كەمەل ەكەنىن ايعاقتاي تۇسەدى. ۇشىنشىدەن, ءبىزدىڭ «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اتتى وزەكتى تاقىرىپتى ۇسىنۋىمىز جەڭىسكە جەتۋىمىزگە كومەكتەستى. ءىس جۇزىندە ءىىى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا «جاسىل ەكونوميكادان» باستالماق. بۇل رەتتە قاي ەلدە «جاسىل ەكونوميكا» بولسا, سونىڭ قولىندا جاڭا تەحنولوگيالار بار. ال جاڭا تەحنولوگيالارسىز ەندى دامۋ جوق. ياعني, ەكسپو-2017 قازاقستان ءۇشىن ەكونوميكالىق دامۋدىڭ تۇبەگەيلى جاڭا بەتىن اشۋداعى بەتبۇرىس بەكەتىنە اينالماق! ەڭ باستىسى, استانانىڭ تاڭدالۋى – قازاقستاننىڭ بارشا حالقىنىڭ كۇش-جىگەرىنىڭ ناقتى جەمىسى, بۇل – تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ساحناداعى ەڭ ۇلكەن جەتىستىگى!» دەگەن بولاتىن.
ەكسپو – تازا ءارى اشىق باسەكەلەستىككە ارنالعان الەمدەگى بەدەلدى الاڭ. ونىڭ باستى ماقساتى – قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ادامزات ومىرىنە قاجەتتى بارلىق سالاداعى جاڭا زەرتتەۋلەرى مەن تىڭ جاڭالىقتارىن بارىنشا ناسيحاتتاۋ. حالىقارالىق كورمەلەر ەكسپوزيتسيا ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى ەكى تۇرگە بولىنەدى: دۇنيەجۇزىلىك امبەباپ كورمەلەر جانە حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەلەر. دۇنيەجۇزىلىك امبەباپ كورمەلەر بەس جىل سايىن التى اي بويىنا وتكىزىلەدى.
بۇكىلالەمدىك كورمەنى وتكىزۋدىڭ قانداي پايدالى جاقتارى بار, دۇنيە ءجۇزىنىڭ الپاۋىت مەملەكەتتەرى نەگە قىزىعۋشىلىق تانىتادى دەگەن سۇراقتىڭ تۋى زاڭدى. جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەرگە سۇيەنىپ, تالداۋ جاساعاندا بايقاعانىمىز تومەندەگىشە بولدى:
بىرىنشىدەن, كورمەنى وتكىزۋ قۇقىعىنا يە بولعان كەز كەلگەن مەملەكەت سول كورمە وتەتىن قالا ەكونوميكاسىنا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ينۆەستيتسيا تارتا الادى. بۇل ارادا حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ ءوزى ءىرى ينۆەستورلىق جاسايتىنىن ەسكەرۋ كەرەك.
ەكىنشىدەن, سىرتتان قارجى تارتىلعان قالانىڭ ينفراقۇرىلىمى جەتىلدىرىلەدى. جۇمىسسىزدىق ازايادى – كورمە نىساندارىن سالۋ كەزىندە ون مىڭداعان جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, جاڭا زامان تەحنولوگياسىن يگەرۋگە, ىسكەرلىك پەن بىلىمدىلىكتى ۇشتاستىرۋعا جاعداي جاسالىنادى.
ۇشىنشىدەن, مەملەكەت پەن كورمە وتەتىن قالاعا شەتەلدىك تۋريستەردى تارتۋعا ءۇلكەن مۇمكىندىك تۋىندايدى, بۇل تانىمالدىلىقتى ارتتىرىپ قانا قويماي ىشكى جالپى تابىستىڭ وسۋىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. سونىمەن بىرگە, ءتۋريزمدى اسا جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋ شەبەرلىگىن مەڭگەرەر ۇلكەن تاجىريبە الماسۋ الاڭى بولادى.
تورتىنشىدەن, كورمەنى وتكىزۋشى مەملەكەتتىڭ حالىقارالىق ارەنادا بەدەلى بيىكتەيدى, ابىرويى ارتادى. بۇل كەلەشەكتە عالامدىق جوبالارعا قاتىسۋعا جانە ونى جەڭىپ الۋعا ىقپال ەتەدى.
بەسىنشىدەن, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى الەمدىك اۋقىمدا ناسيحاتتاۋ مۇمكىندىگى تۋادى. بۇل ءۇشىن وسى ماقساتتاعى جۇمىستاردى جۇيەلەپ, جاناشىرلىقپەن جۇرگىزۋ قاجەت. قاي-قايسىمىزدا اتقارىلار قايسىبىر ىستە بولماسىن اتۇستىلىكتەن اۋلاق بولىپ, پاتريوتتىق, ادالدىق, ادامگەرشىلىك, ۇلتجاندىلىق تانىتۋىمىز شارت. استاناداي ايبارلى اقورداسى بار الىپ مەملەكەت يەسى – قازاقتىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىن ۇسىنۋدىڭ تاماشا ۇلگىسىن كورسەتۋگە وسى باستان قامدانۋىمىز قاجەت. تاريحىمىزعا, مادەنيەتىمىزگە, ادەبيەتىمىزگە قاتىستى ءتۇرلى كىتاپتاردى شەت تىلدەرگە اۋدارىپ, كەلگەن تۋريستەردىڭ نازارىنا ۇسىنىپ, وزگە دە جان-جاقتى قوسىمشا ۇلتتىق كورمەلەر, كونتسەرتتەر ۇيىمداستىرۋ كەرەك. باسپاسوزدەن وقىعانىم بار ەدى, مونرەالدا بولعان كورمەدە ەڭ ۇلكەن پاۆيلون كەڭەس وداعىنىكى, ال كورنەكتى بەتكە ۇستار فيليال ءبىزدىڭ قازاقستان فيليالى بولىپتى, ونىڭ پاۆيلونىندا ۇلتتىق قولونەر تۇرلەرى كورسەتىلگەن ەكەن. قازاقتىڭ ويۋ-ورنەكتەرىن, تۇسكيىزى مەن تەكەمەتىن, توقىعان كىلەمىن, جاساعان ەر-تۇرمانىن تاماشالاعان شەتەلدىكتەر ءبىر تەكەمەتتى 6 مىڭ دوللارعا, ءبىر تۇسكيىزدى 20 مىڭ دوللارعا ساتىپ العان. دەمەك, ءبىز كەلگەن قوناقتاردى ۇلتتىق قادىر-قاسيەتىمىز بەن مادەنيەتىمىزدىڭ وزىق ۇلگىلەرىمەن, ونىڭ ىشىندە قازاقى قولونەرىمىزدىڭ تاڭعاجايىپ تۋىندىلارىمەن تاڭعالدىرا الامىز. وسى ورايدا پەداگوگ, عالىم-ەتنوگراف, تاريحشى, قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق مادەنيەتى مەن ادەت-عۇرپىنىڭ جاڭارىپ, دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان, ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ جوقتاۋشىسى, جاناشىرى بولعان وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ كوللەكتسياسىنان كورمە ۇيىمداستىرىلىپ, جيناعان جاۋھار دۇنيەلەرىن جينالعان جۇرتشىلىقتىڭ نازارىنا ۇسىنامىز با دەگەن وي بار.
التىنشىدان, ەكسپو كەزىندە الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن ەڭ جاڭا, زاماناۋي تەحنولوگيالار كورمەگە قويىلادى, ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋ پرينتسيپتەرى كورسەتىلەدى. بۇل بىزگە نە بەرەدى دەگەنگە كەلسەك, جاڭا تەحنولوگيالاردى كورۋ, الەمدەگى وزىق تەحنولوگيالار مەن تەحنيكانىڭ قاي باعىتتا, قالاي دامىپ بارا جاتقانىنا كۋا بولۋ – ەلىمىز بەن دامىعان مەملەكەتتەر اراسىنداعى تەحنولوگيالىق پروگرەستىڭ ايىرماشىلىعىن تانىتادى.
جەتىنشىدەن, بۇكىلالەمدىك كورمە بارىسىندا قازاقستاننىڭ تاراپىنان جانە شەتەل تاراپىنان سالىناتىن جاڭا جوبالار, زەرتتەۋ ورتالىقتارى كەيىن دە قازاقستاننىڭ كەرەگىنە جاراپ, ارى قاراي قىزمەت ەتەدى. بۇل ءبىز ءۇشىن مەجەلەگەن دامۋشى وتىز ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ پروتسەسىن جىلدامداتادى.
ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ وبلىس اكىمدەرىمەن بولعان كەزدەسۋدە ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرى بۇكىلالەمدىك كورمەنىڭ وتۋىنە دايىن بولىپ جانە وتكىزىلۋىنە بەلسەندى تۇردە اتسالىسۋ قاجەتتىگىن ايتىپ, تاپسىرمالار جۇكتەدى: «بىرىنشىدەن, جۇمىستىڭ بارلىق كولەمىن وڭىرلەر اراسىندا قازىرگى باعىتتار نەگىزىندە ءبولۋ كەرەك. مىسالى, وڭتۇستىك وڭىرلەردە – ازىق-ت ۇلىك, جەڭىل ونەركاسىپ ونىمدەرى, سولتۇستىكتە – تاعام, شىعىس پەن ورتالىقتا – ماشينا جاساۋ. استانا اينالاسىندا ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن جاساۋ تۋرالى جوسپارىمىزدى دا قايتا قاراۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, قوناقتار بارىپ قايتاتىن وڭىرلەردى دايىنداۋ قاجەت. ول – بايقوڭىر, ششۋچينسك-بۋراباي دەمالىس ايماعى, جوڭعار قاقپاسى, «الاتاۋ» يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى. باتىستا دا سونداي ورىندار بار. بارلىق جەردە الەمدىك دەڭگەيگە سايكەس جاعدايلار جاساۋ كەرەك. ۇشىنشىدەن, يندۋستريالاندىرۋدىڭ ايماقتىق كارتاسىنىڭ بارلىعى كورمەنى دايىنداۋ مەن ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوسپارمەن ۇيلەستىرىلۋى كەرەك».
ەكسپو-2017 كورمە كەشەنى تولىعىمەن جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. استاناداعى كۇن باتەرەيالارى زاۋىتى مەن ەرەيمەنتاۋداعى جەل ستانساسى كورمەگە قىزمەت جاسايدى. ساراپشىلار بۇل ايتۋلى وقيعا ەلدەگى بالامالى ەنەرگەتيكانىڭ اناعۇرلىم قارقىندى دامۋىنا وڭ ىقپال ەتەتىندىگىن قازىردىڭ وزىندە انىقتاپ وتىر.
ەكسپو-2017 بۇكىلالەمدىك كورمەسىنە اتاۋ بولعان, ءبىز ۇسىنعان تاقىرىپ – «بولاشاق ەنەرگياسى» – جەل, كۇن, سۋ, عارىش بالامالى ەنەرگەتيكا, بيوماسسا ەنەرگياسى, اتموسفەراعا سو2 قالدىقتارىن تومەندەتۋ ماسەلەلەرىن تەرەڭ قوزعايتىن وتە اۋقىمدى تۇسىنىك.
ءباسپاسوز دەرەكتەرىنەن بەلگىلى بولعانداي, دۇنيەجۇزىنىڭ ەكى ءىرى مۇناي كومپانياسى «British Petroleum» پەن «Royal Dutch Shell» 2050 جىلعا دەيىن الەمدەگى ەنەرگيانىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى كۇننەن, جەلدەن, باسقا دا بالامالى كوزدەردەن الىنىپ, ادامزات ەنەرگيانى ۇنەمدەمەسە, الەمدىك پروبلەمالارعا ۇرىنۋى مۇمكىن دەگەن بولجام ايتۋدا. عالامشاردا كليماتتىڭ, جەر بەتىندە ادام سانىنىڭ ءوسۋى, سونداي-اق قازبا بايلىقتار قورىنىڭ تۇگەسىلۋگە جاقىندىعى بولاشاقتا ەنەرگيا ۇنەمدەۋ ماسەلەسىنىڭ ۇلكەن ءرول اتقاراتىنىن كورسەتىپ وتىر. سوندىقتان دا قازاقستان ەكسپو-2017 كورمەسىنە «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىبىرىن ۇسىندى. جەرىندە مينەرالدى رەسۋرستارى مەن قازبا بايلىقتاردىڭ ۇلكەن قورى بار, ەلدەگى ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ 60 پايىزعا جۋىعىن مۇناي مەن تابيعي گاز ءوندىرىسى قۇرايتىن جانە وسى بايلىقتاردىڭ قورى جاعىنان الەمدە 11-ورىنعا يە قازاقستان اتالعان تاقىرىپتى حالىقارالىق دەڭگەيگە الىپ شىعارىنا سەنىم مول.
ەلىمىزدىڭ كوپ بولىگىندە جەلدىڭ ورتاشا جىلدىق جىلدامدىعى سەكۋندىنا التى مەتر بولعاندىقتان, قازاقتىڭ سايىن دالاسىندا جەل ەنەرگياسىن پايدالانۋ مۇمكىندىگى مول ەكەنىن زەرتتەۋشىلەر جاسىرمايدى. بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ نەگىزىندە قازاقستاندا ەنەرگيا رەسۋرسى رەتىندە جەلدەن ەنەرگيا وندىرۋگە بايلانىستى زەرتتەۋ جاسالعاندا, ەلىمىزدىڭ كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى كەيبىر ايماقتاردا جىلىنا 3000 ساعاتقا دەيىن كۇن ساۋلەسى ءتۇسىپ تۇرادى ەكەن. بۇل ءبىزدىڭ وڭىرىمىزگە, ناقتىراق ايتساق وڭتۇستىككە تىكەلەي قاتىستى. حالىقارالىق ساراپتاۋلار ناتيجەسىندە قازاقستاندا كۇن ساۋلەسىنىڭ ەنەرگياسىن پايدالانۋعا دا جول اشاتىن مۇمكىندىك بارى انىقتالدى. ەندەشە, وڭتۇستىكتىڭ وزبەكستان رەسپۋبليكاسىمەن شەكارالاس سارىاعاش, ماقتاارال اۋداندارى ءۇشىن كۇن ساۋلەسى ەنەرگياسىن پايدالانۋ مۇمكىندىگى تۋىپ وتىر. تەك ءىستىڭ كوزىن تاۋىپ, حالىققا قىزمەت كورسەتۋدىڭ وزىق ۇلگىسىن ۇسىنۋ قاجەت.
كورمەنىڭ تاقىرىبىنا سايكەس بالاما قۋات كوزدەرىن (تابيعي قۋات كوزدەرى: جەل; وندىرىستىك سۋدى قايتا پايدالانۋ جانە وزەندەردى; كۇن كوزى قىزۋى; جەراستى جىلۋى) پايدالانۋدى ىسكە اسىراتىن باعىتتاردى بەلگىلەۋ قاجەت. سونىمەن بىرگە, بالاما قۋات كوزدەرىن تابۋمەن قاتار, وسى ەلەكتر قۋاتتارىن تاسىمالداۋدى ۇنەمدەۋدى ويلاستىرۋ كەرەك. ال بالاما قۋات كوزدەرىن پايدالانۋدىڭ باستى ناتيجەسى – ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پەن اۋىل مەن شاعىن قالالار تۇرعىندارىنىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتالۋى.
جاقىندا گازەت بەتىنەن قىزىقتى ماتەريال وقىدىم. وندا مالدىڭ قيىن, ناقتىراق ايتقاندا, كوڭىن ەنەرگيا كوزى دەپ تانىپ, «ءۇشىنشى دۇنيە» ەلدەرىندە سۋعا بوكتىرىپ, ەرەكشە قويمالجىڭعا اينالدىرعاندا ودان ءبولىنىپ شىققان مەتان گازىن كادىمگى ەنەرگيا كوزى رەتىندە پايدالاناتىنىن جازادى. «كوڭنەن مەتان گازىن الۋدى جەدەلدەتەتىن رەاكتيۆ ءوندىرىسىن ازىرلەۋ مەن وسىنىڭ ءبارىن كەشەندى تۇردە جۇزەگە اسىراتىن تەحنيكانى دايىنداۋعا مەملەكەتتىك ماقساتتى تاپسىرىس بەرىلسە, ءبىر جىل ىشىندە شەشىلەتىن ماسەلە» دەپ تانيدى. مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن ءبىزدىڭ ءوڭىرىمىز ءۇشىن بۇل ءتيىمدى ۇسىنىس. حح عاسىر باسىنداعى الاشتىڭ اردا ازاماتى ءاليحان بوكەيحان ۇلىنىڭ «قازاقتىڭ وقىعان ازاماتتارى, قازاققا وسىندايدا قىزمەت ەتپەگەندە قاشان قىزمەت ەتىپ پايدامىزدى تيگىزەمىز؟!» دەگەن جانايقايىن ەكسپو كورمەسىن وتكىزۋ بارىسىندا قايتالاپ ايتقىمىز كەلەدى. بۇعان ەلباسىنىڭ: «ءبىز تۋعان مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن باياندى ەتۋگە, قۋاتىن ارتتىرۋعا, ونىڭ يگىلىگىنە, حالىقارالىق قاۋىمداستىقتاعى بەدەلىنىڭ وسۋىنە قىزمەت ەتۋگە قارىزدارمىز», دەگەن قاناتتى قاعيداسىن قوسىڭىز.
جاسامپازدىق پەن تولاعاي تابىستارعا كەنەلىپ, وتانىمىز قازاقستاندى كوركەيتۋدە ەكسپو سياقتى بۇكىلالەمدىك ماڭىزعا يە سىندارلى ىستەن ەشكىم دە سىرت قالماق ەمەس. تەك قانا جاھاندىق دەڭگەيدەگى ۇلى مىندەتتەر مەن ماقساتتارعا ۇمتىلعان ۇلتتار عانا جەڭىسكە جەتەدى. سوندىقتان باسەكەگە قابىلەتتىلىككە بەت تۇزەۋ ۇلت رۋحىنىڭ ەڭ ماڭىزدى مىندەتىنە اينالۋى شارت. قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتى مۇنى جاقسىلىققا, بايلىققا, اقىلدىلىققا ۇمتىلىس دەپ تانىپ, تۋعان ەلىنىڭ گۇلدەنۋىنە قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن ىستەۋ قاجەت. ءاربىر ادام ءوز بويىنداعى اسىل قاسيەتتەردى دامىتىپ, ولار جەڭىس رۋحىنىڭ ءوز عۇمىرىنىڭ, قوعام مەن مەملەكەت ءومىرىنىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالۋىنا بار كۇش-جىگەرىن سارپ ەتۋى ءتيىس. ءيا, بىزگە بولاشاعىمىزدى دۇرىس بولجاپ, الەۋەتتى ەلگە اينالۋ ءۇشىن تەك ۇمتىلىس كەرەك, ەڭبەك پەن قابىلەت كەرەك, ەڭ باستىسى – وتانعا دەگەن شەكسىز سۇيىسپەنشىلىك پەن اۋىزبىرشىلىك كەرەك.
وڭالباي اياشەۆ,
وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق
ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى, پەداگوگيكا
عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
