inform.kz
اتالعان ءىس-شاراعا اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى ايدا بالاەۆا, دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ليۋدميلا بيۋرابەكوۆا جانە ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى, ساراپشىلار, باق وكىلدەرى قاتىسىپ, ەكپەنى مىندەتتەۋ ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
الدىمەن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى ايدا بالاەۆا ءسوز الىپ, ءدال قازىر حالىقتىڭ قاۋىپتى جۇقپالى دەرتتەن اماندىعى باستى نازاردا تۇرعانىن, بۇل رەتتە ۆاكتسينالاۋ ماسەلەسىنىڭ وتە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىزدىڭ مينيسترلىك قوعامداعى ەڭ وزەكتى, ەلدىڭ ەڭ قاراما-قايشى پىكىرلەرى توعىسقان ماسەلەلەردى ورتاعا سالىپ, وسىنداي وي-تالاس الاڭىندا تالقىلاپ, دۇرىس تۇجىرىمدار جيناقتاۋدى داستۇرگە اينالدىردى. بۇگىنگى تاقىرىبىمىز – ەلدى جاپپاي ۆاكتسينالاۋ ماسەلەسى. اڭگىمە اۋانى «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكس جوباسىنىڭ الدىن الۋ ەكپەلەرىن سالۋعا قاتىستى كەيبىر تارماعى تۋرالى بولىپ تۇر. ءبىز بۇل تاقىرىپتى وزەكتى بولعانى ءۇشىن عانا تاڭداپ العان جوقپىز. اتالعان شارالاردى زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكىتۋدىڭ قاجەت ەكەنىن ءاربىر ازاماتقا ءتۇسىندىرۋ اسا ماڭىزدى. بۇكىل الەم كوروناۆيرۋس ىندەتىمەن كۇرەسىپ جاتقان كەزدە ۆاكتسينالاۋدىڭ ماڭىزىن قايتا باعالاۋ كۇردەلى ەكەنى ءسوزسىز. ونىڭ ۇستىنە ۆاكتسينا ازىرلەۋدىڭ وڭىنان بولعانىن تاعاتسىزدانا كۇتىپ وتىرمىز. وسى تۇستا ەكپەگە قارسىلاردىڭ يدەيالارى مەن پىكىرلەرىن دە تۇبەگەيلى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ويتكەنى ولاردىڭ كوبى ەكپەنىڭ وزىنە ەمەس, ونىڭ ساپاسىنا قارسى, – دەدى ايدا بالاەۆا.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جاڭا كودەكستە اتالعان ماسەلەنىڭ ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىلىپ, جاۋاپكەرشىلىك, ونىڭ ىشىندە ساپاسىز ەكپە ءۇشىن ناقتى تەتىكتەر ەنگىزىلەدى. ول وسى تۇرعىدا بارىنشا سىندارلى ساياسات قاجەتتىگىن, بۇل بولاشاق ۇرپاقتىڭ اماندىعى ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. سوندىقتان دا وسىنداي ورتادا ماسەلەنى جان-جاقتى تالقىلاپ, ساراپشىلاردىڭ ءتۇرلى پىكىرلەرىنە قۇلاق اسۋ قۇپتارلىق قادام بولدى.
ءوز كەزەگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ليۋدميلا بيۋرابەكوۆا كەيىنگى كەزدەرى الەۋمەتتىك جەلىلەردە ۆاكتسينالاۋ ءجيى قوزعالىپ جاتقانىن, مينيسترلىك الاڭىندا بىرنەشە مارتە وتكىزگەن ونلاين تالقىلاۋدا ەكپە جاساۋدىڭ ماڭىزىن تۇسىندىرگەندەرىن مالىمدەدى. سونداي-اق ول وسى جيىن بارىسىندا دا اتا-انالاردى تولعاندىرعان ساۋالداردىڭ جاۋابى تابىلادى دەگەن ويىن جەتكىزدى.
– ۆاكتسينالاۋ ينفەكتسيالىق اۋرۋلاردان قورعانۋدىڭ ءتيىمدى ءتاسىلى بولىپ وتىر. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتى بويىنشا ەكپە جاساۋ جىل سايىن 3 ميلليوننان اسا ادامنىڭ ءومىرىن ساقتايدى, – دەدى ليۋدميلا بيۋرابەكوۆا.
كونفەرەنتسياعا ماماندار مەن ساراپشىلارعا قوسا اتا-انا رەتىندە قاتىسقاندار دا بولدى. سولاردىڭ ءبىرى ەلورداداعى م.گوركي اتىنداعى تەاتردىڭ ءارتىسى سۆەتلانا فورتۋنا اتا-انالار ەكپەدەن كەيىنگى اسقىنۋ جاعدايلارىن زەرتتەۋگە ءبىراز ۋاقىت جۇمسايتىنىن العا تارتىپ, ەكپەلەردىڭ قۇرامىنا قاتىستى الدىن الا ناقتى اقپاراتتاندىرۋ شارالارى قاراستىرىلۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى. وسى ورايدا ول ەكپەگە قاتىستى بارلىق مالىمەت قامتىلاتىن ۇكىمەتتىك سايت قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن جەتكىزدى. وندا ەكپەنىڭ قۇرامى, اسقىنۋ جاعدايلارى, تيىمدىلىگى جونىندە تولىق ماعلۇمات بەرىلسە, قۇبا-قۇپ.
ەكپەلەردىڭ قۇرامىنا قاتىستى كۇمان تۋعاندا اڭگىمەگە «ۇلتتىق دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى ساراپتاۋ ورتالىعى» باسقارماسىنىڭ توراعاسى ارنۇر نۇرتاەۆ ارالاسىپ, ۆاكتسينا ءوندىرىسى پروتسەسىنىڭ قالاي جۇرگىزىلەتىنىن, ۆاكتسينا قۇرامىنا نە كىرەتىنىن ايتىپ بەردى.
– ۇزاق ۋاقىتتان بەرى اديۋۆانت, پروتەين, قانت, فورمالدەگيد, سىناپ نە ءۇشىن قولدانىلاتىنىن تۇسىندىرۋگە تىرىسىپ كەلەمىز. ۆاكتسينا ازىرلەۋ ءۇشىن ءتۇرلى تۇراقتاندىرعىشتاردى, يناكتيۆاتسيالاردى پايدالانۋ قاجەتتىگى تۋىندايتىن وتە كۇردەلى بيولوگيالىق تىزبەك قاجەت. ايتالىق فورمالدەگيد ۆيرۋستاردى, پوليوميەليتتى يناكتيۆاتسيالاۋ ءۇشىن پايدالانىلادى. بىراق ۆاكتسينا قۇرامىنداعى فورمالدەگيد كولەمى وتە از. ادامدار سۋ ىشكەندە, تاماقتانعاندا فورمالدەگيدتى الدەقايدا كوپ الادى. جان-جاقتى ورتالىقتاندىرىلعان زەرتتەۋلەر بار. ولار تۇراقتى تۇردە وتكىزىلىپ تۇرادى. ورگانيكالىق زەرتتەۋلەر دە وتە كوپ وتكىزىلەدى. ونداعان مىڭ ءتۇرلى زەرتتەۋلەر ۆاكتسينا ءوندىرىسى بارىسىندا پايدالانىلاتىن زاتتاردىڭ مۇلدەم قاۋىپسىز ەكەنىن كورسەتىپ وتىر, – دەدى ول.
بۇل ويدى قوستاعان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى جانىنداعى قوعامدىق كەڭەستىڭ, ەۋرازيالىق مەديتسينالىق قاۋىمداستىقتىڭ ءتورايىمى نادەجدا پەتۋحوۆا قازىرگى ۆاكتسينالاردىڭ ساپاسى تومەن ەمەس ەكەنىن العا تارتتى.
– ەكپەگە قارسى شىعىپ جۇرگەن دارىگەرلەردىڭ دە توبى پايدا بولىپتى. ولار اۋتيزم جايىندا, ەكپەدەن كەيىنگى اسقىنۋلار تۋرالى پىكىر ءبىلدىردى. ۆاكتسينالاۋ ءسىزدىڭ بالاڭىزدىڭ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار بۇكىل قوعامنىڭ قورعاۋشىسى ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا كوروناۆيرۋس ىندەتىنە بايلانىستى جاعدايدى كورىپ وتىرمىز. ەگەر ءبىز بۇگىنگى تاڭدا ۆاكتسينالاۋ ماڭىزىن جەتە تۇسىنە الماساق, وندا ەكپە سالىنباعان, بەلگىلى ءبىر اۋرۋلاردان قورعالماعان بالالار كوپ بولعان سايىن ۇمىتىپ كەتكەن ينفەكتسيالاردىڭ قايتا شىعۋ قاۋپى تۋىندايدى, – دەدى نادەجدا پەتۋحوۆا.
نۇر-سۇلتان قالالىق №4 ەمحاناسى پەدياتريا بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ۆيكتوريا ۆينيچەنكو ۆاكتسينالاۋ ارقىلى كەيبىر اۋرۋ تۇرلەرى تولىقتاي جويىلعانىن, سونداي-اق ەلىمىزدە ەكپەدەن باس تارتاتىندار وتە كوپ دەگەن مالىمەتتىڭ جالعان ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ مالىمەتى بويىنشا, 2019 جىلى ۆاكتسينادان باس تارتۋدىڭ 6 003 فاكتىسى تىركەلدى. بۇل – 1 پايىزدان دا از, ياعني 0,12 پايىز شاماسىندا. اتالعان مەرزىمدە 4 841334 بالاعا ەكپە جاسالدى, سونىڭ ىشىندە يممۋنداۋدان كەيىن قولايسىز كورىنىستەر 143 بالادا (0,003) بايقالدى. 2019 جىلى قازاقستاندا جاراقاتتان كوز جۇمعان بالالار سانى 1 200 بولسا, ال ۆاكتسينادان – 0.
– ەكپە ءتۇرلى اۋرۋلاردىڭ ورشۋىنە الىپ كەلەدى دەگەن سياقتى اڭگىمەلەر نەگىزسىز. ماسەلەن, اعىلشىن دارىگەرى ۋەيكفيلدتىڭ قىزىلشا, پاروتيتكە قارسى ارالاس ۆاكتسينا ءاۋتيزمدى تۋدىرادى دەگەن شۋلى جاريالانىمىن ايتۋعا بولادى. دارىگەر ءوزىنىڭ باقىلاۋىندا بولعان 170 بالانىڭ 12-سىندەگى اۋتيزمگە ءتان مىنەز-ق ۇلىق پەن ءسوز سويلەۋىندەگى كەمشىلىكتەردىڭ سەبەبى قىزىلشا, پاروتيتكە قارسى ارالاس ۆاكتسينا بولعان دەگەن قورىتىندى شىعارادى. ءدال وسى قاداعالاۋ بارىسى ءبىر عانا عىلىمي جاريالانىمعا نەگىز بولعان جانە ول كەيىنىرەك جالعان دەپ تانىلعان. ال دارىگەردىڭ ءوزى مالىمەتتەردى بۇرمالاعانى انىقتالدى. اتالعان جاريالانىمدا بالالارداعى اۋتيزم بەلگىلەرى ەكپە سالىنعاننان كەيىن بىرنەشە كۇننەن سوڭ پايدا بولعانى ايتىلادى. ال نەگىزىندە بالالاردىڭ بويىنداعى مۇنداي بەلگىلەر ەكپە سالىنعاننان كەيىن بىرنەشە ايدان سوڭ بىلىنسە, ەندى بىرەۋلەرىندە ەكپە سالىنباي تۇرىپ اۋتيزم بەلگىلەرى بولعان. ءسال كەيىنىرەك دوكتور ۋەيكفيلدتىڭ ارالاس ەكپەدەن باس تارتۋعا مۇددەلى بولعانى جانە ءاۋتيزمى بار پاتسيەنتتەردى زەرتتەۋگە ادەيى تاڭداپ العانى انىقتالدى. ويتكەنى ول قىزىلشاعا قارسى جاڭا مونوۆاكتسينا شىعارۋعا قاتىسقان. ۋەيكفيلد ارەكەتى زاڭعا قايشى ءارى كلينيكالىق سىناق جۇرگىزۋدىڭ بارلىق ەرەجەلەرىن بۇزادى دەپ تانىلدى. سوندىقتان ۇلىبريتانيانىڭ باس مەديتسينالىق كەڭەسى ونى ءومىر بويى مەديتسينا قىزمەتىمەن اينالىسۋ قۇقىعىنان ايىردى. قازىرگى ۋاقىتتا ۆاكتسينالاۋ مەن اۋتيزم اراسىندا بايلانىس جوق دەپ سانالادى, – دەدى ۆيكتوريا ۆينيچەنكو.
سونىمەن قاتار بۇل جيىنعا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى زاۋرەش امانجولوۆا قاتىسىپ, اتالعان كودەكس جوباسىنداعى ەكپەگە قاتىستى وزگەرىستەر جونىندە پىكىرىن ءبىلدىردى. بۇل كودەكستى تالقىلاۋ بارىسىندا 3 مىڭنان اسا ۇسىنىس ءتۇسىپ, سالىستىرمالى كەستەدە 1,5 مىڭعا جۋىعى قارالىپ, 717 تۇزەتۋ ماقۇلداندى.
ءسوز سوڭىندا اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى ايدا بالاەۆا ەكپە توڭىرەگىندەگى داۋلى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا وسىنداي كەزدەسۋلەردىڭ سەپتىگى تيەتىنىن, ايتىلعان ۇسىنىستار مەن سىن-ەسكەرتپەلەر نازارعا الىناتىنىن ايتتى. قورىتا ايتقاندا, دەنساۋلىقتىڭ قادىرىن ۇقتىرعان قازىرگى قىسىلتاياڭ شاقتا «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكستىڭ ازاماتتاردىڭ اماندىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعانى انىق.
