نوبەل كىمگە بۇيىرادى؟

ەنن كارسون. مىڭ دا توعىز ءجۇز ەلۋىنشى جىلى تورونتودا ومىرگە كەلگەن كارسون بريتاندىق ادەبيەتشى كەننەت دوۆەردەن ساباق العان. پوەزيا مەن ەسسەيستيكادا ءساتتى جازىپ جۇرگەندىكتەن, بۇگىندە ونى اعىلشىنتىلدى وقىر­­مان ءتىرى كلاسسيككە بالايدى. كارسون گەرودوتتى كوپ وقۋعا ءھام ەلىك­تەپ-سولىقتاۋدان تۇرا قا­شۋعا ۇندەيدى. جانە ءار جازۋشى delete پەرنەسىن قورىقپاي, را­حات­تانا باسۋ كەرەك, دەيدى. ءسوز-اق.

ەنن كارسوننىڭ اتىن شى­عار­عان – ولەڭ تۇرىندەگى «قىزىل­دىڭ اۆتوبيوگرافياسى» («اۆتوبيو­گرافيا كراسنوگو») رومانى. ال ورىس وقىرمانىنا ەسسەلەرى مەن ولەڭى ارقىلى تانىمال.

ماريز كوندە. بۇل فرانتسۋز جازۋشىسى رومانيست قانا ەمەس, قوعام قايراتكەرى رەتىندە دە اتاقتى. ول, اسىرەسە ايەلدەر قۇل­دىعى تاقىرىبىنا ءجيى ارالاسىپ, قاۋزاپ ءجۇر. كوندە كەز كەلگەن زومبىلىق قوعامدى قۇرتىپ, مورالدىق شەكارانى تۇبەگەيلى جويادى دەپ سانايدى.

كوندەنىڭ «مەن تيتۋبا, سا­لەم­نىڭ مىستانى» («يا, تيتۋبا, ۆەدما يز سالەما») اتتى رومانى ورىس تىلىندە وقىلىپ ءجۇر. بۇل قاراناسىلدى كۇڭنىڭ سالەمدە وتكەن قاسىرەتتى وقيعاسىنا قۇ­رىلعان.

دجان سيۋە. لاقاپ اتىمەن تا­نىلعان قىتايلىق قالامگەردىڭ شىن اتى دەن سياوحۋا. 80-جىل­داردان باستاپ ونىڭ شىعار­مالارى «جەنمين ۆەنسيۋە» جانە «چجۋنگو» بەدەلدى جۋرنالدارىندا جاريالانعان. سيۋزان زونتاگ دجان سيۋەنى قىتايداعى نوبەل سىيلىعىنا لايىق جالعىز قالامگەر دەپ با­عالادى. ول اقش پەن ەۋروپادا فرانتس كافكانىڭ ءداستۇرىن جال­عاستىرعان اۆتور رەتىندە اسا تا­نىمال (بىلتىر ونىڭ رومانى بۋكەر سىيلىعىنىڭ لونگ-پاراعىنا ەنگەن). ال رەسەيدە ونىڭ «تاۋداعى لاشىق» («حي­جينا ۆ گوراح») اتتى ءبىر عانا اڭ­گىمەسى اۋدارىلعان.

حارۋكي مۋراكامي. جاپون­دىق ايگىلى قالامگەردى بۇگىندە بىلمەيتىن ادام جوق شىعار, ءسىرا. نوبەل سىيلىعىنا بۇرىننان ءۇمىتتى مۋراكامي ءبارى-بارىنەن ما­راپاتقا ءبىر تابان جاقىن جۇر­گەن اۆتور. ەۋروپالىق كەل­بەتتەگى قوعامدى جازاتىن ول  جاپون مادەنيەتىنىڭ شەڭبەرىنەن شىعىپ, باتىستىق ستيلدە قالا­مىن ەركىن سىلتەيدى. زاماناۋي پوست­مودەرنيزم اعىمىندا ايدىك اتانعان مۋراكامي وسى كۇنگە دەيىن 14 رومان, 12 اڭگىمەلەر جي­ناعى, بالالارعا ارنالعان ءبىر كىتاپ ءھام نون-فيكشەن جانرىندا بەس شىعارما جازدى. الەم­نىڭ 50-دەن استام تىلىنە اۋدارىلعان اۆتور شىعارمالارى ميل­ليون­داعان تيراجبەن باسىلىپ شىق­تى. بۇگىنگى وقىرماننىڭ ءتىلىن تاۋىپ, تالعامىنا ساي جازاتىن مۋراكامي جەتپىس بىرىندە نوبەل سىيلىعىن الىپ جاتسا, تاڭعالماڭىز.

ليۋدميلا ۋليتسكايا. «رۋسكي بۋكەر» سىيلىعىن العان تۇڭعىش ايەل جازۋشى ۋليتسكايا 1992 جىلى جاريالانعان «سونەچكا» پوۆەسىنەن سوڭ اسا تانىمال بولدى. كەيىن «مەدەيا مەن ونىڭ بالالارى» («مەدەيا ي ەە دەتي») رومانى دا قاتتى وقىلدى. ۋليتس­كايانىڭ كەيىپكەرلەرى كوبىنە ءوزىن ءوزى قامشىلاپ, ءوزىن ءوزى العا سۇي­رەپ وتىراتىن ادامدار. ار سوتىنىڭ الدىنا ءجيى باراتىن كەيىپكەرلەر. ءتىپتى كەيدە ۇزاق ۇن­سىزدىكتە جۇرەدى: ماڭگىلىك سۇ­راقتاردىڭ جاۋابىن ىزدەيدى.

وزىندىك اڭگىمەلەۋ مانەرىمەن ەرەكشەلەنەتىن رەسەيلىك جازۋشى الەمنىڭ 25 تىلىنە اۋدا­رىلعان. بۇگىندە ۋليتسكايا شىعار­­ما­شى­لىق­تان بولەك قوعامدىق جۇمىس­تارمەن دە اينالىسىپ ءجۇر.

مارگارەت ەتۆۋد. كانادالىق اعىلشىنتىلدى جازۋشى, اقىن, سىنشى ءھام فەمينيست ەتۆۋد العاشقى كولەمدى ماراپاتتى 1987 جىلى انتيۋتوپيالىق «مالايدىڭ اڭگىمەسى» («راسسكاز سلۋجانكي») اتتى رومانى ءۇشىن العان (بۇل شىعارمانىڭ جە­لىسىمەن 2017 جىلى سەريال تۇ­سىرىلگەن). شىعارماشىلىق جولىن 16 جاسىنان باستاعان ول بۇ­گىنگە دەيىن ءتۇرلى جانردا قالام تارتتى. ساياسي ءھام ەكولوگيالىق تاقىرىپتاعى ەسسەلەرىمەن دە كوزگە ءتۇستى. تابيعات-انانى قور­عاۋدا جازۋىمەن بەلسەندىلىك تانىتىپ جۇرگەن ەتۆۋدتىڭ دا نوبەلدەن ءۇمىتى بار.

دجوردج ر.ر.مارتين. وتكەن جىلى نوبەل سىيلىعىنا ۇمىت­كەرلەردىڭ تىزىمىنە ابايسىزدا قوسىلعان مارتين «مۇز بەن وتتىڭ ءانى» اتتى ەپيكالىق تسيك­لىمەن اتاقتى بولعان ەدى. زا­ماناۋي فانتاست جازۋشى وسىعان دەيىن «حيۋگو», «نەبيۋلا» جانە «لوكۋس» سەكىلدى كوپتەگەن ادە­بي سىيلىقتاردى يەلەندى. مارتين تۆورچەستۆوسى جاپوندىق ءھام يسپاندىق سىنشىلاردىڭ قالامىنا دا ىلىككەن. ال 2011 جىلى Time جۋرنالى ونى الەم­دەگى ەڭ ىقپالدى ادامداردىڭ قا­تا­رىنا قوستى. ەگەر ءمارتيننىڭ قوعامداعى ابىرويىن ەسكەرسەك, نوبەل سىيلىعىن اياقاستى الىپ كەتۋى دە ابدەن مۇمكىن.

ءبىزدىڭ بولجامىمىزدان بو­لەك,بيىلعى نوبەل سىيلى­عى­نا لايىقتى فانتاستيكا, فەنتەزي جانرىنداعى جازۋشىلار دا ءجيى اۋىزعا الىنىپ ءجۇر. اسىرەسە نيل گەيمان, ستيۆەن كينگ ءھام دجوان روۋلينگ. كۇزدە جاريالاناتىن قاسيەتتى قاعازدا كىمنىڭ اتى جازىلىپ, كىمنىڭ باعى جاناتىنىن كىم ءبىلسىن؟! دەگەنمەن, سوڭعى ۋاقىتتا الەمدىك ارەنادا جازۋشىلىق قۋاتىمەن كوزگە ءتۇسىپ جۇرگەن اقىن-جازۋ­شى­لاردى قاداري-حالىمىزشە تۇ­گەندەپ, با­عام­داپ كوردىك. ەن­دى­گىسى ۋاقىت ەنشىسىندە...