كەشە اقوردادا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلگەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكومەن كەزدەسىپ, كەلىسسوز جۇرگىزدى.
2012 جىلدىڭ مامىر ايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنا رەسمي ساپارمەن بارىپ, كەلىسسوز جۇرگىزگەن. ساپار اياسىندا بىرنەشە ەكىجاقتى قۇجاتتارعا قول قويىلعان, سونىڭ ءىشىندەگى ەڭ ماڭىزدىسى – مەملەكەت باسشىلارىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسى. بەلارۋس پرەزيدەنتىنىڭ كەشە بىزگە كەلۋى سوعان جاۋاپتى ساپار بولدى.
كەشە اقوردادا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلگەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكومەن كەزدەسىپ, كەلىسسوز جۇرگىزدى.
2012 جىلدىڭ مامىر ايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنا رەسمي ساپارمەن بارىپ, كەلىسسوز جۇرگىزگەن. ساپار اياسىندا بىرنەشە ەكىجاقتى قۇجاتتارعا قول قويىلعان, سونىڭ ءىشىندەگى ەڭ ماڭىزدىسى – مەملەكەت باسشىلارىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسى. بەلارۋس پرەزيدەنتىنىڭ كەشە بىزگە كەلۋى سوعان جاۋاپتى ساپار بولدى.
بەلارۋس – قازاقستاننىڭ ەڭ جاقىن ارىپتەستەرىنىڭ ءبىرى. ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى ءپىشىندەردە دامىپ كەلەدى. بەلارۋس رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى قازاقستانمەن بىرلەسىپ كەدەن وداعىن, ودان ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرعانى بەلگىلى. وسى قۇرىلىمدار جانە ەكى مەملەكەت اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ قۇقىقتىق-كەلىسىمدىك بازاسى بۇگىنگە دەيىن 70-تەن استام قۇجاتتى قۇرايدى. سونىڭ ىشىندەگى ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاعى ەڭ ماڭىزدىلارى – دوستىق پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى جانە 2009-2016 جىلدارعا ارنالعان ۇزاقمەرزىمدى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدەر.
ۇكىمەت باسشىلارى دەڭگەيىندەگى رەسمي ساپارلار دا بىلتىرعى جىلدىڭ اياعى مەن ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىندا جۇزەگە استى. قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى سەرىك احمەتوۆ ءساۋىر ايىندا بەلورۋسسياعا رەسمي ساپارمەن بارىپ, ارىپتەسى ميحايل مياسنيكوۆيچپەن كەلىسسوز جۇرگىزگەن.
قازاقستان بەلارۋستىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق ارىپتەستەرى اراسىندا تمد شەڭبەرى بويىنشا رەسەي مەن ۋكراينادان كەيىن ءۇشىنشى ورىن الادى. 2012 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى 766,2 ملن. اقش دوللارىن قۇرادى. بۇل – 2011 جىلعى كورسەتكىشتەن 5,4 پايىزعا ارتىق. ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى جانداندىرۋدا 1996 جىلى قۇرىلعان ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ اتقارىپ كەلە جاتقان ءرولى زور. قازاقستان جاعىنان ونىڭ تەڭ توراعاسى بولىپ ءتوتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى ۆ.بوجكو, ال بەلارۋس جاعىنان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى م.رۋسىي تاعايىندالعان. وسى كوميسسيانىڭ 10-شى وتىرىسى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 28-30 تامىزىندا بەلورۋسسيانىڭ گرودنو قالاسىندا بولىپ ءوتتى.
سوڭعى كەزدەرى قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىنداعى كولىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جاقسى قارقىنمەن دامىپ كەلەدى. بەلارۋستىڭ «بەلاۆيا» اۆياكومپانياسى استانا – مينسك – استانا باعىتىندا اپتاسىنا 3 رەت, قوستاناي – مينسك – قوستاناي باعىتىندا 2 رەت, قاراعاندى – مينسك – قاراعاندى جانە پاۆلودار – مينسك – پاۆلودار باعىتىندا ءبىر رەت قاتىنايدى. قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىنداعى ايماقارالىق ىنتىماقتاستىق تا جاقسى جولعا قويىلعان. 2013 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا-اق پاۆلودار, قوستاناي, قاراعاندى جانە اتىراۋ وبلىستارىنىڭ دەلەگاتسيالارى بەلارۋس رەسپۋبليكاسىندا بولىپ, ەكىجاقتى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ءماسەلەلەرى بويىنشا كەلىسسوز ءجۇرگىزدى. جىلدىڭ اياعىنا دەيىن ماڭعىستاۋ, سولتۇستىك قازاقستان جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ دەلەگاتسيالارى دا بەلارۋس قالالارىنا بارماقشى.
ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستار دا جىلدان-جىلعا ارتا تۇسۋدە. بەلارۋستىڭ ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە قازاق ءتىلى, تاريحى جانە مادەنيەتىنىڭ اباي اتىنداعى ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. ال ءبىزدىڭ ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە بەلارۋس ءتىلى مەن مادەنيەتىنىڭ ورتالىعى بار. ەكى ەلدىڭ كوپتەگەن جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى اراسىندا عىلىم-ءبىلىم كونسورتسيۋمدارى ۇيىمداستىرىلىپ, بىرلەسكەن جوبالار ىسكە اسىرىلۋدا. سونداي-اق س.سەيفۋللين اتىنداعى اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتە ينجەنەر كادرلارىن دايارلاۋ جانە قايتا دايارلاۋ جونىندەگى قازاقستان-بەلارۋس وقۋ-وندىرىستىك ورتالىعى اشىلعان. قازاقستاننىڭ بەلورۋسسيالىق دوستارى كلۋبىنىڭ اشىلۋى دا ەكى ەل حالىقتارىنىڭ ءبىر-بىرىنە جاقىنداپ, مادەني بايلانىستاردى تەرەڭدەتە تۇسۋگە ۇمتىلۋىن كورسەتەدى.
قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىنداعى مەديتسينا سالاسىنداعى بايلانىستاردى دا اۋىز تولتىرىپ اتاپ وتۋگە بولادى. الماتىداعى ا.سىزعانوۆ اتىنداعى ۇلتتىق حيرۋرگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى بەلارۋستىڭ كارديولوگيا جانە كارديوحيرۋرگيا جونىندەگى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك ورتالىعىمەن ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويىپ, ادام ورگاندارىن ترانسپلانتاتسيالاۋ بويىنشا بىرلەسكەن وتالار جاساۋعا كەلىستى. بەلارۋستىك ماماندارمەن بىرلەسىپ جاسالعان العاشقى وسىنداي وتا 2012 جىلدىڭ قاراشا ايىندا جاسالدى. وندا قازاقستاندىق 3 ءبۇلدىرشىننىڭ اۋرۋ بۇيرەگى اۋىستىرىلدى. مۇنداي وتالار قازاقستاندا بۇرىن جاسالماعان ەكەن.
رەسمي قارسى الۋ ءراسىمى اياقتالعان سوڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ كەزدەسۋى الدىمەن شاعىن قۇرامدا جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەردەن باستالدى. وندا مەملەكەت باسشىلارى كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك اياسىنداعى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردى دامىتۋ بارىسىن تالقىلادى. سونىمەن قاتار, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق سالالارداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ بارىسىنداعى ناقتى ماسەلەلەردى قاراستىردى. سونىڭ ىشىندە اگروونەركاسىپ كەشەنى بويىنشا كووپەراتسيانى كۇشەيتۋ مۇمكىندىكتەرى ءسوز بولدى.
ن.نازارباەۆ ا.لۋكاشەنكونىڭ بۇل ساپارى ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ, ساياساتتاعى, ەكونوميكا مەن مادەنيەتتەگى ەكىجاقتى بايلانىستاردىڭ سوڭعى جىلدارى بەلسەندىلىكپەن دامي باستاعاندىعىنىڭ كورىنىسى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, وزىنە بىلتىرعى جىلى مينسكىگە جاساعان ساپارىندا كورسەتىلگەن قۇرمەتتى ەسكە الدى. ءسىزدىڭ ساپارىڭىز ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتە تۇسەر دەگەن سەنىمدەمىن, –دەدى قازاقستان باسشىسى. ال بەلارۋس پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ جاۋاپ سوزىندە ەكى ەل حالىقتارىنىڭ ۇقساستىقتارىن اتاي كەلىپ, ءبىز ءوز حالىقتارىمىزدىڭ مۇددەسى ءۇشىن جۇمىس ىستەپ جاتقانىمىزدىڭ زور ماڭىزى بار. ول ءتىپتى كەلەر ۇرپاقتاردىڭ دا قولداۋىنا يە بولادى, دەدى. سونداي-اق, كەلىسسوز بارىسىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارت جوباسىنىڭ نەگىزگى ولشەمدەرى مەن ەكونوميكالىق ينتەگراتسيالىق باعىتتار جونىندەگى مەملەكەتتەر ۇستانىمى دا تالقىلاندى. سونىمەن بىرگە, ەكىجاقتى قاتىناس بويىنشا ونەركاسىپ كووپەراتسياسى مەن اگروونەركاسىپ كەشەنى سالاسى بويىنشا بۇرىن قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جۇمىستار بارىسى تۋرالى اڭگىمە قوزعالدى.
شاعىن قۇرامداعى كەزدەسۋ اياقتالعان سوڭ كەلىسسوز كەڭەيتىلگەن قۇرامدا جالعاستى. ونى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اشىپ, ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر بويىنشا كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ تالقىلانعانىن اتاپ ءوتتى. ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستار بيىل ءبىرشاما تومەندەگەنىن ايتىپ, وعان الەمدىك ەكونوميكاداعى جالپى جاعدايدىڭ تەرىس اسەر ەتكەنىن اتاپ ءوتتى. دەگەنمەن, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى ونەركاسىپ سالاسىنداعى وزىق تاجىريبە جالعاسىن تابۋدا. قازىر قازاقستاندا 14 بىرىككەن كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى, ولار شاحتا, كارەر تەحنيكالارىن, تراكتورلار, كومبايندار, ارناۋلى ءورت سوندىرگىش تەحنيكالار, اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى ءتۇرلى تىركەمەلەر شىعارۋدا, دەدى ەلباسى. سونداي-اق, كەڭەيتىلگەن وتىرىس بارىسىندا قازاقستان باسشىسى قازاقستان مەن بەلارۋستىڭ ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى نەگىزدەگى اۋقىمدى بايلانىستار بىرىكتىرەتىن جاقىن سەرىكتەستەر ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. بۇل ساپار ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى دامىتۋعا زور ۇلەس قوسادى دەپ سەنەمىن. كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا ءبىز بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلدايمىز, وندا ەلدەرىمىز اراسىنداعى دوستىقتى, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق پەن ساياسي بايلانىستاردى نىعايتۋعا ورتاق ۇمتىلىسىمىز كورىنىس تاباتىن بولادى, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ءوز كەزەگىندە ا.لۋكاشەنكو قازاقستاننىڭ بەلارۋس ءۇشىن سەنىمدى دوس جانە وداقتاس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءبىز ءوز كەڭىستىگىمىزدە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق سەكىلدى بىرەگەي قۇرىلىمدى بىرگە قۇرۋدامىز. ول ەكى ەلدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا مول مۇمكىندىك تۋعىزادى. ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناستارىمىزدى نىعايتۋ ءۇشىن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتىڭ ارتىقشىلىقتارىن مەيلىنشە كۇشەيتۋ قاجەت, دەدى بەلارۋس پرەزيدەنتى.
كەلىسسوزدەر اياقتالعان سوڭ بىرنەشە ەكىجاقتى قۇجاتتارعا قول قويىلدى. سونىڭ ىشىندە مەملەكەت باسشىلارى ن.نازارباەۆ پەن ا.لۋكاشەنكو قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسىنە قول قويدى. سونداي-اق, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلەرى ق.قاسىموۆ پەن ي.شۋنەۆيچ ەكى ەل ازاماتتارىنىڭ ءبىر-ءبىرىنىڭ اۋماعىنا كەلۋ ءتارتىبى جانە رەادميسسيا تۋرالى كەلىسىمگە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى ۆ.بوجكو مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى م.رۋسىي 2009-2016 جىلدارعا ارنالعان ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان بىرلەسكەن ءىس-شارالار («جول كارتاسى») جوسپارىنا, سونداي-اق قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ رەكتورى ب.ءابدىراسىلوۆ ءوزىنىڭ وسىنداي قىزمەتتەگى ارىپتەسى ا.موروزەۆيچپەن ەكى جوو اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كەلىسىمگە قول قويدى.
وسىدان كەيىن ن.نازارباەۆ پەن ا.لۋكاشەنكو بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسادى. ونى قازاقستان پرەزيدەنتى باستاپ, ءوزىنىڭ شاقىرۋىمەن كەلگەن ا.لۋكاشەنكو باستاعان بەلارۋس دەلەگاتسياسىنا وڭ ساپار تىلەيتىنىن ايتتى. ودان ءارى ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ دوستىق, ارىپتەستىك, تۇسىنىستىك جانە سەنىم نەگىزدەرىندە دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ن.نازارباەۆ قازاقستان اۋماعىندا تابىستى جۇمىس ىستەپ تۇرعان بىرنەشە قازاقستان-بەلارۋس بىرىككەن كاسىپورىندارىن سانامالاپ بەردى. سونىڭ ىشىندە قاراعاندىداعى «قاز-بەلاز», سەمەي مەن قوستانايداعى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن قۇراستىراتىن, تراكتور جاسايتىن جانە ت.ب. بىرىككەن كاسىپورىندار اتالدى. اگروونەركاسىپ كەشەنى, مال شارۋاشىلىعى, كولىك-لوگيستيكا سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق تا اۋىز تولتىرارلىقتاي ەكەن. ەۋرازيالىق وداقتىڭ قۇرىلۋى ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى ەكونوميكالىق كووپەراتسيانى ودان ءارى تىعىز جۇرگىزۋگە مۇمكىنشىلىك بەرەتىن بولادى, دەدى ن.نازارباەۆ. سونىمەن بىرگە, ول قازاقستانداعى 100 مىڭعا جۋىق بەلورۋس ەتنوسى ەكى ەل اراسىنداعى دوستىقتىڭ تەرەڭدەي تۇسۋىنە وڭ ىقپال ەتەتىن كوپىر ەكەنىن اتادى. ءوزىنىڭ ءسوزىن قازاقستان پرەزيدەنتى بەلورۋس حالقىنىڭ «جاقسى قوناق كەلسە, ءۇيدىڭ قاقپاسى وزىنەن ءوزى اشىلادى» دەگەن ماتەلىمەن ءبىتىردى.
جاۋاپ سوزىندە ا.لۋكاشەنكو ايماقارالىق بايلانىستاردىڭ ماڭىزدىلىعىن جانە ونىڭ جاقسى دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ورتاق رىنوكتى بارلىق سالادا دامىتۋ – ءبىزدىڭ ماڭىزدى مىندەتىمىز. وسى مىندەتتى شەشۋ الداعى ەكى جىلعا ارنالعان ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ «جول كارتاسىن» بەكىتۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىن بولادى. بۇل كەشەندى قۇجات ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ بارلىق سالاسىن قامتيدى, دەدى بەلارۋس پرەزيدەنتى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».
