جاقىندا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى گانسۋ پروۆينتسياسىنىڭ اقساي قازاق اۆتونوميالى ۋەزىندە ءتول كۇرەسىمىزدەن توعىزىنشى رەت ازيا چەمپيوناتى ءوتتى. وعان 14 ەلدەن 100-گە جۋىق بالۋان قاتىسىپ, قازاق كۇرەسىنەن قۇرلىقتىڭ باس جۇلدەسىن ساراپقا سالدى. وسى بەلدەسۋدە ءبىزدىڭ ءتورت بالۋانىمىز ازيا چەمپيونى بولسا, قىتاي مەن يراننىڭ 90-نان اسا جانە اسا اۋىر سالماقتاعى بالۋاندارى چەمپيون اتاندى.
جالپى, بيىلعى ازيا چەمپيوناتى قىتاي ەلىندە وتە جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. ماسەلەن, جارىستىڭ اشىلۋ سالتاناتىنىڭ ءوزى ءۇش جارىم ساعاتقا سوزىلدى, 70 كيىز ءۇي تىگىلىپ, سونىڭ ىشىنە قازاق حالقىنىڭ بارلىق سالت-داستۇرىنەن حابار بەرەتىن زاتتار قويىلدى. وسى شاراعا 1 100 ادام قاتىسىپ, قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمدەرىمەن ونەرىن كورسەتىپ, جينالعان جۇرتتى ءتانتى ەتتى.
ءبىز وسى بىرىنشىلىكتىڭ كۋاسى بولعان رەسپۋبليكالىق قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى مارات شامشىنۇروۆپەن كەزدەسىپ, اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
جاقىندا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى گانسۋ پروۆينتسياسىنىڭ اقساي قازاق اۆتونوميالى ۋەزىندە ءتول كۇرەسىمىزدەن توعىزىنشى رەت ازيا چەمپيوناتى ءوتتى. وعان 14 ەلدەن 100-گە جۋىق بالۋان قاتىسىپ, قازاق كۇرەسىنەن قۇرلىقتىڭ باس جۇلدەسىن ساراپقا سالدى. وسى بەلدەسۋدە ءبىزدىڭ ءتورت بالۋانىمىز ازيا چەمپيونى بولسا, قىتاي مەن يراننىڭ 90-نان اسا جانە اسا اۋىر سالماقتاعى بالۋاندارى چەمپيون اتاندى.
جالپى, بيىلعى ازيا چەمپيوناتى قىتاي ەلىندە وتە جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. ماسەلەن, جارىستىڭ اشىلۋ سالتاناتىنىڭ ءوزى ءۇش جارىم ساعاتقا سوزىلدى, 70 كيىز ءۇي تىگىلىپ, سونىڭ ىشىنە قازاق حالقىنىڭ بارلىق سالت-داستۇرىنەن حابار بەرەتىن زاتتار قويىلدى. وسى شاراعا 1 100 ادام قاتىسىپ, قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمدەرىمەن ونەرىن كورسەتىپ, جينالعان جۇرتتى ءتانتى ەتتى.
ءبىز وسى بىرىنشىلىكتىڭ كۋاسى بولعان رەسپۋبليكالىق قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى مارات شامشىنۇروۆپەن كەزدەسىپ, اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– ماكە, بيىلعى ازيا چەمپيوناتىنىڭ جاقسى وتكەنىن ەستىپ جاتىرمىز. ول تۋرالى كەڭىرەك ايتىپ بەرسەڭىز؟
– ءيا, بيىلعى ازيا چەمپيوناتى وتە جاقسى ءوتتى. ونى قىتايدىڭ گانسۋ پروۆينتسياسى دۋنحان قالاسى اقساي قازاق ۋەزى وتكىزدى. اسىرەسە, اقساي اۋدانىنىڭ اكىمى باعدات مۇراتقا مىڭ دا ءبىر راحمەتىمدى ايتقىم كەلەدى. ول كىسى نامىسقا تىرىسىپ, ءتول كۇرەسىمىزدەن ازيا چەمپيوناتىن جوعارى دەڭگەيدە وتۋىنە ءبارىن جاسادى. جارىستىڭ اشىلۋ مەن جابىلۋ سالتاناتى وتە تاماشا بولدى. مەن شىنىن ايتايىن, بۇرىن ءدال وسىنداي ازيا چەمپيوناتىن كورگەن ەمەسپىن. اشىلۋ سالتاناتىنا ءبىراز لاۋازىمدى ادامدار قاتىستى. كىمدەر دەسەڭىز, قىتاي وليمپيادا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, سپورت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, كۇرەس فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, گانسۋ پروۆينتسياسىنىڭ گۋبەرناتورى, وسى ولكەنىڭ پارتكومىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى كەلىپ, قازاق كۇرەسىنە قۇرمەتتەرىن كورسەتتى. ازيا چەمپيوناتى وتكەن گانسۋ پروۆينتسياسىندا 24 ملن. حالىق تۇرادى ەكەن. سونىڭ ورتالىعى دۋرحان قالاسىنىڭ اقساي قازاق ۋەزىندە شامامەن 11 مىڭ حالىق بولسا, سونىڭ 3,5 مىڭى – ءوزىمىزدىڭ قانداستارىمىز. بۇل وڭىردە قازاقتاردان باسقا, قىرعىزدار مەن موڭعولدار دا تۇرادى. ءبىزدىڭ قانداستارىمىزدىڭ ءبارى حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرىن, ءتىلىن جاقسى ساقتاعان ەكەن.
– ازيا چەمپيوناتىنان باسقا نەنى بايقادىڭىز؟ ءبىزدىڭ بالۋاندار قالاي كۇرەستى؟
– بۇل چەمپيوناتتى قىتاي نەگىزى, 2008 جىلى وتكىزۋى كەرەك بولاتىن. بىراق ول كەزدە شىڭجاڭدا ۇيعىر حالقىنىڭ باس كوتەرۋىنە بايلانىستى قۇرلىقتىق بەلدەسۋ وتپەي قالدى. سودان كەيىنگى چەمپيوناتتى قىزىلوردا وبلىسى وتكىزىپ جىبەردى. وسىعان بايلانىستى قىتاي 2008 جىلى وتكىزە الماعان چەمپيوناتتى بيىل جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋدى مىقتاپ قولعا الىپ, وتكىزدى. ءبىزدىڭ قازاق كۇرەسىنەن وتەتىن بارلىق جارىستار وسىلاي وتسە دەيسىڭ. چەمپيوناتتىڭ اشىلۋى مەن جابىلۋ سالتاناتى بارىنە ۇنادى دەپ ويلايمىن. مەن ەندى تاعى دا ايتايىن, جارىسقا مۇنداي دايىندىقتى ەش جەردە كورمەدىم. چەمپيوناتتىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا 70 كيىز ءۇي تىگىلىپ, قازاقتىڭ ۇل-قىزدارى بي بيلەپ, ءوز ونەرلەرىن ورتاعا سالدى. ءبىز ءوزىمىزدى قىتايدا ەمەس, قازاقستاننىڭ ءبىر وبلىسىندا جۇرگەندەي بولدىق. تاعى ءبىر ايتاتىن نارسە, ۇيىمداستىرۋشىلار ازيا چەمپيوناتىنا ارنايى جاسالعان تايقازانعا 56 باس قوي سويىپ, ءپىسىردى. بۇل تايقازان كولەمى 4,5 مەتر, تەرەڭدىگى 2,5 مەتر ەتىپ جاسالعان ەكەن. سوڭىنان وسى تايقازان مەن پىسىرىلگەن قويدىڭ سانى گيننەستەر رەكوردى كىتابىنا ەنىپ, ونىڭ قۇجاتى ءتيىستى مەكەمەگە تاپسىرىلدى. سوسىن تايقازاننان ىدىسقا ەت سالىنىپ, ءبارى ودان اۋىز ءتيدى. وسى ىدىستى كەيىن ءبىر بيزنەسمەن 1,5 ملن. يۋانعا نەمەسە 10 000 دوللارعا ساتىپ الدى. جارىس كەزىندە جەرگىلىكتى قازاقتارمەن عانا ەمەس, بارىمەن دە قازاقشا سويلەسىپ جۇردىك. قىتاي, ورىس ءتىلى دەگەن جوق. ەندى بالۋاندارىمىز تۋرالى ايتساق, كىمنىڭ قانداي ورىن العانىن بىلەسىزدەر. ءتورت بالۋانىمىز چەمپيون اتاندى, بىرەۋى كۇمىس, تاعى ەكەۋى قولا جۇلدەگە يە بولدى. امانگەلدى ساتىبالدينوۆ (60 كگ), اسلان ءتۇسىپحان (70كگ), ءادىلجان ىستىباەۆ (80 كگ) پەن بەكزات احمەتبەكوۆ (90 كگ) ازيا چەمپيونى اتاعىن جەڭىپ الدى. شالقار جولامانوۆ اسا اۋىر سالماقتا كۇمىس جۇلدەنى, 90 كگ سالماقتا ولجاس قايرات ۇلى مەن 60 كگ سالماقتاعى عۇسمان قىرعىزباەۆ قولا مەدالدى يەلەندى. ولاردىڭ ءبارى اقشالاي سىيلىققا يە بولدى. ازيا چەمپيونى – 1000 دوللار, كۇمىس جۇلدەگەر – 500, قولا جۇلدەگەر 300 دوللاردى قالتاسىنا باستى. سودان كەيىن اقساي قازاق اۆتونوميالى ۋەزىنىڭ اكىمى باعدات مۇرات ءوز اتىنان چەمپيونعا اقشالاي سىياقى تابىس ەتتى. ازيا چەمپيونى 2000 دوللاردى, كۇمىس جۇلدەگەر 1000, قولا جۇلدەگەر 500 اقش دوللارىن ساناپ الدى.
– ازيا چەمپيوناتىندا وتىرىس وتكەن ەكەن. وندا قانداي ماسەلەلەر قارالدى؟
– ءبىراز ماسەلە قارالدى. اقساي قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنىڭ اكىمى باعدات مۇراتتى دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ەتىپ سايلادىق. قازاق كۇرەسىنەن ازيا فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى بولىپ يران ازاماتى, ال ونىڭ باس حاتشىسى بولىپ قىتاي ازاماتى سايلاندى. كەلەسى ازيا چەمپيوناتىن وتكىزۋ ماسەلەسىن دە قارادىق. ول ەندى وسى ايدا شەشىلەدى. قازىر وعان ءۇش ەل ءۇمىتكەر بولىپ وتىر. بىرەۋى ءوزىمىزدىڭ سەمەي قالاسى, ەكىنشىسى يران, سوسىن تاجىكستان بار.
اڭگىمەلەسكەن
داستان كەنجالين,
«ەگەمەن قازاقستان».
