قارا جەردىڭ قادىرىن بىلەمىز بە؟

جەر – ەن بايلىقتىڭ باس­تاۋى, تىرشىلىكتىڭ قاينار كوزى. وسى قاسيەتتى جەرىمىزدى بولا­شاق ۇرپاققا قانداي جاعدايدا قالدىرامىز, مىنە, گاپ سوندا. جەردى قانشالىقتى ءتيىمدى پاي­دالانىپ وتىرمىز؟ جەر تۋرالى زاڭدىلىقتار قانشا­لىقتى ساقتالۋدا؟ “ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنىڭ اقتوبە وبلىسىنداعى ءتىلشىسى ساتىبالدى ءساۋىرباي اقتوبە جانە باتىس قازاقستان وبلىستارى وڭىرارالىق جەر ينسپەكتسياسىنىڭ باستىعى اسقار جۇسىباليەۆكە: – ءسىز بۇعان نە دەيسىز؟ – وتكەن جىلى جەر زاڭدى­لىق­تارىنىڭ ساقتا­لۋى­نا 798 تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى. تەك­سەرۋ ءناتي­جەسىندە جالپى كولەمى 64 938 گەكتاردىڭ زاڭ بۇزۋ­شىلىقتارى انىقتالىپ, 505 شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرى اكىم­شى­لىك جاۋاپ­كەر­شىلىككە تارتىل­دى, بارلىعى 31 541,8 مىڭ تەڭگە ايىپپۇل سالىن­دى. ونىڭ ىشىندە 234 زاڭدى تۇل­عاعا 25 829,9 مىڭ تەڭ­گە, 134 جەكە تۇلعاعا 2 472,7 مىڭ تەڭگە جانە 70 لاۋازىم يەسىنە جانە جەكە كاسىپ­كەرلەرگە 3 239,18 مىڭ تەڭگە ايىپپۇل سالىندى. جەتپىسكە جۋىق شا­رۋا­شىلىق سۋبەكتىسىنە اكىمشى­لىك ەسكەرتۋ جاسالدى. جەر زاڭدىلىقتارى نورمالا­رى­نىڭ بۇزىلۋى كوپ جاعدايدا ونەركاسىپ كاسىپورىندارى, جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار ارا­سىندا ورىن الادى. مىسالى, “اق­توبە مىس كومپانياسى” جشس پايدالانىپ وتىرعان اۋماق­تا ون زاڭ بۇزۋشىلىق انىق­تالىپ, 1527,6 مىڭ تەڭگە ايىپ­پۇل تولەدى. “ساگيز پەترو­ليۋم” جشس-ىندە بولعان سەگىز زاڭ بۇزۋشىلىق ءۇشىن 1 336,6 مىڭ تەڭگە,“قازاقويل-اقتوبە” جشس ءبىر عانا زاڭ بۇزۋشىلىققا 3496,3 مىڭ تەڭگە ايىپپۇل تولەدى. وتكەن جىلدىڭ ءۇشىنشى توق­سا­نىندا ەكى وبلىس اۋماعىندا 119 اگروقۇرىلىم نىساندارى­نىڭ 211 174 گەكتار اۋىل شارۋا­شى­لىعى القاپتارىنا تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى. ونىڭ 91 نىسانى بويىنشا 74 842 گەكتار القاپتى پاي­دالانۋدا “جەر تۋرالى” زاڭ­دىلىقتاردىڭ ساقتالمايتىنى انىقتالدى. جەر زاڭدىلىقتارى نورمالارىن ساقتاماعانى ءۇشىن 42 اگروقۇرىلىمعا 1 654,8 مىڭ تەڭگە ايىپپۇل سالىنىپ, ولار­دىڭ 49-ىنا ەسكەرتۋ جاسالدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار-اقپان ايلارىندا جۇرگىزىلگەن 55 تەكسەرۋدىڭ ناتيجەسىندە 615,6 گەكتار جەردە 16 زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالىپ, 16 نىسانعا 1 256,74 تەڭگە ايىپپۇل سالىندى. سونى­مەن بىرگە, جوسپارلى تەكسەرۋگە بايلانىستى اقتوبە جانە باتىس قازاقستان وبلىستارى, قالالىق جانە اۋداندىق اكىمدىكتەرى مەن اۋداندىق جەر قاتىناستارى ءبو­لىم­دەرىنىڭ 2009 جىلعى جەر پاي­دالانۋ قۇقىعىن تابىستاۋ جونىندەگى جۇمىستارى تەكسەرىلدى. تەكسەرۋ كورسەتكەنىندەي, جەر تەلىم­دەرىن سۇراۋ وتىنىشتەرىنىڭ قارالۋى, جەرگە ورنالاستىرۋ جوبالارىنىڭ بەكىتىلۋى, جەر تە­لىمدەرىن بەرۋ تۋرالى قاۋلى­لار­دىڭ شىعۋى, ۋاقىتشا بەرىلگەن جەر تەلىمدەرىن پايدالانۋ قۇ­قى­عىن ۇزارتۋ مەرزىمدەرى نەگىزسىز سوزىلعان. وسىعان بايلانىستى اقتوبە وبلىسىنداعى اكىمدىكتەر­دىڭ ءۇش لاۋازىمدى تۇلعاسى اكىم­شىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ 256-بابىنا سايكەس جاۋاپقا تارتىلىپ, 98 910 تەڭگە ايىپپۇل تولەدى. سونداي-اق, باتىس قازاقستان وبلىسى زەلە­نوۆ, تاسقالا, ءبورلى اۋداندارى اۋىلدىق وكرۋگتەرى اكىمدەرىنىڭ 32 قاۋلى شەشىمدەرىن زاڭعا سايكەستەندىرۋگە نۇسقاۋ بەرىلدى. اقتوبە وبلىسى.