سۋبسيديالاۋ كولەمى ازايدى
ۆاشينگتون مەتروپوليتەنىنىڭ ترانزيتتىك باسقارماسى COVID-19-دىڭ ورشۋىنە بايلانىستى تاسىمالداۋشىلاردىڭ ايلىق شىعىنى 52 ملن دوللاردى قۇراۋى مۇمكىن دەپ بولجاۋدا. قازاقستاندا توتەنشە جاعداي ەنگىزىلگەننەن كەيىن تۇراقتى 117 مارشرۋتقا, ناقتى ايتقاندا, قحر, رەسەي, قىرعىزستان, وزبەكستان جانە موڭعولياعا ءترانزيتتى جولاۋشىلار تاسىمالى, سونداي-اق اۆتوكولىكتىڭ بارلىق تۇرلەرىمەن حالىقارالىق جولاۋشىلار تاسىمالى مەن كولىك لوگيستيكاسى ۋاقىتشا توقتاتىلدى. بۇل وتاندىق تاسىمالداۋشىلاردىڭ تابىسىنىڭ 40%-عا ازايۋىنا الىپ كەلدى. قالىپتاسقان احۋالدى رەتتەۋ ءۇشىن قازىر كوپتەگەن مەملەكەتتە كارانتين رەجىمى جەڭىلدەتىلىپ, نارىقتاعى ستەيكحولدەرلەر (مۇددەلى تاراپ) بىرتىندەپ كاسىبىنە كىرىستى.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى جۇقپالى دەرتتىڭ شارىقتاۋ شەگى ارتتا قالعانىمەن, ونىڭ ەكىنشى تولقىنىنا دايىن بولۋى كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. سوعان قاراماستان, تاسىمالداۋشىلار كەز كەلگەن سىن-قاتەرگە دايىن ەكەندىكتەرىن جانە جولاۋشىلارعا قاۋىپسىز قىزمەت ءتۇرىن ۇسىنۋدىڭ جان-جاقتى جولدارىن قاراستىراتىندارىن العا تارتتى. سالا وكىلدەرىنىڭ بۇل ايتقاندارىن تۇسىنۋگە بولادى. نەگە دەسەڭىز, قوزعالىس رەجىمى شەكتەلگەن سوڭعى ەكى ايدا وسى سەگمەنتتەگى بيزنەس سۋبەكتىلەرى شىعىنعا باتتى.
«كارانتين كەزىندە حالىقارالىق, وبلىسارالىق جانە قالاارالىق, سونداي-اق قالالىق قوعامدىق كولىكتەردىڭ قوزعالىسىنا تىيىم سالۋ ارقىلى جولاۋشى تاسىمالداۋشى كاسىپورىندار تىعىرىققا تىرەلىپ, كىرىستىڭ ەداۋىر بولىگىن جوعالتتى. ماسەلەن, تابىس 40%-عا تومەندەدى. جولاۋشى تاسىمالداۋشىلار دا باسقا كاسىپكەرلەر سىندى قيىن جاعدايعا تاپ بولىپ وتىر», دەدى «باتىس قازاقستان اۆتوبۋس پاركى» جشس ديرەكتورى مارات ءابدىراحمانوۆ.
بۇل ەكونوميكالىق قىسپاقتان شىعۋدىڭ امالى رەتىندە كاسىپكەرلەر داعدارىسقا قارسى ەنگىزىلگەن سالىقتىق پرەفەرەنتسيالاردى الۋمەن قاتار قالالىق جانە قالا ماڭىنداعى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار باعىتتاردا جولاۋشىلار تاسىمالىن ىسكە اسىراتىن كومپانيالارعا اكىمدىكتەر تاراپىنان سۋبسيديا تولەنسە دەگەن ۇسىنىستارىن ءبىلدىردى. ايماقتىق جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار 2020 جىلعا ارنالعان سۋبسيديانىڭ كولەمىن 36 ملرد تەڭگە شاماسىندا بەلگىلەگەن. جوسپار بويىنشا بۇل سوما 71 ملرد تەڭگەنى قۇراۋى ءتيىس ەدى. وسى رەتتە سۋبسيديالاۋ الماتى, اقتوبە, قوستاناي جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا قاراستىرىلماعاندىقتان اتالعان وڭىرلەردە كولىك كومپانيالارى جابىلۋدىڭ از-اق الدىندا تۇر. قالعان ايماقتاردا قوعامدىق كولىك يەلەرى جولاۋشىلار اعىنىنىڭ تومەندىگىنە قاراماي, بەلگىلەنگەن باعىتتاردا قىزمەت كورسەتۋدى جالعاستىرعان.
«بىزگە سۋبسيديا اۋاداي قاجەت. بۇگىندە كومپانياداعى كولىكتەردىڭ جۇكتەمەسى 50%-دى نەمەسە 38 باعىتتاعى اۆتوبۋستاردى قۇراپ وتىر. بۇل ورايدا كۇندەلىكتى ءتۇسىم كولىكتەردى كۇتىپ ۇستاۋعا, جانار-جاعارمايدى ساتىپ الۋعا, سونداي-اق ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنىڭ شىعىندارىن وتەۋگە ارەڭ جەتەدى. ءبىزدىڭ كومپانيا 20 جىلدان استام ۋاقىت جۇمىس ىستەپ كەلەدى. شتاتتا 180 كولىك جۇرگىزۋشىسى, 21 كوندۋكتور جۇمىسپەن قامتىلعان. الايدا قوعامدىق كولىكتەردىڭ قوزعالىسى توقتاتىلعانىنا بايلانىستى قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسى ساقتالمايتىن دەمالىسقا جىبەرۋگە ءماجبۇر بولدىق. شىعىننىڭ ءبىراز بولىگىن تابىسىن جوعالتۋعا بايلانىستى تاعايىندالعان 42 500 تەڭگە كولەمىندەگى الەۋمەتتىك تولەم ەسەبىنەن وتەۋگە تۋرا كەلدى», دەدى «كوكشەتاۋ اۆتوبۋس پاركى» جشس باس ديرەكتورى ءاسيا شاريموۆا.
پاندەميا قالالارداعى جولاۋشىلاردىڭ اعىنىن ايتارلىقتاي تومەندەتكەن. ايتالىق, الماتىدا قوعامدىق كولىكپەن قاتىنايتىن حالىقتىڭ قاراسى 10 ەسەگە (كۇنىنە 1,4 ملن-نان 140 مىڭ ادامعا دەيىن) ازايىپتى. وسى ورايدا قالالىق جانە قالا ماڭىنداعى باعىتتاردا 12,5 مىڭ اۆتوبۋس جۇمىلدىرىلعانىن جانە سالادا 60 مىڭنان اسا ادام جۇمىس ىستەيتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك.
بيىل «اتامەكەن» ۇكپ ەلىمىزدىڭ ىسكەرلىك ورتاسى جانە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, قالالىق جولاۋشىلار تاسىمالىن دامىتۋعا باعىتتالعان كەشەندى شارالاردى ازىرلەدى.
«كەشەندى شارالاردى دايىنداۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ 24 قاڭتارداعى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ايتىلعان تاپسىرماسىنا سايكەس قولعا الىندى. بۇل جوسپار جولاۋشىلار تاسىمالىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ءارى ونى بەكىتۋ بيىلعى مامىر-ماۋسىم ايلارىنا جوسپارلانعان», دەدى «اتامەكەن»ۇكپ لوگيستيكا جانە تاسىمالداۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى مۇرات ءامرين.
نيۋ-يوركتىڭ كولىك باسقارماسىنا 4 ملرد دوللار ءبولدى
Financial Times حالىقارالىق ىسكەرلىك گازەتىنىڭ مالىمەتىنشە, اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ فەدەرالدى قارجىلاندىرۋدىڭ ەسەبىنەن نيۋ-يوركتىڭ قالالىق كولىك باسقارماسىنا 4 ملرد دوللار بولۋگە پارمەن بەرگەن. بۇل تۋرالى نيۋ-يورك شتاتىنىڭ گۋبەرناتورى ەندريۋ كۋومو ءمالىم ەتتى دەپ جازادى باسىلىم. گۋبەرناتور نيۋ-يورك پەن ونىڭ اينالاسىنداعى قوعامدىق كولىك جۇيەسىنە جاۋاپتى متا (Metropolitan Transportation Authority) كومپانياسىنا 3,9 ملرد دوللار كولەمىندە العاشقى جارنا اۋدارىلعانىن جەتكىزدى. تاياۋدا كومپانيا مەترو ۆاگوندارىن جيناقتاۋ جيىلىگىن ۇلعايتىپ, بۇل قوسىمشا شىعىنداردىڭ قارجىلاندىرۋىنا الىپ كەلدى. وسىنىڭ سالدارىنان بيلەت ساۋداسىنان تۇسەتىن تابىس كۇرت ازايدى.
تاۋەكەلدى توپتاعى ادامدارعا قىزمەت ۇسىنادى
قوعامدىق كولىك جۇيەسىندە جۇمىس ىستەيتىن كومپانيالار نارىقتاعى كونيۋنكتۋرانى ەسكەرىپ, بيزنەستى جۇرگىزۋدىڭ تىڭ تاسىلىنە كوشتى. سولتۇستىك ميچيگانداعى Charlevoix County Transit (CCT) – ۇلكەن ورتالىقتار ۇسىناتىن تاماق ونىمدەرىن, ازىق-ت ۇلىك جيىنتىعىن قارت ادامدار مەن سىرتقا شىعا المايتىن قاۋىپتى ساناتتاعى ادامدارعا ارنالعان ءدارى-دارمەكتەردى ۇيگە دەيىن جەتكىزىپ بەرەتىن ترانزيتتىك پروۆايدەرلەردىڭ ءبىرى. سول سەكىلدى ترانزيتتىك اگەنتتىك مەكتەپتەردەگى تاماقتانۋ ورىندارىنا نەمەسە ستۋدەنتتەرگە جەڭىلدىكپەن ياكي تەگىن تاماق ۇسىناتىن جەرگىلىكتى مەيرامحانالارعا دەيىن حالىقتى جەتكىزۋمەن اينالىسادى.
تاعى ءبىر مىسال رەتىندە Rabbit Transit-ءتى كەلتىرۋگە بولادى. بۇل پەنسيلۆانيا شتاتىنىڭ ورتالىعى مەن وڭتۇستىك ورتالىعىنىڭ 10 اۋىلدىق وكرۋگىنە قىزمەت كورسەتەتىن قوعامدىق كولىك جۇيەسىنىڭ ايماقتىق باسقارماسى. پاندەمياعا بايلانىستى اتالعان وپەراتور جەرگىلىكتى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىمەن ارىپتەستىك نەگىزدە تۇرعىلىقتى مەكەنى جوق ادامدار مەن قاۋىپتى ساناتتاعى وتباسىلاردى زەرتتەۋ ورتالىقتارىنا جانە قاۋىپسىز كارانتيندى ورىندارعا تاسىمالداۋدى قامتاماسىز ەتتى.
CCT سەكىلدى قۇراما شتاتتاعى كوپتەگەن ترانزيتتىك كومپانيالار تاريفتەردەن باس تارتىپ, جۇرگىزۋشىلەر مەن جولاۋشىلاردىڭ اراسىن وقشاۋلاندىراتىن ءتۇرلى جابدىقتار ورناتۋدا. بۇل اقىلعا قونىمدى شەشىم بولعانىمەن ونىڭ كومپانيالارعا تيگىزەتىن تەرىس اسەرى كوپ. مىسالى, Rabbit Transit اپتاسىنا 34 000 دوللار جوعالتىپ كەلەدى.
امەريكالىق تاسىمالداۋشىلار «جاقىن قامقورلىق تۋرالى» زاڭ ترانزيتتىك بيۋدجەتتىڭ شىعىستارىن 25 ملرد دوللارعا دەيىن قىسقارتۋعا ىقپال ەتىپ, سالالىق وپەراتورلارعا جىلدام ارەكەت ەتۋگە جول اشاتىنىنا سەنىمدى.
لوندون: قوعامدىق كولىك جۇيەسىنە – 1,6 ملرد فۋنت
BBC-ءدىڭ حابارلاۋىنشا, ۇلىبريتانيا بيلىگى لوندوننىڭ قوعامدىق كولىك جۇيەسىن قولداۋعا 1,6 ملرد فۋنت (1,95 ملرد دوللار) بولمەك. تاراتىلعان اقپاراتقا سايكەس, بۇل قاراجات بىرىككەن كورولدىكتىڭ استاناسىنداعى Transport for London (TfL) كولىك جۇيەسى وپەراتورىنا بەرىلەدى. بولىنگەن اقشا كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسيانىڭ كەڭ ەتەك الۋىنا بايلانىستى داعدارىسقا ۇشىراعان لوندوندىق كاسىپورىننىڭ جاعدايىن قالپىنا كەلتىرۋگە ءتيىس دەيدى بريتان بيلىگى.
ايتسە دە ۇكىمەت لوندوننىڭ مەترو جۇيەسى جۇمىستى تولىق كولەمدە جاڭعىرتۋى ءتيىس دەگەن تالاپ قويدى. كارانتينگە بايلانىستى شاھاردا ونداعان ستانسا جابىلىپ, پويىزداردىڭ قوزعالىس ارالىعى ايتارلىقتاي ارتقان-دى. بىراق كولىك ءمينيسترى گرانت شەپپس بۇل مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ناتيجەسىندە قالالىق قوعامدىق كولىكتەردە جولاقى قىمباتتاۋ مۇمكىن ەكەنىن ايتتى.
سينگاپۋر: تەلەفونمەن سويلەسۋگە تىيىم سالىندى
سينگاپۋر بيلىگى قوعامدىق كولىكتەردە ۇيالى تەلەفونمەن سويلەسۋگە تىيىم سالدى. بۇعان قوسا ۆيرۋستى ينفەكتسيانىڭ تارالۋ قاۋپىن ازايتۋ ءۇشىن اۆتوبۋستا ادامدارعا ءبىر-بىرىمەن سويلەسپەۋگە كەڭەس بەرىلدى. بۇل تۋرالى ۇكىمەتارالىق جۇمىس توبىنىڭ وتىرىسىندا ايتىلدى. اتالعان ەلدە 1 ماۋسىمنان باستاپ كارانتين رەجىمى بىرتىندەپ الىنادى دەپ كوزدەلۋدە.
«قوعامدىق كولىكتە ءبىر مەترگە دەيىن الەۋمەتتىك قاشىقتىقتى ساقتاۋ قيىن ەكەنىن تۇسىنەمىز. قالىپتى ءومىر رەتتەلگەندە كوپتەگەن كاسىپورىندار قىزمەتتەرىنە ورالىپ, مەكتەپتەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا ساباقتار باستالادى. سوندىقتان قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بىرقاتار شارا قابىلداۋ قاجەت. اتاپ ايتقاندا, مەترو مەن اۆتوبۋستاردا قاتىنايتىن تۇرعىندار تەلەفون ارقىلى, سول سەكىلدى ءبىر-بىرىمەن سويلەسۋدەن باس تارتۋى كەرەك», دەدى سينگاپۋردىڭ ۇلتتىق دامۋ ءمينيسترى لوۋرەنس ۆون.
بۇدان باسقا, قوعامدىق ورىنداردا مەديتسينالىق بەتپەردەلەردى تاعىپ ءجۇرۋ تالابى ساقتالادى.
