قوعام • 01 ماۋسىم، 2020

12 مىڭ شاقىرىم توقتاماي ۇشقان كوكەك

398 رەت كورسەتىلدى

ارقانى انىمەن قىرعان ءبىرجان سال قوجاعۇل ۇلىنىڭ «اتى جوق قۇس بولادى كوكەك دەگەن، الدىندا تەرەزەنىڭ سەكەكتەگەن. ويىمدا ءۇش ۇيىقتاسام، بار ما مەنىڭ، ايىرىلىپ سەنى، ساۋلەم، كەتەد دەگەن» دەپ كەلەتىن «كوكەك» اتتى ويناقى ءانى بار.

وسى اندەگى كوكەك كادىمگى قاراپايىم – جىل قۇسى. اتام قازاق بۇل حايۋاندى ءوزىنىڭ اتىن ءوزى «كوكەكتەپ» شاقىراتىندىقتان «اتى جوق قۇس» دەپ دە ايتادى.

جۋىردا الپاۋىت اقپارات كوزى «ۆۆس» اگەنتتىگى قىزىق اقپار تاراتتى. ياعني، جىل قۇستارىنىڭ كوش جولىن زەرتتەۋمەن اينالىساتىن ۇلىبريتانيالىق ورنيتولوگتار تىڭ جاڭالىققا كۋا بولعان كورىنەدى. بۇنداعى زەرتتەۋ نىسانىنا ءبىرجان سال اتامىز ايتقانداي  ەكى اتى جوق قۇس، ياعني كوكەك تاڭداپ الىنعان.

بۇل قۇستاردى زەرتتەۋشىلەر افريكا قۇرلىعىنداعى زامبيا ەلىنىڭ تەرريتورياسىنان ۇستاپ الىپ، بۇلارعا ارنايى قۇرىلعى ورناتىپ، ونى عارىشتاعى سپۋتنيك  ارقىلى باقىلاعان. ءسويتىپ، قارا قۇرلىقتان كوتەرىلگەن قوس كوكەك 20 ناۋرىز كۇنى ازيانى بەتكە الىپ ۇشىپ شىققان.

العاش بولىپ كوككە كوتەرىلگەن «ونون» اتتى كوكەك ءۇندى مۇحيتىنىڭ ءۇستى 2600 شاقىرىمدىق جولدى  كوكتەي ءوتىپ، ساعاتىنا 60 شاقىرىم جىلدامدىقپەن ۇشىپ، جولاي كەنيا، ءۇندىستان، بانگلادەش، ساۋد ارابيا قاتارلى 16 مەملەكەتتىڭ جەرىن باسىپ ءوتىپ، ونىمەن قويماي مۇحيت ۇستىنە قارسى سوققان داۋىلدى جارىپ ۇشقان.

ەكىنشى كوكەك اۋەلى، شىعىس افريكانىڭ كيليماندجارو شىڭىن جاناي ۇشىپ، اينالما جولدا قىتاي تەرريتورياسى يۋننان پروۆينتسياسى جەرىنە كەلگەندە بايلانىس ۇزىلگەن ەكەن. باقىلاۋشىلاردىڭ پايىمىنشا، بۇل بەيباق ۇزاق ساپارعا توتەپ بەرە الماي زورىعىپ ولگەن سياقتى. سونىڭ وزىنە 14 تاۋلىك ىشىندە توقتاماي 10 مىڭ شاقىرىم جولدى ارتقا تاستاپ ۇلگەرگەن.

ال جوعارىداعى «ونون» اتى كوكەك قاجىماي-تالماي ۇشىپ، 12 مىڭ شاقىرىمنان استام جولدى باسىپ ءوتىپ، موڭعوليانىڭ بايتاق دالاسىنا جەتىپ كەلىپ بايىز تاپقان. ياعني، ء«ۇھ» دەپ امان-ەسەن جەرگە قونعان.

جىل قۇستارىنىڭ كوشى-قون جولىن زەرتتەۋشى ورونتولوگتار بۇعان دەيىن، ياعني 2007 جىلى جىل قۇستارى 11500 شاقىرىمدى توقتاۋسىز ۇشىپ وتكەنى جايلى رەكورد تىركەگەن بولسا، بۇل رەتكى كوكەك كوزسىز ەرلىك جاساپ جاڭا ولشەم جاسادى.

3

سوڭعى جاڭالىقتار

شىعىسقا قار ءتۇستى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار