اعىلشىنداردىڭ الىستاعى اۆتونوميالىق ايماققا الاڭداۋىنىڭ ءوز سەبەبى بار. سوناۋ 1860 جىلى قىتاي «ەكىنشى اپيىن سوعىسىندا» تىزە بۇككەن سوڭ, وزىنە قاراستى جەردىڭ ءبىراز بولىگىن جەڭىسكە جەتكەن ەلدەرگە تاراتىپ بەردى. سوعىستان كەيىن قول قويىلعان قىتاي كونۆەنتسياسىنىڭ اياسىندا 1898 جىلى گونكونگ 99 جىلعا بريتانيا يمپەرياسىنا جالعا بەرىلدى. كەيىن 1997 جىلى جالعا بەرۋ مەرزىمى اياقتالىپ, ايماق قىتايدىڭ قاراماعىنا قايتارىلعان بولاتىن.
ايتسە دە, ەكىجاقتى كەلىسىمگە ساي گونكونگقا بىرقاتار ارتىقشىلىق, ياعني ء«بىر مەملەكەت, ەكى جۇيە» جوباسى اياسىندا اتالعان ايماققا اۆتونوميالىق مارتەبە بەرىلدى. سونىمەن قاتار 50 جىل بويىنا ءوڭىردىڭ كاپيتاليستىك باسقارۋ جۇيەسى وزگەرمەۋى ءتيىس.
قىتايدىڭ زاڭى بىرنەشە سالادا, اتاپ ايتقاندا سىرتقى ساياسات پەن قورعانىس سالاسىندا عانا جۇرەدى دەمەسەڭىز, گونكونگتىڭ جەكە زاڭ جۇيەسى, پارلامەنتى جانە اتقارۋشى بيلىگى بار. ءبىر عاسىرعا جۋىق ۇلىبريتانيانىڭ قاراماعىندا بولعاندىقتان ءارى قىتايدىڭ جاعىمسىز ءيميدجى ناتيجەسىندە ايماقتىڭ تۇرعىندارى دا, بيلىگى دە قازىرگى جاعدايىن ساقتاپ قالۋعا تىرىسادى. گونكونگتا قىتايعا قارسى نارازىلىق اكتسيالارى ءجيى وتەدى. سوندىقتان گونكونگ پارلامەنتىنە زاڭ شىعارتۋ ارقىلى قىتايعا ءوزىنىڭ جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ قيىن. مۇنى جاقسى تۇسىنەتىن بەيجىڭ بيلىگى باسقا جولدى تاڭدادى. گونكونگ زاڭىنىڭ 18-بابى قىتاي بيلىگى ايماققا جالپىۇلتتىق زاڭ شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
زاڭنىڭ وسى ءالسىز تۇسىن ۇتىمدى پايدالانۋعا تىرىسقان بەيجىڭ گونكونگتىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىن جەتىلدىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپ, ونى زاڭعا اينالدىرۋ ءۇشىن ءتيىستى مەكەمەگە جىبەردى. قىسقاشا ايتقاندا, قىتاي اۆتونوميالىق ايماقتىڭ مارتەبەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتەتىن زاڭدى قابىلداۋعا ءبىر قادام قالدى.
زاڭ جوباسى قابىلدانعاننان كەيىن تولىق كۇشىنە ەنۋى ءۇشىن گونكونگ باسشىسى وعان قول قويۋ كەرەك. قازىرگى تاڭدا شاھاردى قىتايعا جىلى قاباق تانىتاتىن كەوري لام باسقارىپ وتىرعانىن ەسكەرسەك, اتالعان قۇجات قابىلدانادى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. ءتىپتى زاڭ جوباسى الداعى شىلدەدە كۇشىنە ەنۋى مۇمكىن دەگەن دە اڭگىمە ايتىلىپ جاتىر.
بەيجىڭ بيلىگىنىڭ مۇنداي قادامعا بارۋى حالىقارالىق قوعامداستىققا ۇناعان جوق. اسىرەسە اعىلشىندار گونكونگقا قاتتى الاڭداۋلى. وسىعان بايلانىستى ۇلىبريتانيا تاراپى ايماق تۇرعىندارىنا بىرقاتار جەڭىلدىك جاساۋدى جوسپارلاپ وتىر. ماسەلەن, ارنايى پاسپورتى بار ازاماتتاردىڭ تۇماندى البيونداعى قۇقىعى كەڭەيتىلمەك.
گونكونگتىڭ 1997 جىلى قىتايعا قايتارىلعانىن جوعارىدا ايتتىق. وسى داتاعا دەيىن دۇنيە ەسىگىن اشقاندار «بريتانيانىڭ شەتەلدىك پاسپورتىن» الۋعا قۇقىلى. BNO دەپ اتالاتىن بۇل قۇجات نەگىزىنەن شەتەلگە شىعۋ ءۇشىن قاجەت. ونىڭ يەگەرلەرى ۇلىبريتانيانىڭ ازاماتى سانالمايدى, اعىلشىندارعا جاسالاتىن جەڭىلدىكتەر مەن ارتىقشىلىق بەرىلمەيدى. قازىرگى تاڭدا گونكونگتا BNO پاسپورتى بار 300 مىڭعا جۋىق ادام بار ەكەن. ونىڭ يەلەرى تۇماندى البيونعا ۆيزاسىز رەجىم ارقىلى 6 ايعا قالا الادى. بۇدان بولەك, 3 ميلليونعا جۋىق تۇرعىن وسى قۇجاتتى الۋعا قۇقىلى.
ۇلىبريتانيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى دومينيك راابتىڭ ايتۋىنشا, قىتاي زاڭدى رەسمي تۇردە قابىلداسا, BNO يەلەرىنىڭ تۇماندى البيوندا تۇرۋ مۇمكىندىگى ۇزارتىلماق. ولار ءبىر جىلعا دەيىن اعىلشىندار ەلىندە جۇمىس ىستەپ, وقۋىن جالعاستىرا الماق. ال بۇل مەرزىم – ۇلىبريتانيا ازاماتتىعىن الۋعا جەتكىلىكتى.
اعىلشىنداردىڭ ۇسىنىسى ءتيىمدى كورىنگەنىمەن, تالقىلانباعان بىرنەشە تۇيتكىل بار. ماسەلەن, BNO يەلەرى ۇلىبريتانياعا جۇمىس ىستەۋگە كەلگەنىمەن, ولارعا قانداي دا ءبىر قوسىمشا جەڭىلدىك جاسالا ما؟ الدە, ولار جۇمىسقا تۇرعاندا شەتەلدىك رەتىندە تىركەلە مە؟ سونداي-اق قىتايعا قارسى نەگىزگى تولقىن – جاستار. ياعني ولاردىڭ BNO پاسپورتىن الۋعا مۇمكىندىگى جوق. مۇنداي جاعدايدا اعىلشىنداردىڭ جوسپارى گونكونگتىڭ جاعدايىن قالاي رەتتەمەك؟ بۇل جاعى دا تۇسىنىكسىز.
اعىلشىنداردىڭ ۇسىنىسى قىتايعا ۇناعان جوق. بەيجىڭ بيلىگى ۇلىبريتانيانىڭ باستاماسى گونكونگتى بەرۋ جونىندەگى كەلىسىمنىڭ تالاپتارىن بۇزادى دەپ مالىمدەدى. سونىمەن قاتار گونكونگتىڭ ماسەلەسىنە باس قاتىرماۋعا شاقىردى.
قىتايدىڭ جاڭا زاڭ جوباسىن اقش تاراپى دا قاتتى سىنعا الدى. قۇراما شتاتتارى اقىرعى شەشىمدى كۇتپەي-اق گونكونگپەن اراداعى كەلىسسوزدەردى, اسىرەسە ەكسپورت, تاۋار اينالىمى, تۇتقىنداردى بەرۋ تۋرالى ماسەلەلەردى قايتا قاراۋعا كىرىسىپ كەتتى. وسىعان بايلانىستى مالىمدەمە جاساعان اق ءۇي باسشىسى دونالد ترامپ بەيجىڭ گونكونگ جونىندەگى كەلىسسوزدەردى ورەسكەل بۇزىپ, ء«بىر ەل, ەكى جۇيە» فورمۋلاسىن بۇزىپ, ونى ء«بىر ەل, ءبىر جۇيە» فورماتىنا وزگەرتۋگە تالپىنىپ جاتىر دەپ ايىپتادى.
د.ترامپتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, قىتاي ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قالقان ەتىپ, گونكونگتىڭ ازاتتىعىن تارتىپ الماق. وسىعان بايلانىستى اق ءۇي قىتاي مەن گونكونگتىڭ لاۋازىمدى بىرنەشە تۇلعاسىنا قاتىستى سانكتسيا سالۋدى جوسپارلاپ وتىر.
