– كارانتيننىڭ العاشقى كۇندەرى بايلانىسقا قاتىستى سىني پىكىرلەر كوپ ايتىلعان-دى. جالپى, كوپتەگەن كومپانيالاردىڭ جۇمىسىنا وزگەرىس ەنگىزگەن توتەنشە جاعداي «قازاقتەلەكومعا» قالاي اسەر ەتتى؟
– كارانتين كەزەڭى – ءبىز جۇزەگە اسىرعان بارلىق جۇمىستاردى قورىتىندىلاۋعا, وسىعان دەيىنگى ۇستانعان باعىتىمىزدىڭ دۇرىس-بۇرىستىعىن باعامداۋعا كومەكتەستى. سونىمەن قاتار دامۋ جوسپارىنا جاڭاشا قاراۋدىڭ قاجەتتىگىن كورسەتتى.
قازىر «پاندەميا بار پروبلەمانى اشىپ بەردى» دەگەندى ءجيى ايتاتىن بولدىق. بۇل ءبىر جاعىنان دۇرىس, ارينە. دەگەنمەن, ءبىز بۇل قيىندىقتاردى الدىن-الا بىلدىك, پاندەميا باستالماي جاتىپ-اق «قازاقتەلەكوم» ۋاقىتتىڭ ءتۇرلى سىناعىنا دايىندالا باستادى. سونىڭ ارقاسىندا سىن ساعاتتا سۇرىنبەدىك دەپ ايتا الامىن.
بىرنەشە اي ىشىندە تەلەكوممۋنيكاتسيا سالاسىندا ۇلكەن وزگەرىس بولادى. ادامداردىڭ قارىم-قاتىناسىندا, اقپارات الماسۋى, وقۋى جانە جۇمىس ىستەۋى, ساۋدا جاساۋى سەكىلدى كۇندەلىكتى تىرشىلىگىنىڭ جاڭا مودەلى قالىپتاسا باستادى. حالىق مۇنىڭ ءبارىن ونلاين جاساۋعا بولاتىنىن ءبىلدى, ۇيرەندى. تىرشىلىكتىڭ وسى جاڭا قالپى كارانتين بىتكەننەن كەيىن دە جوعالىپ كەتپەيدى.
كاسىپكەرلەر كەڭسە جالداماي-اق, قىزمەتكەرىنىڭ الەۋەتىن پايدالانۋعا بولاتىنىنا كوز جەتكىزدى. بيزنەسمەندەر كاسىبىن ونلاين الاڭدا جۇرگىزۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىن ىزدەي باستادى. «قازاقتەلەكوم» مۇنداي الاڭدى پاندەميانىڭ اتى-زاتى زاتى جوق كەزدە ويلاستىرىپ, جۇزەگە اسىرىپ قويعان بولاتىن. ول – ismet.kz پلاتفورماسى. ismet.kz بيزنەس ءۇشىن بار شارۋانى ونلاين اتقارۋعا مۇمكىندىك بەردى. مۇندا تىركەلگەن كاسىپكەرلەر وزگەلەردىڭ قىزمەتىن ساتىپ الىپ, ءوزىنىڭ تاۋارىن نە قىزمەتىن ونلاين ساۋدالاي الادى. ارينە ونى ىسكە قوساردا ءبىز ءدال قازىرگىدەي قاجەت بولارىن بىلمەدىك. ءاۋ باستا قۇجات اينالىمىن قىسقارتىپ, ونى ءتيىستى جەرگە جەتكىزۋگە كەتەتىن شىعىن مەن ۋاقىتتى ۇنەمدەۋ ءۇشىن جاساعان ەدىك. سول كەزدىڭ وزىندە جىلىنا 60 ملن تەڭگەنى ۇنەمدەدىك. ال قازىر ismet.kz ءبىز ءۇشىن سەرىكتەستەر مەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ قارىم-قاتىناسىن توقتاتپايتىن جالعىز عانا امالى بولىپ قالدى. قازىر ول 14500 كاسىپكەرگە ونلاين قىزمەت كورسەتەدى. توتەنشە جاعداي كەزىندە 2500-دەن اسا ادام تىركەلدى. ءبىر عانا ءساۋىر ايىندا بۇل پورتالدىڭ قىزمەتىن 120 795 ادام پايدالاندى.
ابونەنتتەرگە جىلدام ءارى ساپالى قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن قاشىقتان بايلانىسۋ ارنالارىن ىسكە قوسقان بولاتىنبىز. كارانتينگە بايلانىستى بارلىق بولىمشەلەر ۋاقىتشا جابىلعان كەزدە وسى ونلاين ارنالار ءبىزدى قۇتقارىپ قالدى, تۇتىنۋشىلارمەن بايلانىس ۇزىلگەن جوق. كەرىسىنشە, كارانتيننىڭ العاشقى 10 كۇنىندە ونلاين ارنالارعا حابارلاسقان تۇتىنۋشىلار 30 ەسە كوبەيدى.
– ولاردىڭ كوبىسى ينتەرنەت ساپاسىنا شاعىمدانۋشىلار ەمەس پە؟
– ءبىزدىڭ ونلاين ارنالار مەن call ورتالىقتارعا حالىقتىڭ دەنى ينتەرنەت قوسۋدى, بايلانىستىڭ جاڭا تۇرىنە اۋىسۋدى سۇراپ حابارلاستى. ماسەلەن, تەك ناۋرىز ايىنىڭ وزىندە ابونەنتتىك بازامىز 25 مىڭ كليەنتپەن تولىقتى. بۇل جەردە كليەنت دەگەنىمىز ءۇي, ال ول ۇيدە بىرنەشە ادام تۇرادى عوي. ياعني, 25 مىڭ كليەنت جان باسىنا شاققاندا شامامەن
75 000-100 000 ادام دەگەن ءسوز. بۇل دەگەنىڭىز ينتەرنەت جەلىسىنە ارتىلعان قوسىمشا جۇكتەمە. ادامدار جۇمىستى ۇيدەن ىستەگەن, ساباقتى قاشىقتان وقىعان, ساۋدانى ونلاين جاساعان, جينالىس پەن كەزدەسۋلەردى جەلىدە وتكىزگەن كەزدە, ودان قالدى بار ەرمەگى سمارتفون بولعاندا ينتەرنەتكە بۇرىن-سوڭدى بولماعان سالماق ءتۇستى. قازاقتەلەكوم كومپانيالار توبىنا (Activ/Kcell, Tele2, Altel) تۇسكەن سالماق ناۋرىزدىڭ باسىندا 5%-عا ارتتى, ءساۋىر ايىندا تاعى 20%-عا ءوستى.
قىسقاسى, ء«بارى ءبىر مەزەتتە جەلىدە» فەنومەنىنىڭ سالدارىنان ترافيك تىم قاتتى ۇلعايدى. بۇرىندارى ترافيك كوتەرىلەتىن ۋاقىت بەلگىلى ەدى, ول ۇزاققا سوزىلماي تومەندەيتىن. كارانتيندە 24 ساعات بويى ترافيك تومەندەمەي تۇردى. ونىڭ ۇستىنە, ءار ابونەنت جۇكتەلۋى اۋىر كونتەنتكە اۋىستى, ياعني ۆيدەوكونتەنت, فيلمدەر كورە باستادى. ۇيگە تارتىلعان 1 جەلىدەن ءبىر مەزەتتە تەلەديدار, پلانشەت, كومپيۋتەر, تەلەفون ارقىلى كينو, ءبىرى وقۋ باعدارلاماسىنا قوسىلسا, تاعى ءبىر ادام ونلاين جينالىسقا قاتىسسا, بەينەقوڭىراۋمەن سويلەسسە جۇكتەمەنىڭ ارتاتىنى بەلگىلى. قالاداعى بار اۆتوكولىك ءبىر مەزەتتە جولعا شىقسا, ول جول قانشا ساپالى, كەڭ بولسا دا كەپتەلىس پايدا بولادى عوي. بۇل دا سول سەكىلدى. دەگەنمەن, جۇكتەمە ارتتى ەكەن دەپ ءبىز قول قۋسىرىپ وتىرعان جوقپىز, ارينە. ينتەرنەت ارنالارىن كەڭەيتۋ باعىتىندا شۇعىل شارالار جاسالدى. ماسەلەن, ارنالاردىڭ سىيىمدىلىعىن 360 گيگابيتكە (1200 گبيت/س-تەن 1560 گبيت/س-قا دەيىن) كەڭەيتتىك, جانە بۇل جۇمىس جالعاسا بەرەدى.
توتەنشە جاعداي كەزىندە «قازاقتەلەكوم» سىرتقى ينتەرنەت ارنالارىن شامامەن 25%-عا كەڭەيتتى. قازىر جەرگىلىكتى كەشتەۋ سەرۆەرلەرىنىڭ كولەمى سىرتقى ارنالار كولەمىنىڭ 92%-ىن قۇرايدى. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, سىرتتان كەلەتىن ينتەرنەت-ترافيكتىڭ جارتىسى قازاقستاندا شوعىرلانعان. بۇل كليەنتتەرگە جوعارى ساپالى قىزمەت كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بىزدە قازاقستان اۋماعىنداعى ترافيك بار, ەلىمىزدەگى بارلىق ينتەرنەت رەسۋرستار, ولاردىڭ حوستينگى ءوز ەلىمىزدە. سونىمەن قاتار شەتەلدىك ترافيك بار, ولاردىڭ حوستينگى سىرت ەلدە. مىسالى, عالامدىق Facebook, Youtube سەكىلدى جەلىلەر. بۇل رەسۋرستاردى پايدالانۋ ساپالى بولۋى ءۇشىن بىرقاتار شەتەلدىك ترافيك كومپانيامىزدىڭ داتا ورتالىقتارىندا تۇرعان سەرۆەرلەرگە كەشتەلەدى. وسىنىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن تانىمال رەسۋرستارعا قوسىلۋ جىلدام ءارى ساپالى بولادى.
«قازاقتەلەكومنىڭ» سەرۆەرلىك مۇمكىندىكتەرىنە كەلەر بولساق, بىزدە رەزەرۆ بار. ماسەلە ءبىزدىڭ سەرۆەرلەردىڭ قۋاتىندا ەمەس, ماسەلە ينتەرنەتكە سۇرانىستىڭ كۇرت وسۋىندە بولىپ تۇر. حالىقارالىق IT-كومپانيالار مەن الەمدىك تەلەكوم-وپەراتورلارى عالامدىق جەلىگە ارتىلعان جۇكتەمەنى ازايتۋ باعىتىندا بىرقاتار شارالار قابىلدادى. مىسالى YouTube بەينەروليكتەردى بۇرىنعىداي جوعارى ساپالى HD فورماتىندا ەمەس, ستاندارتتى ساپادا ۇسىنا باستادى. Netflix- تە ەۋروپا بويىنشا تاراتۋ جىلدامدىعىن 4 ەسە ازايتتى. وسى سەكىلدى Facebook, Instagram, Disney+ رەسۋرستارى بەينە روليكتەر ساپاسىن ادەيى تومەندەتتى.
– قازاقستاندا بارلىعى قانشا ەلدى مەكەنگە ينتەرنەت تارتىلدى؟ توتەنشە جاعداي رەجىمى بۇل جۇمىستى توقتاتىپ تاستاعان جوق پا؟
– ارينە كارانتين مەن توتەنشە جاعداي تالاپتارى قۇرىلىس جۇمىستارىنا ازداپ كەدەرگى كەلتىردى. بىراق اۋىلدارعا جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەت تارتۋ ءىسى توقتاعان جوق. مامىردىڭ سوڭىنا دەيىن 450 ەلدى مەكەنگە تالشىقتى وپتيكالىق بايلانىس جەلىسىن تارتۋ كوزدەلىپ وتىر. ينتەرنەت اۋىلدارعا اسا قاجەت. ايلىقتى اۋدارۋ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ پروتسەستەرىنە قاتىسۋ, وقۋ باعدارلامالارىنا كىرۋ سەكىلدى قاراپايىم شارۋالاردىڭ ءبارى ينتەرنەتسىز بىتپەيدى. سول ءۇشىن 500 جانە ودان دا كوپ تۇرعىنى بار اۋىلدارعا كەڭ جولاقتى ينتەرنەت تارتۋ جوباسى 2018 جىلدىڭ اياعىنان باستاپ جۇزەگە اسىرىلا باستاعان بولاتىن. جوسپارعا سايكەس, 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن وسى جوبا اياسىندا 14,5 مىڭ شاقىرىم وپتيكالىق تالشىق تارتىلۋى كەرەك, بۇل 828 اۋىلداعى 2 496 مەملەكەتتىك مەكەمە مەن بيۋدجەتتىك ۇيىمداردى جىلدام ينتەرنەتكە قوسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ءبىر جايتتى ايتا كەتەيىن. «قازاقتەلەكوم» تالشىقتى وپتيكالىق بايلانىس جەلىسىن اۋىلداعى ءار ۇيگە كىرگىزبەيدى. كابەل تەك مەملەكەتتىك ورگاندار مەن بيۋدجەتتىك ۇيىمدارعا تارتىلادى. دەگەنمەن, بۇل جوبا جەرگىلىكتى اكىمشىلىك پەن ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارىنا كوپ مۇمكىندىك بەرەدى.
– قاشان ەلىمىزدەگى بارلىق اۋىلدارعا ينتەرنەت جەتەدى؟
– 2018 جىلى توبج (تالشىقتى وپتيكالىق بايلانىس جەلىسى) جوباسى باستالعانعا دەيىن ەلىمىزدە 1200 ەلدى مەكەن تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرىنە قوسىلدى. بيىلعى جىلدىڭ سوڭىندا 2000 اۋىلعا جەتەدى. ودان بولەك, LTE800 ستاندارتتى ستانسالار جەلىسىنە قوسىلۋ ارقىلى, كەمىندە 250 ادام تۇراتىن 2 جارىم مىڭعا جۋىق اۋىل راديوسيگنالمەن قامتىلادى. ياعني, بۇكىل اۋىلعا ينتەرنەتپەن 100 پايىز جەتكىزەمىز دەگەن ءسوز. تەك حالقى 100 ادامنان كەم وتە كىشكەنتاي ەلدى مەكەندەر عانا قامتىلماي قالادى.
بۇل جەردە ءمان بەرەتىن ەڭ ماڭىزدى اسپەكت بار, باستىسى – اۋىلدارعا تالشىقتى وپتيكالىق بايلانىس جەلىسى تارتىلادى. ال ءارى قاراي وزگە بايلانىس وپەراتورلارى ءىلىپ اكەتەدى. سەبەبى توبج كىرگەن نۇكتە بولماسا, وزگە مايدا بايلانىس وپەراتورلارى وزدىگىمەن اۋىلدارعا ەشقاشان كەلمەيدى. سەبەبى ولاردىڭ قىزمەتىن جۇرگىزۋىنە نەگىز بولار قازىق قاعىلماعان.
«قازاقتەلەكوم» تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرىن سالۋعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ولارعا 14 جىلعا قىزمەت كورسەتۋگە كەپىلدىك بەردى. ال وزگە ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى «قازاقتەلەكومنىڭ» اۋىلعا شىنايى تۇردە, ۇزاق مەرزىمگە كەلگەنىنە كوز جەتكىزىپ, وسى نارىققا شىعۋدى شىنداپ قولعا الادى. ءبىر عانا مىسال, Tele2 جاقىندا قاراعاندى وبلىسى, ەگىندىبۇلاق اۋىلىندا, تالشىقتى وپتيكالىق بايلانىس جەلىسىنىڭ ينفراقۇرىلىمى نەگىزىندە LTE جەلىسىن ىسكە قوستى. بۇل وڭىردە 2014 جىلدان بەرى GSM جانە UMTS تەحنولوگياسى بويىنشا ءموبيلدى بايلانىس بولعان. بۇل وتە ەسكى تەحنولوگيا. ال بۇگىندە تالشىقتى وپتيكانىڭ ارقاسىندا تارتىلعان LTE بۇرىنعىعا قاراعاندا 2,5 ەسە جىلدام ينتەرنەتكە قول جەتكىزدى. مۇنداي مىسالدار وتە كوپ.
– توتەنشە جاعداي كەزىندە «قازاقتەلەكوم» تاراپىنان تۇتىنۋشىلارعا قانداي جەڭىلدىكتەر جاسالدى؟
– ەكى ايدان ارتىق ۋاقىتقا سوزىلعان كارانتين رەجىمى دە كەزەڭ-كەزەڭمەن جەر-جەردە توقتاي باستادى. ادامدار, كاسىپورىندار, قالالار بۇرىنعى قالىپتى تىرشىلىككە بىرتىندەپ كوشۋدە. بۇل ءبىز ءۇشىن سىناق كەزەڭى بولدى. سىن ساعاتتان بۇدان دا كۇردەلى ستسەناريلەردى بولدىرماي, امان-ەسەن وتتىك. «قازاقتەلەكوم» بارىنشا حالىقپەن بىرگە ەكەنىن كورسەتتى. قولدان كەلگەن مۇمكىندىكتەردى جاسادىق. بىردە-ءبىر ابونەنتتىڭ بەرەشەگى ءۇشىن بايلانىس قىزمەتى اجىراتىلمادى. ولارعا تولەمدى كەيىنگە قالدىرۋعا نەمەسە ءبولىپ تولەۋگە مۇمكىندىكتەر جاسالدى. كوروناۆيرۋس ىندەتىمەن كۇرەستە الدىڭعى شەپتە جۇرگەن 5000 مەديتسينا قىزمەتكەرىنە ۇيالى بايلانىس پەن ءموبيلدى ينتەرنەت تەگىن بولدى. حالىقتىڭ نەگىزگى ەرمەگى تەلەديدار بولعاندىقتان, كوپتەگەن اقىلى ارنالار اقىسىز بولدى.
سونىمەن قاتار مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, Youtube ارناسىندا «كارانتيندەگى جۇلدىز» جوباسىن اشتىق. بۇل وتە ءساتتى ءارى پايدالى, قىزىقتى تارتىمدى جوباعا اينالدى. بۇل كونتسەرتتەردى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جوعارى باعالاپ, سۇيسىنە تاماشالايتىنىن ايتتى. بارلىعى 51 ونلاين كونتسەرت ۇيىمداستىرىلدى.
– 5G-ءدى دامىتۋ قالاي ءجۇرىپ جاتىر؟ ەلدىڭ ينفراقۇرىلىمى وعان دايىن با؟
– قازىر 5G تەحنولوگياسىن جان-جاقتى زەرتتەۋدەمىز. نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارىندا جانە الماتى وبلىسىندا 10 تەستىلەۋ جۇمىسى ءوتتى. قازىرگى قولدانىستاعى 3G / 4G «تۇرمىستىق» تۇتىنۋ مودەلىنە باعىتتالعان. ال 5G ستاندارتى تۇبەگەيلى جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. دەرەكتەردى تاراتۋدىڭ ەڭ جوعارى جىلدامدىعىنا, ءار شارشى شاقىرىمداعى قۇرىلعىنىڭ جوعارى تىعىزدىعىنا جانە ەش كەدەرگىسىز بايلانىسقا قول جەتكىزەمىز. ەلەستەتىپ كورىڭىز, 5G بۇگىنگى ينتەرنەتتەن 40 ەسە جۇيرىك بولادى. ال جۇيرىك ينتەرنەت قاشىقتان باسقارىپ وتىرىپ ءتۇرلى مەديتسينالىق وتا جاساۋ, پيلوتسىز كولىك جۇرگىزۋ سياقتى تولىپ جاتقان مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى...
5G جەلىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بازالىق ستانسالاردى كوپتەپ سالۋ كەرەك. دەرەكتەر بازاسىنا ارناپ داتا ورتالىقتارى سەكىلدى ينفراقۇرىلىمدار قاجەت بولادى. بۇل دەگەنىمىز – سوناۋ كوممۋتاتوردان باستاپ بازالىق ستانسالارعا دەيىن بارلىق ەلەمەنتتەردىڭ كۇردەلى مودەرنيزاتسيالانۋى. بۇل سونىمەن قاتار قوماقتى قاراجاتتى قاجەت ەتەتىن كۇردەلى پروتسەسس. سوندىقتان 5G تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ بىرنەشە كەزەڭمەن جۇرەتىن بولادى. 5G تەحنولوگياسىن حوت-سپوتتاردا ەنگىزۋدى باستايدى. تەست رەجىمىندە Astana Hub IT-ستارتاپتارى حالىقارالىق تەحنوپاركى اۋماعىندا العاشقى 5G ىسكە قوسىلدى.
اڭگىمەلەسكەن
ارنۇر اسقار,
«Egemen Qazaqstan»
