سۇحبات • 29 مامىر، 2020

سانالى عۇمىرىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەتكە ارناعان دارىگەر

112 رەت كورسەتىلدى

بيىلعى 27 مامىردا قوعامدىق سەنىم ۇلتتىق كەڭەسىنىڭ 13-وتىرىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەتتى كۇشەيتۋ، جاڭا كوميتەت قۇرۋ، باس مەملەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەردىڭ مارتەبەسى مەن بەدەلىن ارتتىرۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى.

سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەتتى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىنە بايلانىستى ساۋالىمىزدى، ءبىز 40 جىلدان استام بۇكىل سانالى عۇمىرىن رەسپۋبليكامىزدىڭ سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەتىن قۇرۋ مەن جاقسارتۋعا ارناعان، سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەتتىڭ ارداگەرى، جوعارى ساناتتاعى دارىگەر باقىتگۇل تىلەۋبەكوۆاعا جولداعان ەدىك

باكىتگۇل تولەۋحانقىزى، سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەتتىڭ حالىق دەنساۋلىعىن ساقتاۋ جۇيەسىندەگى رولىنە توقتالىپ وتسەڭىز.

– مەملەكەت باسشىسىنىڭ سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەتتى كۇشەيتۋ، جاڭا كوميتەت قۇرۋ، باس مەملەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەردىڭ مارتەبەسى مەن بەدەلىن ارتتىرۋ تۋرالى شەشىمى دەر كەزىندە قابىلدانعان شەشىم.

قازىرگى تاڭدا قوعامدا بولىپ جاتقان كوروناۆيرۋس پاندەمياسى جاعدايىندا مەملەكەتتىك شەكارالار، ونىڭ ىشىندە اۋە، اۆتوموبيل جانە تەمىرجول كولىكتەرىن وتكىزۋ پۋنكتەرىندە تاۋلىك بويى سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق ءىس-شارالاردى، ازاماتتارعا مەديتسينالىق باقىلاۋدى جۇرگىزۋدە اتالمىش ماماندارىنىڭ ەڭبەگى وراسان زور.

حالىق دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ىسىندە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى، ولاردىڭ ىشىندە، مەنىڭ ارىپتەستەرىم - سانيتارلىق دارىگەرلەر دە، ارقاشان ەرەكشە قۇرمەتكە يە بولۋلارىن قالايمىن، سەبەبى، مەديتسينا كاسىبى - ادامگەرشىلىكتىڭ اسىلى.

– ءسىز كوپ جىلدار بويى قازاق كسر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە،  كەيىن قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە جۇمىس ىستەدىڭىز. بۇل جاس مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋ جىلدارى بولدى عوي؟

– الدىمەن وسى ارادا تاجىريبە جيناقتاۋعا جول اشىپ بەرگەن ءوز ءومىربايانىما ازداپ توقتالا كەتەيىن. مەن 1974 جىلى قاراعاندى مەملەكەتتىك مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ سانيتاريالىق-گيگيەنالىق فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ، جوو اياقتاعاننان كەيىن شقو بەسقاراعاي اۋداندىق سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق ستانتسياسىنا سانيتارلىق دارىگەرلىك قىزمەتكە جولداما الدىم. الدىمەن سانيتارلىق دارىگەر، كەيىننەن تالدىقورعان وبلىسىنىڭ اۋداندىق سەس بالالار جانە جاسوسپىرىمدەر گيگيەناسى بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جانە الماتى قالاسى اۋەزوۆ اۋداندىق سەس كوممۋنالدىق بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت جاسادىم. 1983 جىلى قازاق كسر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باس باسقارماسىنىڭ ەپيدەميولوگ دارىگەرى قىزمەتىنە شاقىرىلدىم. 1996 جىلى قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قاداعالاۋ باس باسقارماسى جانە مەملەكەتتىك سانەپيدباقىلاۋ كوميتەتىنىڭ سانيتاريالىق-گيگيەنالىق  باقىلاۋ جانە ساراپتاۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى، ال 2004 جىلدان 2009 جىلعا دەيىن – باسقارما باسشىسى بولىپ قىزمەت اتقاردىم.

كسرو تاراتىلىپ جانە جاس مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋ جىلدارىندا سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەت بويىنشا ەلىمىزدىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازاسىن قۇرۋ قاجەتتىلىگى پايدا بولدى دا، قازاقستاننىڭ سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەتىن رەتتەۋشى 500-دەن استام نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر (زاڭدار، ۇكىمەتتىڭ قاۋلىلارى، ەرەجەلەر، سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق ەرەجەلەر مەن نورمالار، ادىستەمەلىك ۇسىنىمدار، نۇسقاۋلىقتار) ازىرلەدىك.

«حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» العاشقى كودەكستى، ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگى بويىنشا زاڭ جوباسىن، قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋىنە بايلانىستى حالىقارالىق نورمالارعا سايكەس ۇيلەستىرىلىپ قابىلدانعان ەكىنشى زاڭ جوباسىن، تەحنيكالىق رەگلامەنتتەردى دايىنداۋعا، حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق شەڭبەرىندە ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدەردى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىسقانىمدى ماقتان تۇتامىن.

1996 جىلى كسرو كولىك مينيسترلىگىنىڭ قاراماعىنداعى كولىكتەگى سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەتتى قوسا وتىرىپ، سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەتتىڭ بىرىڭعاي جۇيەسى ۇيىمداستىرىلدى جانە ەلىمىزدىڭ اۋماعىنا كارانتيندى جانە اسا قاۋىپتى اۋرۋلاردى، سونداي-اق حالىق ءۇشىن قاۋىپتى ونىمدەردى جىبەرمەۋ ماقساتىندا  شەكارا مەن رەسپۋبليكا اۋماعىن سانيتارلىق قورعاۋدى نىعايتۋ بويىنشا شارالار قابىلداندى.

تەمىرجول ستانتسيالارىنىڭ شەكاراسىنداعى 18 سانيتاريالىق-كارانتيندىك بەكەتىندە جانە حالىقارالىق اۆيارەيستەردى قابىلداۋ جانە ۇشۋىن جۇزەگە اسىراتىن اۋەجايلاردا 6 بەكەت اشىلدى. ادام دەنساۋلىعىنا قورشاعان ورتانىڭ زياندى فاكتورلارىنىڭ اسەر ەتۋىنىڭ سەبەپ-سالدار بايلانىستاردى انىقتاۋداعى نەگىزگى جانە باس ەلەمەنتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن زەرتحانالىق مونيتورينگتى جۇرگىزۋ ءۇشىن زەرتحانالىق دياگنوستيكانىڭ ەڭ جاڭا قۇرالدارىمەن تەحنيكالىق جابدىقتالعان سانەپيد قىزمەتىنىڭ زەرتحاناسى جاڭارتىلدى.

مەنى قر پارلامەنتى جۇمىس توبىنا ەنگىزىپ، ەكولوگيالىق، سۋ، جەر جانە ەڭبەك كودەكستەرىن، سونداي-اق قر كوپتەگەن زاڭدارىن، دەنساۋلىق ساقتاۋ، فارماتسيا، حالىقتىڭ سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق  سالاماتتىلىعى مەن باسقا سالالارداعى مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالاردى ازىرلەۋگە قاتىستىم.

جالپى، مەن باسشىلىق ەتكە باسقارمانىڭ بارلىق فۋنكتسيالارىن ساناۋ مۇمكىن ەمەس، ولار جان-جاقتى جانە كوپ قىرلى بولدى، ءبىر سوزبەن ايتقاندا، ادامنىڭ دۇنيەگە كەلگەن ساتىنەن باستاپ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ.

مامان رەتىندەگى تاجىريبەڭىز راسىندا دا مول. وسى جولدى جالعاستىرىپ كەلە جاتقان شاكىرتتەرىڭىز دە بار شىعار؟

بۇگىنگى رەسپۋبليكا مەن وڭىرلەردىڭ كوپتەگەن باس مەملەكەتتىك سانيتاريالىق دارىگەرلەرى، دەپارتامەنتتەر مەن باسقارمالاردىڭ باسشىلارى مەنى وزدەرىنىڭ ۇستازى دەپ سانايتىندىعى قۋانتادى. ولاردىڭ ىشىندە قر باس مەملەكەتتىك سانيتاريالىق دارىگەرى ايجان ەسماعامبەتوۆا، دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەپارتامەنت ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى زاۋرەش احمەتوۆا، كولىكتەگى تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى سادۆاكاس بايگابۋلوۆ، تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ باسقارما باسشىلارى مارال راحىمجانوۆا، روزالينا ەرمەكباەۆا جانە ت.ب. بار.

كەڭەس وكىمەتى كەزىندەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە جىلدارىڭىز اقتالىپ، ءوز باعاسىن الدى دەپ ەسەپتەيسىز بە؟

– ەڭبەگىم ەلەنىپ، «وتليچنيك زدراۆووحرانەنيا سسسر»، «قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى»، «دەنساۋلىق ساقتاۋ ىسىنە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن»، «ەڭبەك ارداگەرى» جانە مەرەيتويلىق مەدالدارمەن، كسرو، قازاق كسر، قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ، «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ، استانا قالاسى اكىمىنىڭ قۇرمەت گراموتالارىمەن جانە العىس حاتتارىمەن ماراپاتتالدىم.

بىلىكتى، ءبىلىمدى ماماندار ارقاشان سۇرانىسقا يە. دەگەنمەن، كەيدە مىقتى مامانداردىڭ جىلدار بويى جيناعان تاجىريبەسى كەرەكسىز قالىپ جاتادى...

– زەينەتكە شىقسام دا، «ستوليچنايا دەزينفەكتسيا» جشس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىندا قىزمەت اتقارىپ، جاستارمەن ومىرلىك جانە پراكتيكالىق تاجىريبەممەن ءبولىسىپ، استانا قالاسى تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ ىسىنە ات سالىستىم. كوپ جىلدار بويى تاماق ونىمدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى بفا/ددۇ جانە قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ «دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ينستيتۋتسيونالدىق دامۋى» مەن دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ جوباسىنىڭ جەرگىلىكتى ساراپشىسى بولدىم.

ال كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ قاۋپى سەيىلمەي تۇرعانى بەلگىلى. كۇن سايىن جاڭا جاعدايلار انىقتالىپ تىركەلۋدە. پاندەميانى قانشالىقتى تەز ارادا جەڭەمىز؟

– ىندەت ءبىزدىڭ دەنساۋلىعىمىزعا ءالى دە قاۋىپ توندىرۋدە. مەن ءوزىمنىڭ ارىپتەستەرىمە – دارىگەرلەر مەن سانيتارلىق دارىگەرلەرگە سەنەمىن. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى وزدەرىنىڭ ازاماتتىق جانە كاسىبي پارىزدارىن ابىرويمەن اتقارىپ ءجۇر.

ءبىز نەگىزگى ساقتىق شارالارىن قاتاڭ ساقتاپ، ۇيدە بولۋدى جالعاستىرا بەرۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ دەنساۋلىعىمىز ءوزىمىزدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىمىزگە بايلانىستى. ءبىزدىڭ باسىمىزدان ءوتىپ جاتقان وسى سىناقتاردى ءبىز لايىقتى جەڭە الاتىنىمىزعا سەنىمدىمىن.

 

اڭگىمەلەسكەن

ايناش ەسالى

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

جەزقازعاندا دارىگەر جەتىسپەيدى

ايماقتار • بۇگىن، 16:22

اقش COVID-19 ۆاكتسيناسىن سىناپ كوردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 15:40

اككۋمۋلياتور ۇرلىعى اشىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 11:09

بار مەن جوقتىڭ اراسى...

ايماقتار • بۇگىن، 07:55

قامشى فيلوسوفياسى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:49

«ءبىز ونلاين كانيكۋلدا...»

ايماقتار • بۇگىن، 07:43

ەۋروكۋبوككە قاتىسادى

فۋتبول • بۇگىن، 07:30

بيىلعى ماۋسىمنان شەت قالا ما؟

حوككەي • بۇگىن، 07:28

كەلەشەگى كەمەل باستاما

ءبىلىم • بۇگىن، 07:24

تالىمگەرلىككە ءازىر

رۋحانيات • بۇگىن، 07:21

كاسىپكەرلەر كومەككە كەلدى

قوعام • بۇگىن، 07:18

تاريحي مۇرانى زەرتتەۋگە كىرىستى

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 07:16

ەرىكتىلەردىڭ ەلگە كومەگى

ايماقتار • بۇگىن، 07:13

جۇرەكتىڭ باتىرلىعى

تانىم • بۇگىن، 07:04

ۇقساس جاڭالىقتار