وتكەن جىلى كوكەيكەستى ماسەلەلەرىن كوتەرىپ كوشەگە شىققان كوپبالالى انالاردىڭ مۇڭىن تىڭداردا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەملەكەتتىك تىلدە ەمىن-ەركىن سويلەسە الماي ءمۇدىرىپ قالعانى كوپكە ءمالىم. بۇل اشىنعان جۇرتتىڭ جان ايقايىن جەتە ءتۇسىنىپ, جەدەل شەشىم قابىلداردا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە بوگەت بولادى. كوپشىلىك پەن بيلىكتىڭ اراسىنا كوپىر ورناتۋعا كەلگەندە بۇدان باسقا دا كوپتەگەن كەدەرگى كولبەڭدەپ شىقتى. سوندىقتان پرەزيدەنت پارمەنىمەن «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنا باسا ءمان بەرىلىپ جاتىر. ال حالىق ۇنىنە قۇلاق اسۋ ءۇشىن حالىقتىڭ نەگىزگى ءتىلىنىڭ ءرولى كۇشەيە تۇسەتىنى ءسوزسىز.
جالپى, مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسىنىڭ ءتۇپ-توركىنى مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنا كەلىپ تىرەلەتىنى تۇسىنىكتى. ويتكەنى حالىقتىڭ باسىم بولىگى ونسىز دا قازاق تىلىندە سويلەيدى. اتقارۋشى ورگاندار بولسا, ءىس جۇرگىزگەندە ءالى كۇنگە دەيىن رەسمي ءتىلدى قولاي كورگەندىكتەن مەملەكەتتىك ءتىل ءوز مارتەبەسىنە لايىق بولا الماي وتىر. وسىدان-اق مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسى وزەكتىلىگىن جوعالتپاي, بۇقارا مەن بيلىكتىڭ اراسىنداعى سالقىندىق ساقتالىپ كەلەدى.
ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ وتىرعان مەملەكەتتىك ءتىل ساياساتى بويىنشا 2020 جىلى, ياعني بيىل مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسى تۇبەگەيلى شەشىمىن تابۋى ءتيىس ەدى. 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان تىلدەردى دامىتۋ باعدارلاماسى حالىقتىڭ 95 پايىزىن قازاق تىلىندە سويلەتۋدى كوكسەگەن. بىراق كوپتەن كۇتكەن, كوپتىڭ كوڭىلىن كۇپتى ەتكەن كۇرمەۋى قيىن بۇل ماسەلەنىڭ ءبىرجولا بىرجاقتى بولۋىن ءالى دە كوكتەن تىلەپ جۇرە تۇراتىن سياقتىمىز. جوعارىدا نۇسقاعانداي مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مۇمكىندىگىن كۇشەيتەتىن مۇنداي باعدارلامالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ وزدەرى تولىققاندى مۇددەلى بولماي تۇر. ايتپەسە باعدارلاما تۇگىلى, تايعا تاڭبا باسقانداي كورسەتىلگەن ءتىل تۋرالى زاڭنىڭ تالاپتارى تۇگەل ورىندالار ەدى عوي.
ءتىل تۋرالى زاڭنىڭ 23-بابى بويىنشا مەملەكەتتىك ءتىلدى بەلگىلى ءبىر كولەمدە جانە بىلىكتىلىك تالاپتارىنا سايكەس ءبىلۋى قاجەت كاسىپتەردىڭ, ماماندىقتاردىڭ جانە لاۋازىمداردىڭ تىزبەسى جاسالۋى كەرەك بولعان. بۇعان اتقارۋشى بيلىك بەيىلدى بولسا, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسى باياعىدا-اق ءبىراز كوتەرىلىپ قالار ەدى. وسى ماسەلەنى پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى مۇرات باقتيار ۇلى ۇكىمەتكە ساۋال جولداپ, ۇدايى كوتەرىپ كەلەدى.
«مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ پارىز ەمەس, مىندەت دەپ كورسەتىلە وتىرىپ, ەندى ينسترۋمەنتالدى ناقتى زاڭدارعا كوشۋ كەرەك. ياعني, تىلگە بايلانىستى تالاپتار زاڭداردا ەگجەي-تەگجەي تولىق جازىلىپ, رەگلامەنتتەلۋى ءتيىس. ايتالىق, مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق ازاماتى ءۇشىن مىندەتتى, بىراق ءار سالا ءۇشىن ونىڭ دەڭگەيلەرى ءارتۇرلى بولۋىن مىندەتتەيتىن نورماتيۆتىك بازا جاساۋ قاجەت. مىسالى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە مەملەكەتتىك ءتىلدى ۆ1-ۆ2 دەڭگەيدە, جەكەمەنشىك بيزنەس يەلەرى, سول سياقتى ۋاقىتشا تۇرۋ قۇقىعىن العىسى كەلگەن ميگرانتتار ءۇشىن ا1-ا2 دەڭگەيىندە ءبىلۋى قاجەت», دەيدى دەپۋتات.
مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسىنە كەلگەندە مەملەكەتتىك قىزمەتشىگە تاعىلار ءمىن از ەمەس. ءتيىستى ورىندارعا ارىز-شاعىمىن ايتا بارعان اعايىن انا تىلىندە جاۋاپ الا الماي ارلانىپ, ودان سايىن اشىنا تۇسەتىن جاعداي كوپتەپ كەزدەسەدى. ءتورتىنشى بيلىك وكىلدەرى دە شەنەۋنىكتەردىڭ كوبىنە مەملەكەتتىك تىلدە ماردىمدى ماعلۇمات بەرمەيتىنىن ايتىپ, ماسەلە كوتەرىپ جاتادى. ياعني, بەلگىلى ءبىر ماسەلە بويىنشا حابار تاراتقاندا مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان قازاقشا ساۋاتتى سويلەي الاتىن سپيكەرلەردىڭ تابىلا كەتۋى نەكەن-ساياق. مىنبەرلەردە نەگىزىنەن رەسمي تىلدە بايانداما جاسالىپ, جۋرناليستەر ونى قازاقشاعا اۋدارامىز دەپ كادىمگىدەي اۋرە-سارساڭعا تۇسەدى. ونىڭ ۇستىنە ءباسپاسوز بايانى دا الدىمەن رەسمي تىلدە ۇلەستىرىلىپ جاتادى. وسىلايشا باسقا ارىپتەستەرىنە قاراعاندا اقپاراتتى كەشەۋىلدەپ جەتكىزىپ جۇرگەن قازاقتىلدى باق-تىڭ كوڭىلى دە قاپالى.
اينالىپ كەلگەندە, مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ مەملەكەتشىل بولۋى كەرەك ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ال مەملەكەتشىل تۇلعانىڭ مەملەكەتتىك تىلگە نەمقۇرايلى قاراۋى مۇمكىن ەمەس. تىلگە كوزقاراستىڭ ەلگە كوزقاراس ەكەنىن ەسكەرسەك, قوعامداعى قوردالانعان ماسەلەلەردى قوجىراتپاي شەشۋدە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ءوز مارتەبەسىنە لايىق بولۋى وتە ماڭىزدى. حالىقتىڭ ءتىلىن تاپقان تالاي ءىستىڭ قىبىن دا تابار ەدى.
