بۋراباي باۋرايىنداعى عاجايىپتار

ابىلاي الاڭىنان قالىڭ قاراعايلاردى قاق جارىپ ور­لەپ شىعاتىن جالعىزاياق جول ماڭگى جاسىل قاراعاي ورماننىڭ قويناۋىنا ءسىڭىپ كەتەدى. وسى جولعا ءتۇسىپ جۇر­­سەڭىز, سارعىش تارتقان تاس قات­پارىن ون ساۋساعىنان ونەر ساۋ­لاعان حاس شەبەر ادەيىلەپ قاشاپ شىعارعانداي بيىك ارقالى تاق كورىنەدى الدىڭىزدان. كادىمگى اسەم­دىگى كوز قارىقتىراتىن التىن تاق.

ءيا, ىقىلىم زاماننان بەرى بۇل جەر حان تاعى دەپ اتالادى. سارىارقاداعى جۇرتتىڭ اپشىسىن قۋىرعان قاھارلى قىس ءوتىپ, مامىراجاي كوكتەم تۋعاندا ابىلاي حان قىزىلاعاشتىڭ قويناۋىنداعى قىستاۋىنان كوشىپ كەلىپ, وسى جەر ءجانناتى ءتارىزدى جايناعان الاقانداي الاڭقايدا, كوكتەۋدە وتىرار ەدى. تاڭعى اۋا قانداي تاپ-تازا. كوگىلدىر ورمان ىشىندەگى الاڭ كەشكە قاراي دا سىرباز سالتاناتىنان ايىرىلا قويمايدى. جانعا جايلى جىبەك سامال ەسەدى. مىنە, وسى ساتتە ابىلاي حان تابيعات تارتۋ ەتكەن تاققا كەلىپ وتىرار ەدى.

قازىر بۇل جەر جۇرت كيەلىگە سانايتىن كوركەم ورىنعا اينالعان. حان تاعىن تاماشالاۋعا كەلگەن ءتامام جۇرت ءمىناجات ەتىپ, اقتىق بايلايدى. وزەكتى ورتەر وكىنىشى سول, كەشەگى كەڭەس زامانىنىڭ كەساپاتىن الاش جۇرتى عانا ەمەس, تابيعات تاڭداۋلى ۇلىنا تار­تۋ ەتكەن تاس تا كورگەن. تابيعي تاق­تىڭ تورىنە كىمدەر شىقپادى دەيسىز. انشەيىن ءمىنىپ-تۇسسە ءبىر ءسارى عوي, قوس قاپتالىنا, ارتىنا سىرمەن, اكپەن, قاشاۋمەن قاشاپ اتتارىن جازعان.

ابىلاي الاڭىندا تۇرىپ, كوك­شەنىڭ قارسى الدىڭىزداعى بيىگىنە كوز سالساڭىز, عاجايىپ تابيعات قۇبىلىسىن ايقىن اڭعارار ەدىڭىز. قىلپىلداعان بولات قاشاۋ باتپايتىن كوك گرانيت تاسىن باۋىر­لاي ءتىلىپ ورنالاسقان عاجايىپ تاس سىر­عاناققا جانارىڭىز تۇسسە, تۋعان تابيعاتتىڭ قۇدىرەتىنە ەرىك­سىز باس يەسىز. سوناۋ قىر جوتا­دان باستالىپ, ەڭىسكە قاراي قۇلديلاي قۇلايتىن عالامات ۇلكەن تاس سىر­عاناقتى جاساۋ ارينە ادام­نىڭ قولىنان كەلمەس ەدى. كوزبەن جو­بالاعاندا, كوك تاستىڭ ەنى جيىرما قادامداي, ال تابانى 150 قادامعا جۋىق. كەرتىلىپ تۇس­كەن, الدە ويىلعان. قالاي بولعان كۇندە دە جاراتىلىستىڭ بۇيرىعىمەن وسىنداي تاس سىر­عاناق پايدا بول­­عان. ەكى جاعى ءتىپ-تىك, جىلان جالاعانداي تەپ-تەگىس. ءبىر تاڭ­دانارلىعى جالپاق تاباندا بار­ماق باسىنداي ءبىر بۇدىر بولسا شە؟ ينەنىڭ كوزىندەي ويىق تا كەزدەسپەيدى. جەرگىلىكتى جۇرت بۇل جەردى تاس سىرعاناق دەپ اتايدى. ايتسا ايتقانداي, تۋ بيىكتەن قۇل­ديلاي قۇلاپ, ەتەگى ەڭىسكە جەتەتىن سىرعاناقتىڭ سىرىن ۇققان كىم بار ەكەن؟!

كوك تاستان ورىلگەن, ادامزات بالاسىنىڭ ءوزى دە شىعا المايتىن بيىك شىڭنىڭ ۇشار باسىنا ءپىل شىعىپ شوگىپتى دەسە, سەنەسىز بە, سەنبەيسىز بە؟ سەن­بەيتىندەر تابىلسا, بۋرا­بايدىڭ باۋ­­را­يى­­­­نا كەلسىن. كەلگەن سوڭ ابى­لاي الاڭىنا تابان تىرەپ, ءجۇزىن وق­جەتپەسكە بۇرسىن. سول­ ساتتە سوناۋ شىڭ باسىنان ءتورت سيراعىن باۋىرىنا باسىپ شوك­كەن ءپىل كورىنەدى. كوزى وتكىر ادام ۇشى ءسال جوعارى قاي­قيعان ۇپ-ۇزىن تۇمسىعىن اڭدايدى. با­جايلاپ قاراساڭىز, الاقانداي كوزى, قاۋقيعان قۇلاعى, ساباۋداي قۇي­رىعى,قىسقارتىپ ايتقاندا, بارلىق ون ەكى مۇشەسى ءتۇپ-تۇ­گەل. تەك جاندى ەمەس, جانسىز, كوك گرانيت تاس. ەستە جوق ەسكى كە­زەڭدە وقجەتپەس باتىر قالىڭ جاۋ قاۋمالاعان ساتتە جاراتقان يەدەن تىلەك ەتىپ, تاسقا اينالىپتى دەسەدى عوي. سوندا تو­بەسىنە كو­تەرىپ العان وسى ءپىل ەكەن دەگەن جورامال ايتىلادى. ارينە اڭىز. ايتسە دە, ۇلت مۇ­راتى مەن ۇلتتىڭ ۇلاعاتتى ۇلدا­رىنىڭ ارى­­­ماس اسىل ارمانى ۇش­تاسىپ جات­­قانداي. اڭىز استارىن­دا تۋ­عان جەردىڭ توپىراعىن وقجەت­پەس باتىر ءتارىزدى قورعاي ءبىلۋ كەرەك. سوندا ەسىمىڭ ەل ەسىنەن ەشقا­شان وشپەيدى دەگەن يشارا جاتىر.

جوعارىداعى ءبىر سوزىمىزدە, بۋرابايدىڭ باۋرايى تۇنعان اڭىز ەكەندىگىن ايتتىق قوي. تۇل­عاسى ۇيدەي ءپىلدى ەلەمەي, ورمەلەپ باسىنا شىعىپ بارا جاتقان تاسباقانى كورسەڭىز, قيمىلىنا ءتانتى بولار ەدىڭىز. وقجەتپەستىڭ تاپ تۇبىندە كۇمىس كول جاقتان توقتاپ, بوركى جەرگە تۇسكەنشە باسىن كوتەرسە, ءپىل­دىڭ ارتقى جاعىنان جوعارىعا تىر­مىسىپ, مىسىقتابانداپ كوتە­رىلىپ كەلە جاتقان تاسباقانى كو­رەر ەدى. الگى پاقىر موينىن العا سوزا ۇمتىلىپ, وڭ اياعىن ءپىل­دىڭ شەكە­سىنە سالا تىرمىسىپ تۇر­عانداي. ارىداعى ويى تاۋداي ءپىل­دىڭ قارا­قۇسىنا قونجيىپ وتىر­ماقشى بولدى ما ەكەن؟

وقجەتپەستى ىرگەلەي, سۇر تاس­پا جولمەن كوگىلدىر قولتىقتى وراعىتا بۋراباي ەلدى مەكەنىنە قاراي بەت تۇزەسەڭىز, بۋرابايدىڭ كۇمىس كولىنىڭ كەمەرىنە ءتونىپ تۇر­­عان قۇز جارتاستى كورەسىز. با­جايلاپ قاراساڭىز, قۇددى قول­تىراۋىن كۇمىس كولدەن جاڭا عانا شىعىپ, ارادا تانانىڭ كوزىندەي جارقىراپ جاتقان ۇل­كەن شالقارعا وتەتىن جولدى با­عىپ تۇرعانداي. كوكشەتاۋ تو­پىراعىندا تىم ەرتە زاماندا قول­تىراۋىن بولدى ما, بولمادى ما كىم ءبىلسىن, ايتەۋىر بۇل تاستى ەل تاريحىن جاقسى بىلەتىن جۇرت اي­داھار جوتاسى دەپ اتايدى. وڭ جاعىنان قاراساڭىز, الگى ايداھار ەندى ءبىر ساتتە تاس كەبىسكە اينالىپ كەتەدى. تابيعاتتىڭ تاماشاسىن قاراڭىزشى, بۇل! كەبىس بولعاندا, باسقا ەمەس كادىمگى قازاقتىڭ بيىك وكشە كەبىسى. اڭىز دا وزگەرەدى. ەل اۋزىندا ساقتالعان ەسكى سوزدە بۇل حان قىزىنىڭ كەبىسى ەكەن قالىپ قويعان دەگەن دەرەك تە ايتىلادى.

تاۋ ەتەگىن جيەكتەي ءجۇرىپ ءسال عانا ءارى ۇزاساڭىز, قارسى الدى­ڭىزداعى الاڭقايدان توبەشىك كورىنىس بەرەر ەدى. توبەشىكتىڭ با­­سىندا اق گيپستەن جاسالعان تاۋ­­تە­كە تۇر قاسقايىپ. تاۋتەكەگە جە­تە بەرە, كۇمىس كولدىڭ ءۇستىن الا جەكەباتىر تاۋىنا قاراي مو­يىن بۇرساڭىز, سوناۋ قۇز ۇستىندە قارنى جەر سىزعان ساۋلىقتى كورەسىز. تيتتەي ايىرماسى بولسا شە؟ سوندىقتان بۇل جەر ەجەل­دەن قويتاس اتانعان. جوعارى­داعى قۇبىلىس بۇل جەردە دە قاي­­تالانادى. الگى قويتاسقا جە­كە­باتىر جاقتان اينالىپ كەپ قاراساڭىز, ءوزىڭىز دە تاڭ-تا­ما­شا قالاسىز. جاڭا عانا كوز ال­­دىڭىزدا تۇرعان قويتاس ەندى ءبىر ءسات ەر توقىمعا اينالىپ كەتكەندەي. كەتكەندەي ەمەس, ناق ءوزى. كادىمگى قازاقتىڭ جالپاق قاستى ەرىنىڭ ءوزى. ەر ۇستىنە كوپىرتىپ كوپ­شىك سالعان.

وسىنىڭ ءبارىن كورە تۇرا بۋرابايدىڭ تابيعاتى كەرەمەت ەمەس دەپ ايتا الاسىز با؟!