اباي • 22 مامىر، 2020

ۇلى اقىن ۇلىقتالعان جيىن ءوتتى

97 رەتكورسەتىلدى

حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ 10 جىلدىعى قارساڭىندا تۇركى الەمىنىڭ تۇعىرلى تۇلعاسى، ۇلى ويشىل اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىن حالىقارالىق دەڭگەيدە اتاپ ءوتۋ ماقساتىندا «اباي جانە XXI عاسىر: داۋىرلەر ساباقتاستىعى» تاقىرىبىندا ونلاين كونفەرەنتسيا ءوتتى.

تىكەلەي ۆيدەوبايلانىس فورماتىندا وتكەن كونفەرەنتسياعا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى د.قىدىرəلى، يۋنەسكو ازيا جəنە تىنىق مۇحيتى ءبولىمىنىڭ باستىعى ا.شەۆەلەۆ، قازاقستاننىڭ ءبىلىم جəنە عىلىم ءمينيسترى ا.ايماعامبەتوۆ، قىرعىزستاننىڭ مəدەنيەت، اقپارات جəنە تۋريزم ءمينيسترى ا.جامانكۋلوۆ، تۇركى كەڭەسى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى س.راەۆ، تۇركىتىلدەس ەلدەر پارلامەنتتىك اسسامبلەيا كەڭەسى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ا.يىلدىز، تۇركى مادەنيەتى جانە ونەرىن دامىتۋ حالىقارالىق ۇيىمى (تيۋركسوي) باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ب.چاكىجى، تۇركيانىڭ يۋنەسكو ىستەرى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ توراعاسى ءو.وعۋز، Əزەربايجان ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى اكادەميك ي.گابيببەيلي، سونىمەن قاتار Əزەربايجان، باشقۇرتستان (رەسەي)، قازاقستان، قىرعىزستان، ماجارستان، موڭعوليا، وزبەكستان جəنە تۇركيا ەلدەرىنىڭ تانىمال تۇركولوگ عالىمدارى قاتىستى.

بۇعان قوسا كوپتەگەن ەلدەن زەرتتەۋشىلەر مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى كونفەرەنتسياعا ونلاين رەجىمدە تىڭداۋشى
رەتىندە قاتىسسا، əلەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلارى تىكەلەي كورسەتىلىم ارقىلى تاماشالادى.

جيىندى اشقان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرəلى كونفەرەنتسيانىڭ ماڭىزىن تۇسىندىرە كەلە، ۇلى ابايدىڭ 175 جىلدىعىن اتاپ وتۋگە بايلانىستى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالدى.

«قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ ارنايى جارلىعىمەن ابايدىڭ 175 جىلدىعىن كەڭىنەن اتاپ ءوتۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. وسىعان وراي، اباي مۇراسىن زەردەلەۋگە قاتىستى كوپتەگەن شارالار اتقارىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار ۇلى اقىننىڭ مەرەيتويى يۋنەسكو دەڭگەيىندە دە كەڭىنەن اتاپ وتىلەتىنى تۋرالى شەشىم قابىلدانعان بولاتىن. بيىلعى قاڭتاردا باكۋدە وتكەن ءبىلىم جəنە عىلىم مينيسترلەرىنىڭ جيىنىندا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى دا تۇركى əلەمىندە اباي جىلىن جاريالادى. سوعان سəيكەس، باكۋدە العاشقى جيىنىمىز ءوتتى. وسىنداي ءىس-شارالار جالعاسىن يۋنەسكو-دا وتكىزۋدى جوسپارلاعان ەدىك. بىراق كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى جيىن كەيىنگە شەگەرىلدى»، دەدى د.قىدىرəلى.

بۇدان كەيىن مودەراتور ءسوز كەزەگىن يۋنەسكو ازيا جəنە تىنىق مۇحيتى ءبولىمىنىڭ باستىعى اندرەي شەۆەلەۆكە بەردى. ۇيىم وكىلى ۇلى ابايدىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان جيىنعا قاتىسۋ يۋنەسكو ءۇشىن زور مəرتەبە ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.

«1995 جىلى ابايدىڭ 150 جىلدىعىن تويلاعان ەدىك. 25 جىل زىمىراپ وتە شىعىپ تى. وسى ورايدا، ۇلى اقىننىڭ مۇراسى جىلدار جىلجىعان سايىن ۇلعايىپ، كەڭەيىپ كەلەدى. بۇگىنگى كونفەرەنتسيا تاقىرىبىنىڭ ءمəنى زور. «اباي جəنە XXI عاسىر» دەپ اتاۋ ارقىلى ۇلى اقىننىڭ مۇراسىن تاريحي تۇرعىدان عانا قاراماي، ونى وقي وتىرىپ، قازىرگى دəۋىردە قالاي قولداناتىنىمىزدى انىقتاي الامىز. مəسەلەن، اباي مۇراسى جاستار تəربيەسىندە، ساياسي مəسەلەدە، عىلىمدى دامىتۋدا ءəلى دە ماڭىزدى»، دەدى ا.شەۆەلەۆ.

ۇيىم وكىلى سونداي-اق يۋنەسكو باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى فيرمين ماتوكونىڭ ارنايى قۇتتىقتاۋىن جەتكىزدى.

«بەيبىتشىلىكتى، تۇراقتىلىقتى، ءوزارا تۇسىنىك پەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ مىندەتىمىز بولعاندىقتان، əلەمدەگى مəدەني مۇرالاردى ناسيحاتتاۋعا كەڭ كوڭىل ءبولىپ كەلەمىز. سوندىقتان ادامزاتقا ورتاق تۇلعالاردى تانىتۋدى مىندەتىمىز دەپ بىلەمىز. يۋنەسكو تاراپى اباي قۇنانباي ۇلىن وسىنداي مəدەنيەتتىڭ باتىرى سانايدى. ونىڭ مۇراسى قازاقستانعا عانا ەمەس، بۇكىل əلەمگە ورتاق»، دەلىنگەن قۇتتىقتاۋ حاتتا.

وسىدان كەيىن ءسوز العان ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جəنە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ اباي مۇراسىن زەرتتەپ، ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتىنا جəنە əلەم يگىلىگىنە اينالدىرۋ بارشامىزدىڭ ورتاق پارىزىمىز ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

« ۇلى ويشىل، اقىن اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق ونلاين كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا قوش كەلدىڭىزدەر. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن بيىل ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە اتالىپ وتىلۋدە. بۇل مەرەيتوي يۋنەسكو شەشىمىمەن حالىقارالىق كەڭىستىككە شىققان ەدى. سونىمەن قاتار قاڭتار ايىندا باكۋدە تۇركى اكادەمياسىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ءبىلىم مينيسترلەرى بيىل ۇلى ابايدى باۋىرلاس ەلدەردە كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇگىنگى جيىن سونىڭ جارقىن كورىنىسى دەپ ويلايمىن. بۇگىندە اقىن مۇراسى əلەم مəدەنيەتى قازىناسىنىڭ اجىراماس ءبىر بولىگىنە اينالدى. تۇركى اكادەمياسىنىڭ باستاماسىمەن اباي شىعارمالارى əزەربايجان، قىرعىز، وزبەك جəنە تۇرىك تىلدەرىنە اۋدارىلدى. اباي مۇراسى بارشا تۇركى حالىقتارىنىڭ ورتاق قازىناسىنا اينالدى. بيىل باكۋدە باستالعان يگى شارالار جالعاسىن تاۋىپ، تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەرىنىڭ استانالارىندا ابايدىڭ 175 جىلدىعىنا ءىس-شارالار جۇيەلى وتەدى. بۇل شارالاردىڭ تۇركى اكادەمياسىنىڭ 10 جىلدىعىمەن ورايلاس كەلۋى يگىلىكتى ىستەرگە سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىن. اكادەميانى العاشقى بەلەسىمەن قۇتتىقتاي وتىرىپ، كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا سəتتىلىك تىلەيمىن»، دەدى مينيستر.

ال قىرعىزستاننىڭ مəدەنيەت، اقپارات جəنە تۋريزم ءمينيسترى ازامات جامانكۋلوۆ اكادەميا جۇمىسىنا ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ، الداعى جۇمىستارعا سəتتىلىك تىلەدى.

«Əدەبيەتتەگى ولەڭ-جىرلارى، ايتقان سوزدەرى ۇلتتىڭ دۇنيەتانىمىن، تۇرمىسىن، ءدىلىن جəنە ءدىنىن تولىعىمەن كورسەتە بىلگەن ۇلى اباي ارتىنا مول مۇرا قالدىردى. ول بۇكىل ادامزاتقا تəن قادىرلى قاسيەتتەردى قامتىپ، رۋحاني دۇنيەنى بايىتۋداعى ۇلەسى مول جəنە بۇگىنگى كۇندە دە ونىڭ مۇراسى ءوز قۇنىن جوعالتقان جوق. قىرعىزستاندا
ەرتەڭنەن باستاپ ۇلى اقىنعا ارنالعان جيىندار تىزبەگى باستالماق. 27 مامىردا ابايدىڭ رۋحاني جəنە مəدەني مۇراسىنا ارنالعان كەڭ كولەمدە ونلاين كونفەرەنتسيا وتپەك. جيىندا اقىننىڭ ۇلتتىق يدەولوگيانى قالىپتاستىرۋداعى ءرولى تالقىلانادى. جاقىن ارادا قازاقستاننىڭ قىرعىزستانداعى ەلشىلىگى، قازاق اسسوتسياتسياسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن اباي ورتالىعى اشىلادى. بۇل ورتالىق قازاق پەن قىرعىز اراسىنداعى مəدەني كوپىر رەتىندە قىزمەت ەتپەك»، دەدى ا.جامانكۋلوۆ.

القالى جيىن بارىسىندا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن جارىق كورگەن، əزەربايجان جəنە وزبەك تىلدەرىنە اۋدارىلعان ابايدىڭ «قارا سوزدەرى»، قىرعىز تىلىندەگى «اباي ولەڭدەرىنىڭ اكادەميالىق جيناعى»، تۇرىك تىلىنە تəرجىمالانعان «اباي جولى» ەپوپەياسى (2 توم)، اباي تۋرالى ماقالالار جəنە اباي «قارا سوزدەرى» مەن ولەڭدەرى (4 كىتاپ) تانىستىرىلدى.

كونفەرەنتسيانىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا تانىمال عالىمدار وزدەرىنىڭ مازمۇندى باياندامالارىن جاساپ، ۇلى اقىن اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى تۋرالى پايىمدى پىكىرلەرىمەن ءبولىستى.

سوڭعى جاڭالىقتار

مارقاكولدە كۇزەت كۇشەيتىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:41

پورترەت (ۇشتاعان)

ادەبيەت • بۇگىن، 08:51

ءار ادام – جەردىڭ تۇتىنۋشىسى

ەكولوگيا • بۇگىن، 08:48

وسىنداي ەلىم بار!

پىكىر • بۇگىن، 08:42

ءار ەلدىڭ ءوز دامۋ جولى بولادى

ساياسات • بۇگىن، 08:40

بايلامى بەكەم ءباتۋالى ءسوز

ساياسات • بۇگىن، 08:37

كەي وڭىردە ۆيرۋس ءورشي ءتۇستى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:24

«مەنىڭ تۋىم» اكتسياسى ءوتتى

ايماقتار • بۇگىن، 08:09

ەلىمىزدىڭ باستى قۇندىلىقتارى

ساياسات • بۇگىن، 08:06

شارالار قاتاڭ ساقتالۋى ءتيىس

تەننيس • بۇگىن، 08:04

«بارىس» – ۇزدىكتەر قاتارىندا

حوككەي • بۇگىن، 08:03

ۇشتى، ۇشتى، شاتىر ۇشتى!..

قوعام • بۇگىن، 07:56

الماتىدا اقىن كوپ...

ادەبيەت • بۇگىن، 07:44

«اقبىلەك». جان جاراسى...

ادەبيەت • بۇگىن، 07:42

شۇعىلا-نۇردى بەتكە الىپ...

رۋحانيات • بۇگىن، 07:38

ابايعا ارنالعان ءمۇشايرا

اباي • بۇگىن، 07:36

سالعىرتتىق سان سوقتىرماسىن

قوعام • بۇگىن، 07:10

كوش باسىندا – مەيۆەزەر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 07:10

ۇقساس جاڭالىقتار