سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, EQ
– ءسىزدى ەلىمىزدىڭ ىنتىماعىنا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن, ءدىنىمىزدىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارىنا كەرەعار كەلەتىن قانداي تانىم-تۇسىنىكتەر مازالايدى؟
تولەبي وسپان,
اقتوبە وبلىسىنىڭ باس يمامى:
– «كىمدە-كىم كوپشىلىكتەن ءبىر سۇيەمدەي اجىراسا, موينىنداعى يسلام ارقانىن شەشىپ تاستاعانى», دەيدى حاديستە. ارقان – پەندە مەن جاراتۋشى اراسىن بايلانىستىرۋشى كىتاپ...
ارداقتى پايعامبارىمىزعا (س.ع.س.) كەزدەسۋگە كەلگەن توپ ىشىندە ءبانۋ حانيفا تايپاسى دا بار ەدى. وسى تايپادان ءمۋسايلاما ەسىمدى كىسى پايعامبارىمىزعا (س.ع.س.) اراب حالقىن بىرلەسە باسقارۋدى ۇسىنادى. دەمەك, ءدىندى جاراتۋشىنى تانۋ دەپ ەمەس قوعامدى باسقارۋ تەتىگى دەپ كورۋدە. وسمان يبن اففان حاليفالىعىنىڭ سوڭىندا بوي كوتەرگەن ب ۇلىك جانە ءالي يبن ءابۋ تاليب حاليفا كەزەڭىندە تولاسسىز نارازىلىق ۇيىمداستىرعان شيعا جانە حاۋاريج اعىمدارىنىڭ دا كوكسەگەنى يماندىلىق ەمەس, بيلىك ەدى.
كوز الدىڭىزعا ەلەستەتىپ كورىڭىز. پايعامباردان ءتالىم العان وسمان بين اففان ەل باسقارۋدا. قاراماعىندا قۇران مەن ءحاديستى تولىق بىلەتىن, پايعامباردىڭ كوزىن كورگەن, تاجىريبەسى مول ءارى ادىلدىكتى تۋ ەتكەن مىڭداعان ساحابا. ءبىر ادىم شالىس باسسا, لەزدە تۇزەتۋگە دايار تۇر. قالا بەرسە پايعامبارىمىز (س.ع.س.) وسماننان پەرىشتەلەر ۇيالادى, رۋما قۇدىعىن ساتىپ العان جانناتتىق دەگەن سياقتى ريۋاياتتارى ونىڭ جەكە قاسيەتىمەن قوسا قوعامعا سىڭىرگەن ەڭبەگىن كورسەتەدى. دەسە دە, جات اعىمداعىلار وسماننىڭ تۇلعاسىنان كوپتەگەن «كەمشىلىكتەر» تاپتى. جۇرتتى بۇعان يلاندىرا ءبىلدى. سونىڭ كەسىرىنەن قاراپايىم حالىق كەشە پايعامبار جوعارى باعا بەرگەن تۇلعانى زالىم بيلەۋشى دەپ قابىلدادى. ءتىپتى, شاڭىراعىنا باسا-كوكتەپ كىرىپ ءوزىن ءولتىردى.
تاعى ءبىر ەسكەرەتىن تۇسى, ب ۇلىكشىلەر مۇسىلمان قوعامى مولشىلىق جانە توقشىلىق كەزەڭىندە بوي كوتەردى. وسمان حاليفا بولىپ تۇرعاندا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى وتە جوعارى ەدى. الايدا, حاۋاريج اعىمى وسىعان قاراماستان وسماننىڭ بيلىگىنە نارازى بولدى. بۇل قوزعالىستى جوسپارلاۋشى تاريحتا يەمەننەن كەلگەن ابدۋللا بين ءسابا ەسىمدى ەۆرەي دەپ كورسەتىلەدى. ول جاقتاس جيناۋ ءۇشىن قوعامنىڭ ەڭ وسال تۇسىن ىزدەدى. قاراپايىم حالىق ىشىنە ەنىپ, نازىك ماسەلەلەردى قوزعاپ, ءوزىنىڭ قالاعانىنداي ەتىپ قۇلاقتارىنا قۇيادى. يبن ءسابا مۇسىلمانداردىڭ ىشىنە ىرىتكى سالۋدىڭ جوسپارىن قۇرىپ: ء«بىز ءدىندى جاڭادان قابىلداعان مۇسىلمانداردىڭ قولىن قانعا بويايمىز, قىلمىستى سولار ارقىلى جۇزەگە اسىرامىز. سەبەبى ولار وتە البىرت ءارى ءبىلىمى تاياز كەلەدى», دەگەن. وزگەنىڭ قولجاۋلىعىنا اينالعان قازىرگى كەيبىر قازاق جاستارى دا سول كەزدەگى ب ۇلىكشىلەردىڭ كەبىن كيۋدە.
كەنجەتاي دۇيسەنباي,
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ باس يمامى:
– يسلام ادامزاتتىڭ وتكەنىمەن دە, بۇگىنگىسىمەن دە, بولاشاعىمەن دە تىعىز بايلانىستى ۇزبەيدى, وركەنيەتتەن قالىپ قوياتىنداي كەرىتارتپالىققا جول بەرمەيدى. ءدىننىڭ وزگەرىسكە ۇشىراتۋعا كەلەتىن يا كەلمەيتىن تۇستارى بار. يسلام نەگىزگى قۇندىلىقتارىن ەش ۋاقىتتا وزگەرتۋگە نەمەسە بەلگىلى ءبىر جاعدايلارعا بايلانىستى جاڭارتۋعا بولمايدى. ياعني مىسالى, مۇسىلمانعا پارىز بولعان امالداردى, ادال مەن ارامعا جاتاتىن دۇنيەلەردى وزگەرتە المايمىز. ماسەلەن, ءدىنىمىزدىڭ نەگىزى تىرەگى ناماز وقۋ – ءار مۇسىلماننىڭ پارىزى. ونى الدە ءبىر سىلتاۋلارمەن وزگەرتۋگە نەمەسە پارىزعا جاتپايدى دەپ, جوققا شىعارۋعا بولمايدى.
مەنى يسلامنىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارىن باسقاشا جولعا سالىپ, جەكە ءبىر توپتىڭ مۇددەسىنە ساي ەتىپ ىڭعايلاپ, ونىمەن قويماي سول ۇستانىمدارىن كوپشىلىككە تىقپالاۋ ماسەلەسى الاڭداتادى. ماسەلەن, يسلام ءدىنى ءۇشىن دە, جالپى ادامزات ءۇشىن دە باستى قۇندىلىق ول – وتباسى. وتباسىنداعى كوپ ماسەلە دىنمەن رەتتەلەدى. شاريعاتقا سايكەس نەكە قۇرۋ, نەكەلى وتباسىندا بالانى دۇنيەگە اكەلۋ قاي زاماننان بەرى ءداستۇرلى وتباسى اتاۋىنىڭ قالىپتاسىپ, ءار ۇيدە باق-بەرەكەنىڭ ورناۋىنا نەگىز بولىپ كەلەدى. الايدا, بۇگىنگى تاڭدا ۇيلەنبەي-اق بىرگە تۇرۋ, نەكەسىز بالا تۋ نەمەسە انانىڭ تۋعان بالاسىن وپ-وڭاي تاستاپ كەتۋى جانە اكەنىڭ وتباسىن اسىراۋدان باس تارتىپ, جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشۋى سىندى ماسەلەلەردى كوپتەپ كورىپ ءجۇرمىز. كوپشىلىك ءۇشىن بۇلار قالىپتى جاعدايعا اينالىپ بارادى. مۇنى يسلام ءدىنى قۇندىلىقتارىنا كەرەعار كەلەتىن تۇسىنىكتەر, قوعامدى ىشتەن بۇلدىرەتىن دۇنيەلەر دەمەي بولمايدى.
ەركىنبەك شوقاي,
الماتى قالاسىنىڭ باس يمامى:
– مەنى يسلام قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاۋدا مامان ەمەس, جولدان قوسىلعان كىسىلەردىڭ بەلسەندىلىگى مازالايدى. ءبىزدىڭ ءدىن سالاسىنداعى كۇردەلەنگەن پروبلەمالاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ سەبەبى دە وسىندا جاتىر. جات اعىم يدەياسىنىڭ ەلىمىزدە تاراۋىنا جانە وعان ەرۋشىلەردىڭ سانىنىڭ ارتۋىنا دا وسى قۇبىلىس ۇلكەن ۇلەس قوسقانى بەلگىلى. سوندىقتان, شاريعاتتىڭ شارۋاسىمەن تەك بىلىكتى ءارى ءبىلىمدى ماماندار عانا اينالىسسا, يسلامنىڭ نەگىزدەرىنە قايشى كەلەر كەراعار جاعدايلار جويىلادى دەپ ويلايمىن.
باقتىباي بەيسەنباەۆ,
شىمكەنت قالاسىنىڭ باس يمامى:
– تەرىس پيعىلدى يدەولوگتار تاراپىنان قوعام ىشىندە قازاقتىڭ سالت-داستۇرىنە, پاتريوتيزم مەن ۇلتجاندىلىققا, مەملەكەت پەن قوعامنىڭ زايىرلىلىعىنا قارسى سان الۋان ء«پاتۋالار» جاسالىپ, حالىقتىڭ ورتاسىندا ىرىتكى سالۋشىلار قاتە پىكىرلەر تاراتتى. ءتىپتى, «كەلىننىڭ سالەمى», «قايتىس بولعان كىسىنىڭ قىرقى», «باتا بەرۋ» سياقتى وزگە دە ۇلتتىق-مادەني تۇرعىدان قۇندى سانالاتىن ماسەلەلەر دەسترۋكتيۆتى يدەولوگياعا اربالعان جاماعاتتاردىڭ ىشىندە تۇتاس ءبىر داۋعا اينالدى. بۇل قۇبىلىس جات اعىمنىڭ جەتەگىندە كەتكەندەردىڭ ازاماتتىق ساناسىنىڭ جانە ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيىنىڭ كورىنىسى. وكىنىشكە قاراي, مۇنىڭ سالدارىن كۇندەلىكتى جاڭالىقتاردان بايقاۋعا بولادى. بۇگىندە كوروناۆيرۋس پاندەمياسى سەبەبىنەن توتەنشە جاعداي ورنىققان كەزدە, ساقتىق شارالارىن ساقتاعان مۇسىلماندار دا سانالى ازاماتتىق ۇستانىمىمەن بۇل تارتىپكە بوي ۇسىندى. ەل ىشىندە دىنگە بىربەتكەي نازارمەن قاراپ, ءدىن عۇلامالارىنىڭ نەگىزدى شەشىمدەرىن, ۇسىنعان دالەل-دايەكتەرىن قابىلداعىسى كەلمەيتىندەر بار. جات اعىمدار تاراتقان تانىم-تۇسىنىكتەردىڭ نەگىزى – وسى. تانىم-تۇسىنىكتەر ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن, الايدا نەگىزى كەلىپ بىرجاقتى ويلانۋ, سىنشىل كوزقاراستان ايرىلۋ, سوقىر سەنىمدى قابىلداۋ, ازشىلىقتىڭ مۇددەسىن مورالدىق-ەتيكالىق نورمالارعا قاراماي كوپشىلىكتەن ارتىق ساناۋ سەكىلدى قاسيەتتەرگە تىرەلەدى.
ال ەگەر قوعامدا ورىن العان قىلمىستارعا قاراساق, جات ءدىني اعىم وكىلدەرى جاساعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا ءدىني الاۋىزدىق تۋدىرۋدان باسقا, توناۋ, قاراقشىلىق شابۋىل, زورلاۋ, ۇرلىق, قاستاندىق جاساۋ, ەسىرتكى زاتتار جانە ت.ب. كوپتەگەن قىلمىس تۇرلەرىن اتاپ وتۋگە بولادى. باق تاراتقان مالىمەتتەر بويىنشا 2019 جىلى اقتوبە وبلىسىندا ءدىني ادەپتتەر تاراپىنان جاسالعان 57 قىلمىس جانە 379 اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تىركەلگەن. بۇل دەرەكتەر بىزگە دەسترۋكتيۆتى جانە ەكسترەميستىك يدەولوگيانىڭ قانشالىقتى اۋقىمدى ىقپال ەتەتىنىن كورسەتەدى. قاۋىپ جەكەلەگەن تۇسىنىكتەردە ەمەس, نەگىزدە. ءوزىنىڭ جەكە مۇددەسى ءۇشىن اسىل ءدىننىڭ قاسيەتتى قاعيدالارىن قالاعانىنشا بۇرمالايتىن تۇلعالار, قولىنا تۇسكەن قاي قاعيدانى دا قاتە ەتۋى ابدەن مۇمكىن.
– جات اعىمدارعا تۇبەگەيلى, زاڭدىق تۇرعىدا تىيىم سالىنباۋى, وزگە ەلدەردە بولىپ جاتقان قاقتىعىس, سوعىس وشاقتارىنا تاپ بولعان وتانداستارىمىزدىڭ جانە ءوز ورتامىزدا ءوزىنىڭ تەرىس ۇعىم-تۇسىنىگىمەن «كىشى ب ۇلىك» جاساپ جۇرگەن ازاماتتارىمىزدىڭ كوپتىگى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ جۇمىسىن, ءتىپتى وسى باعىتتاعى مەملەكەتتىك ساياساتتى جۇيەلى تۇردە قايتا قاراۋدىڭ ۋاقىتى كەلگەنىن كورسەتپەي مە؟
تۇرار ءابۋوۆ,
ءدىنتانۋشى:
– ءبىز ەكسترەميستىك «ۋدان» قالاي قۇتىلامىز؟ ەڭ ءبىرىنشى ويىمىزعا كەلەتىنى – تىيىم سالۋ. قازاقستان بۇگىندە 20-دان استام ەكسترەميستىك ۇيىمعا تىيىم سالدى. ەندىگى ماسەلە – سالافيزمگە تىيىم سالۋ. ءبىر كەزدەرى ءدىن سالاسىنا قاتىستى زاڭعا وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ ارقىلى دەسترۋكتيۆتى يدەولوگياعا تىيىم سالىناتىن بولعان-دى. يسلامتانۋشىلار مەن ءدىنتانۋشىلاردىڭ كوزقاراسى بويىنشا: سالافيزم – وتە قاۋىپتى اعىم جانە وعان تىيىم سالۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. ەلىمىزدە جات اعىم جەتەگىندە كەتكەن ازاماتتاردى وڭالتۋ جۇمىستارى ۇزدىكسىز جۇرگىزىلىپ كەلەدى. بىراق ناتيجەسى كوڭىل كونشىتپەيدى. سەبەبى قوعامدا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ بەدەلى ارتىپ, مەملەكەت ءدىن ماسەلەلەرىندە ناقتى ۇستانىم بەكىتپەيىنشە, بۇل جۇمىستار ءتيىمسىز بولىپ قالا بەرەدى.
ءبىر عانا اقيقات بار – ول جەر بەتىندەگى پەندەنىڭ قۇلشىلىعى دا, تىرشىلىگى دە تىنىشتىققا تاۋەلدى. سوندىقتان قازاقستانعا راديكالدى يدەولوگياعا تىيىم سالاتىن زاڭنامالىق قۇجات قابىلداۋ كەرەك. قوعام ءۇشىن قاۋىپ تۋدىرىپ وتىرعان دىنشىلدىك پەن ەكسترەميزمگە قارسى جۇمىستار: جاستاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋ, بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى پايدالانۋ, جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ سەكىلدى شارالار كۇن تارتىبىنەن تۇسپەۋى ءتيىس. «جۇمىسى جوقتىق, قارنى توقتىق, ازدىرار ادام بالاسىن» دەپ اباي اتامىز تەككە ايتپاعان. جاستاردىڭ العا قويعان ماقساتى, ءبىلىمى, ساياسي كوزقاراسى, جاقسى جۇمىس ورنىنا دەگەن ءۇمىتى بولسا, قاۋىپتى نارسەلەرگە بۇرىلىپ تا قارامايتىنى انىق.
قانات الشىنباەۆ,
قمدب-نىڭ ء«دىني وڭالتۋ» ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى:
– اۋەلى جات اعىمدارعا تۇبەگەيلى, زاڭدىق تۇرعىدا تىيىم سالۋ وڭاي ماسەلە ەمەس ەكەنىن ەسكەرگەنىمىز ءجون. ونسىز دا مەملەكەتكە دىنگە تىيىم سالۋشى فاكتور رەتىندە, دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمدار وكىلدەرى, مەملەكەتكە نارازىلىقتارىن قاتتى كۇشەيتۋى مۇمكىن. دەسەك تە, بۇدان باسقا شارالار قالماعان سياقتى. سەبەبى, ءدىن قىزمەتكەرلەرى ايتاتىنىن ايتتى. وسى باعىتتا قىرۋار قاراجات جۇمسالىپ, تالاي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. بۇل جەردە دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ يدەولوگياسىنىڭ سىرتتان كەلىپ جاتقانىن, ولارعا شەتتەن قىرۋار كوپ قاراجات ءبولىنىپ وتىرعانىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك.
جات اعىمدار وكىلدەرىمەن جەكە جۇمىستا مەملەكەت تاراپىنان اۋقىمدى جاردەم بەرىلسە ەكەن دەيمىز. سەبەبى, ولار ءدىن قىزمەتكەرلەرىمەن سۇحباتتاسۋعا كەز كەلگەن جاعدايدا كەلىسە قويمايدى. سول ءۇشىن ولارمەن جەكە كەزدەسۋلەردى ۇيىمداستىرۋ تەتىگىن تابۋىمىز قاجەت. وسىنى ەسكەرە كەلە, جات اعىممەن كۇرەس باعىتىندا نەگىزگى جۇمىستى ءوزىمىزدىڭ جاماعاتپەن كۇشەيتۋىمىز كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. ولارعا جات يدەولوگياعا قارسى يممۋنيتەت ورناتىپ, ءدىني بىلىمدەرىنىڭ ارتۋىنا كۇش سالۋىمىز قاجەت. سول سەبەپتى, مەملەكەت تاراپىنان وسى باعىتقا باسىمدىق بەرىلىپ, قاراجات بولىنسە, ءدىني قىزمەتكەرلەرگە جاعداي تۋعىزىلسا, وڭ ناتيجە بولاتىنىنا سەنىمدىمىن.
باقتىباي بەيسەنباەۆ,
شىمكەنت قالاسىنىڭ باس يمامى:
– ەلىمىزدەگى ءدىني احۋالدى ءبىرشاما رەتكە كەلتىرۋ جۇمىستارى سوڭعى ۋاقىتتا وتە قارقىندى جۇرگىزىلدى. ءدىني قىزمەتتى زاڭداستىرۋ, ءدىن اتىن جامىلعان بەيرەسمي ۇيىمدار مەن توپتاردىڭ ءىس-ارەكەتىنە تىيىم سالۋ, اقپاراتتىق-اعارتۋشىلىق جۇمىستى جولعا قويۋ سەكىلدى كوپتەگەن شارالار وسى سالاداعى پروبلەمالاردىڭ شەشىمىن تابۋعا مۇمكىندىك بەردى.
بۇگىندە جات اعىمداردىڭ تارالۋى جاسىرىن جولدارمەن نەمەسە ونلاين تۇرىندە جۇرگىزىلىپ وتىر. سەبەبى ولار اشىق الاڭعا شىعا المايدى, مەشىتتەردە ولارعا ورىن جوق. وسىعان وراي تەرىس پيعىلدى يدەولوگتار شەتىن كوزقاراستارىن ماركەتينگ جانە SMM تەحنولوگيالارىن جەتىك مەڭگەرىپ, الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى ناسيحاتتاۋدا.
ازاماتتارىمىزدىڭ ساناسىنا اشىق تۇردە ىقپال ەتۋدەن قاعىلعان جالعان يدەولوگتار امالى مەن ايلاسىن تاۋىپ, بالامالى جولداردى مەڭگەرۋدە. ءبىز دە, ياعني قمدب جانە ونىڭ مەشىتتەرى دە وسى پروتسەستەن شەت قالعان جوقپىز. ارينە, قىزمەتىمىزدىڭ كەم تۇستارى بار, الايدا كەمشىلىكتەرمەن جۇمىس قازىر قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر.
– ء«امين» دەپ قول جايىپ, دۇعادان كەيىن بەت سيپايتىن مۇسىلمانبىز. قازىر ارامىزدا بەت سيپاۋ ءراسىمىن جاسامايتىن, قۇران اياتتارىن وقۋدى ءجون سانامايتىن ادامدار بار. ولار مۇنداي ارەكەتتەردى نەگە سۇيەنىپ جاسايدى؟ ۋاجدەرى قانداي؟
كەنجەتاي دۇيسەنباي,
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ باس يمامى:
– قازىرگى كەزدە مۇسىلماندار اراسىندا نامازدان سوڭ دۇعا جاساپ, بەت سيپاۋدى ءجونسىز دەپ ەسەپتەپ, قارسى كەلىپ جۇرگەن باۋىرلارىمىز بار. كەيبىرى قۇران اياتتارىن وقۋدان دا باس تارتقان. بەت سيپاۋ, دۇعا ەتۋ اتا-بابامىزدان كەلە جاتقان جانە شاريعاتتا بار نارسە. وسى يبن ءماجاھتىڭ ابدۋللاھ يبن ابباستان (اللاھ اكەسى ەكەۋىنە رازى بولسىن) ريۋايات ەتكەن حاديسىندە پايعامبار (س.ع.س.): «ەگەر اللادان دۇعا تىلەسەڭ, الاقانىڭنىڭ سىرتىمەن ەمەس, ىشىمەن دۇعا تىلە. دۇعانى اياقتاساڭ, ونىمەن (الاقانىڭمەن) بەتىڭدى سيپا», – دەگەن.
ءداستۇرلى دىنىمىزدە بەت سيپاۋ سۇننەت امالدارىنا جاتادى. اتالارىمىز بەت سيپاماي داستارقان باسىنان تۇرماعان. بۇل قازىر ءدىني نانىمنان تۋعان ادەت-عۇرىپقا اينالدى. ال قۇراندى ولىگە دە, ريزاعا دا باعىشتايمىز. قۇران وقۋدىڭ ءوزى شيپا دەپ ونى جوعارى باعالايمىز. ال ەندى مۇنىڭ ءبارىن ءجون سانامايتىن ادامدار تەرىس باعىتتاعى ۇستانىمداردى كوزدەپ جۇرگەندەردىڭ جاڭادان قالىپتاستىرعان داستۇرلەرى دەسەك بولادى. ولار – قۇران وقۋ, بەت سيپاۋ دۇنيەدەن وزعاندارعا ەش ساۋاپ ەتپەيدى دەپ ۇرانداتىپ جۇرگەندەر.
قانات الشىنباەۆ,
قمدب-نىڭ ء«دىني وڭالتۋ» ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى:
– ءبىز قاي سالت-ءداستۇرىمىزدى الساق تا, دىننەن نەگىز تابا الامىز. ال دىندەگى كەز كەلگەن ارەكەت شاريعاتتا نەگىزى بار امالدار. اقيدا-سەنىم نەگىزدەرىنە كەلەر بولساق, مۇسىلماندار اراسىندا تارتىس جوق, سەبەبى ءۇزىلدى-كەسىلدى دالەلدەرمەن بەكىگەن. ال تارماقتى ماسەلەلەردە تالاس-تارتىس بارى راس. دەگەنمەن, ول تالاس-تارتىستار ءبىر-بىرىمىزبەن جاعا جىرتىسۋىمىزعا اكەپ سوعاتىن دۇنيەلەر ەمەس, اسىلىندە. وكىنىشكە قاراي, بىلىمسىزدىكتەن ونداي جاعدايلار بولىپ جاتادى. ء«امين» دەپ قول جايىپ, دۇعادان كەيىن بەت سيپاۋ دا بۇدان تىس قالمايدى. دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمدار وكىلدەرى بۇل ءۇردىستى حاديستەردە كەلمەگەن دەپ ۋاجدەرىن ايتادى. الايدا, پايعامبارىمىز دۇعا تىلەگەن كەزدە ەكى قولىمەن بەتىن سيپاماي, قولدارىن تۇسىرمەيتىن دەگەن ماعىناداعى حاديستەر بار. وسىنداي حاديستەردى ولار ساحيح ەمەس, ءالسىز دەگەن باعا بەرىپ, ول ارەكەتتى جوققا شىعارادى.
نەگىزىندە, ول حاديستەرگە كەمىندە «حاسان» دەگەن باعا بەرىلگەن. ءتىپتى, يبن قايم سىندى, وزدەرىنىڭ ۇستازدارى دا سولاي باعالاعان. ءالسىز دەپ قابىلداعاننىڭ وزىندە كوپتىگىن, ءبىرىن-ءبىرى قۋاتتايتىنىن ەسكەرىپ, عالىمدار دۇعا سوڭىندا ەكى قولمەن بەت سيپاۋدى دۇعانىڭ ادەبى دەپ ەسەپتەگەن. ءار نارسەنىڭ باستاۋى مەن سوڭى بار. مىسالى, ناماز تاكبىرمەن باستالىپ, سالەممەن اياقتالادى. سول سياقتى دۇعا ەكى قول كوتەرىلىپ, اللاعا ماقتاۋ ايتىلعان سوڭ پايعامبارعا سالاۋات ايتىلىپ بارىپ قاجەت سۇرالادى. كەيىن سوڭىندا قايتا سالاۋات ايتىلىپ, ەكى قولمەن بەت سيپالىپ, دۇعا اياقتالادى. سوندىقتان دۇعا سوڭىندا ء«امين» ايتىپ بەت سيپاۋ – دۇعانىڭ ادەبى ەكەنىن ءبىلۋىمىز قاجەت. سول سەبەپتى, ونى بيدعاتقا شىعارۋعا مۇلدەم بولمايدى.
– ەلىمىزدىڭ ۇستانعان باعىتىنا سايكەس كەلمەيتىن نيەتتەگى جات اعىمداعىلاردىڭ شىن مانىندە كوكسەگەنى نە؟ ولاردى بابالار ۇستانعان ءدىن جولىنا قايتارا الماي وتىرعانىمىزدىڭ باستى سەبەبى نەدە؟
ەركىنبەك شوقاي,
الماتى قالاسىنىڭ باس يمامى:
– ولاردىڭ نيەتى بۇرىس دەپ ايتا المايمىن. ىقىلاسى مەن پەيىلى تۋرا بولۋى ابدەن ىقتيمال. ياعني اللانىڭ رازىلىعى مەن اقيقاتتى ۇستانىپ ءومىر ءسۇرۋدى كوزدەۋى مۇمكىن. الايدا, ولاردىڭ ار جاعىندا تۇرعان تاراپتاردىڭ نيەتى مەن ماقسات-مىندەتى بۇزىق ەكەنى انىق. ول تاراپتار كەيدە ۇلكەن دەرجاۆالىق سيپاتتاعى ەلدەر بولۋى دا مۇمكىن. ال ءبىزدىڭ قاراكوزدەرىمىز سولاردىڭ ۇلكەن ساياسي نەمەسە يدەولوگيالىق ويىندارىنىڭ كىشىگىرىم قۇرباندىق ەلەمەنتتەرى بولىپ وتىر. سوندىقتان ءبىز ولارعا دالەلدى تۇردە وسىنى جەتكىزۋىمىز قاجەت. ءبىز كوپ جاعدايدا وسى مىندەتتى اتقارا الماي جاتىرمىز.
تولەبي وسپان,
اقتوبە وبلىسىنىڭ باس يمامى:
– سوقىر سەنىم. مىنە, باستى سەبەپ وسى! بۇل جالعاندا بىلگەننىڭ ءتىلىن الماۋدان اسقان جامان پيعىل جوق. عۇلاما ءساھل تۋستاري (ر.ا.): «ناداندىقتان, ءوزىم بىلەمگە سالىنۋدان اۋىر كۇنا جوق. ناداندىقتان دا, ساۋاتسىزدىقتان دا سوراقىسى ءوزىنىڭ بىلمەيتىندىگىن بىلمەۋ نەمەسە مويىنداماۋ. ويتكەنى, ءوزىم بىلەمگە سالىنۋ ۇيرەنۋگە, تالاپتانۋعا دەگەن ارەكەتكە كەدەرگى ەتەدى. مەن بارلىعىن بىلەمىن دەگەن ادام قالايشا ۇيرەنۋگە ارەكەت ەتپەك؟» دەيدى. مىنە, باستى پروبلەما! ەڭ, سوراقىسى «كوسەمدەرى» مەشىتتەگى ۋاعىزداردى تىڭداماڭدار, ساباقتارعا قاتىسپاڭدار دەپ قاتاڭ ەسكەرتەدى. تىڭداساڭ يماندارىڭا كۇدىك سالادى دەيتىن كورىنەدى. ساۋاتسىزدىق پەن اداسۋ ءبىلىم الىپ, وي جۇگىرتپەۋدەن باستالماي ما؟! مەشىت – اللانىڭ ءۇيى. مەشىتتە قۇران بۇرمالانىپ ايتىلۋى مۇمكىن بە؟! مەشىتتە قۇران ءتاپسىرى, حاديس حيكمەتتەرى, پايعامبارلاردىڭ (س.ع.س.) عيبراتتى عۇمىرى ناسيحاتتالعان دارىستەر ادامعا قانداي كۇدىك سالۋى مۇمكىن. بۇل اقيقات ىزدەۋشىلەردىڭ ارەكەتىنە جاتپايدى. مىنە, سوندىقتان مۇنداي ارەكەتتى – سوقىر سەنىم دەپ سيپاتتاۋدان باسقاعا كەلمەيدى.
حانافي مازھابى قازاقتىڭ الميساقتان ۇستانىپ كەلە جاتقان مۇسىلماندىعى. بۇل مەكتەپتىڭ ىرگەسىن تاريح مويىنداعان مىڭداعان عۇلامالار قالاعان. ءمۇفتيات مازھاب عالىمدارى قالامىنان تۋىنداعان ءدىن عىلىمدارىن حالىققا ۇيرەتۋدە. ءبىز ۇستانعان جول – پايعامباردان (س.ع.س.) قالعان ءھام اتا-بابالارىمىز ۇستانعان سارا جول.
تۇرار ءابۋوۆ,
ءدىنتانۋشى:
– پيعىلى بوتەن اعىمداعىلار وزدەرىن ەرەكشە سەزىنەدى. ولار وزدەرىن يسلامدى شىنايى ناسيحاتتاۋشىلار, ءدىندى ەڭ دۇرىس ۇلگىدە ۇستانۋشىلارمىز دەپ ەسەپتەيدى. ءدىني ساناسى تولىق قالىپتاسپاعان جاستار ولاردىڭ بەت-بەينەسىن تاني المايدى. نە ايتسا دا يلانۋ, سەنۋ, ىلەسۋ ارقىلى سالافيزم يدەولوگياسىنىڭ قۇرىعىنا ىلىنەدى. ساناسى ۋلانعان جاس وزگەلەردىڭ ايتقان سوزىنە قۇلاق اسپاي, يمامنىڭ ۋاعىزىن تىڭداۋدان قالادى. ولاردى رايىنان قايتارا الماۋىمىزدىڭ باستى سەبەبى – ساناسىنا «باس تارتۋعا بولمايتىن شەشىم» قابىلداپ قويعاندىعى. بىرجاقتى شەشىم قابىلداۋدىڭ سالدارىنان ولار مۇسىلمان جاماعاتىن ەكى بولىككە ءبولىپ وتىر. اۋەلگى توپ – سالافيزم, اقيقاتتى ءبىر ءوزى ءبىلىپ, ءبىر ءوزى ۇستانادى. ەكىنشى توپ – بيدعاتشىلار, ياعني ولار اقيقاتتان جىراق, اداسۋشىلىق جولىنداعىلار دەپ ەسەپتەيدى. ولار وزدەرىن يسلام الەمىندەگى ءتۇرلى حالىقتىڭ ەتنومادەني, تاريحي جانە وزگە دە ەرەكشەلىكتەرىنە نەگىزدەلگەن بارلىق «جات», «كىرمە» تۇسىنىكتەر مەن تاجىريبەلەردەن تازارتۋ جولىندا كۇرەس جۇرگىزۋدى وزدەرىنە مىندەتتەپ قويعان.
سالافيزم يسلامداعى بارلىق جاڭالىقتان باس تارتۋ مەن اۋەلگى دوگمالارعا قايتا ورالىپ, ونىڭ قاتاڭ تۇردە, دالمە-ءدال ورىندالۋىن تالاپ ەتەدى. ولار ءۇشىن دامۋدىڭ كەز كەلگەن تۇرىنە جول جوق. ءتىپتى, جيھاد ۇعىمىن قارۋلى كۇرەس رەتىندە بىرجاقتى عانا ايشىقتايدى. سونداي-اق ولار بۇل كۇرەستى بارلىق مۇسىلمانداردىڭ ءومىر ءسۇرۋىنىڭ جالعىز ءارى شىنايى فورماسى رەتىندە قوعامعا تاڭىپ قويادى. مىنە, سالافيزم اعىمىنىڭ ۇستانىمى. شاكارىم وسىندايلارعا «جىندىلىق» دەگەننەن باسقا باعا بەرمەگەن ەكەن عوي.
اڭگىمەنى جۇرگىزگەن
جولدىباي بازار,
«Egemen Qazaqstan»
