حالىقارالىق تاجىريبە زەردەلەندى. يۋنەسكو-نىڭ مالىمەتىنە سايكەس 191 ەل مەكتەپتەرىن ۇلتتىق دەڭگەيدە جاپتى. رەسەي, اقش, كانادا, اۋستراليا, جاپونيا مەن دانيادا مەكتەپتەر ايماقتاعى جاعدايعا بايلانىستى جۇمىسىن توقتاتتى.
الەم بويىنشا وقىتۋدىڭ بالاما تۇرلەرى ويلاستىرىلدى. قاشىقتان ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن ساباقتاردى تەلەارنالار ارقىلى ترانسلياتسيالاۋ, ۆيدەوساباقتاردى ارنايى پلاتفورمالارعا جۇكتەۋ, راديو ارقىلى ساباقتاردى اۋديوترانسلياتسيالاۋ, ەلەكتروندىق پوشتا جانە پوشتا قىزمەتى سىندى ت.ب. تاسىلدەر پايدالانىلدى. ءار مەملەكەت قاشىقتان وقىتۋ پروتسەسىنىڭ وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەرگە نەعۇرلىم قولجەتىمدى بولۋىن ماقسات ەتتى. ول ءۇشىن ينتەرنەتتىڭ, تەحنيكالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ قولجەتىمدىلىگىن انىقتاپ, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنىن بەيىمدەي باستادى, بارلىعىن ەسكەرە كەلە ءتيىمدى نۇسقاسىن الدىن الا سىناپ كورىپ, تاڭداۋ جاسادى.
پاندەميا ۋاقىتىندا قابىلدانعان شارالار قازاقستاندىق مەكتەپتەر ءۇشىن دە جاڭا ءارى كۇتپەگەن جاعداي بولدى. بىزگە كوكتەمگى كانيكۋلدى ءبىر اپتاعا ۇزارتىپ, سول ۋاقىتتا ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىن كارانتين جاعدايىنا بەيىمدەۋگە, قاجەتتى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن شۇعىل جۇرگىزۋگە تۋرا كەلدى. جاڭا وقۋ فورماتىنا دايىندىق بارىسىندا باستى ماسەلەلەر انىقتالدى. ماسەلەن:
بىرىنشىدەن, مۇنداي فورماتتا ءبىلىم بەرۋدە نورماتيۆتىك رەتتەۋدىڭ جانە جۇمىس تاجىريبەسىنىڭ بولماۋى. قولدانىستاعى زاڭنامادا «قاشىقتان وقىتۋ ءتۇرى» دەگەن ۇعىم مۇلدەم جوق, سايكەسىنشە باعدارلامالار دا, رەگلامەنتتەر دە, ادىستەمەلەر مەن نۇسقاۋلىقتار دا جوق.
ەكىنشىدەن, ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ دايىندىق فاكتورى: داعدارىس جاعدايىندا قاشىقتان وقىتۋعا كوشۋ, اسىرەسە, اۋىلدىق مەكتەپتەردەگى پەداگوگتەردىڭ اقپاراتتىق كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ دەڭگەيىنىڭ جەتكىلىكسىز ەكەندىگىن كورسەتتى.
ۇشىنشىدەن, بۇل - سىرتقى فاكتورلار: ينتەرنەت-بايلانىس فاكتورى, ينفراقۇرىلىمدار, كەرى بايلانىس ورناتۋ ءۇشىن قاجەتتى جابدىقتاردىڭ جەتىسپەۋى.
تورتىنشىدەن, ءبىلىم الۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگىمەن ءبىر مەزگىلدە ستريمينگتىك بايلانىس ۇيىمداستىرۋعا جاعداي جاسايتىن وتاندىق IT-پلاتفورمالاردىڭ بولماۋى, تسيفرلىق ءبىلىم بەرۋ كونتەنتىنىڭ جانە ينتەرنەت ارقىلى ساباق وتكىزۋ ءۇشىن تولىققاندى باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى.
وسى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ماتەريالداردى, باعدارلامالاردى دايىنداۋعا, ۆيدەوساباقتاردى تۇسىرۋگە, وقىتۋدىڭ, باعالاۋدىڭ جاڭا ەرەجەلەرى مەن نۇسقاۋلىقتارىن ازىرلەۋگە, پەداگوگتەر ءۇشىن وقىتۋ كۋرستارىن وتكىزۋگە جانە قاشىقتان وقىتۋ ءۇشىن ارنايى ينتەرنەت-پلاتفورمالاردىڭ جۇمىسىن جەدەلدەتۋگە تۋرا كەلدى.
ءبىز حالىقارالىق تاجىريبەنى, يۋنەسكو مەن دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ۇسىنىمدارىن زەردەلەگەننەن كەيىن, تۋىنداعان ماسەلەلەر مەن مۇمكىندىكتەرىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ, قاشىقتان وقىتۋدىڭ بىرنەشە تەحنولوگياسىن بىردەن قولدانۋ قاجەت دەپ شەشتىك. ولار:
1) ينتەرنەت ارقىلى وقىتۋ;
2) تەلەارنالار مەن راديو ارقىلى ءبىلىم بەرۋ;
3) شالعاي اۋىلداردا شتاتتىق رەجيمدە وقىتۋ, سونداي-اق مەكتەبى جوق ەلدى مەكەندەرگە پوشتا ارقىلى وقۋ ماتەريالدارىن جىبەرۋ.
ەلىمىزدەگى وقۋشىلار IV توقساندا ءدال وسى فورمات بويىنشا ءبىلىم الۋدى باستادى.
وقۋشىلار ءبىر ايدان استام ۋاقىت بويى وسى رەجيمدە وقىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا 2,4 ملن ادام وقۋشى ينتەرنەت ارقىلى ءبىلىم الىپ جاتىر. ولارعا جۇمىسىن جانداندىرعان «Daryn.Online», «BilimLand» ينتەرنەت-پلاتفورمالارى جانە «كۇندەلىك» جۇيەسى قولجەتىمدى. بۇل پلاتفورمالاردا بالالار وقۋ باعدارلاماسىنا سايكەس ۆيدەوساباقتاردى تاۋىپ, ولاردى قاراعاننان كەيىن مۇعالىمدەرىنەن تاپسىرما الادى جانە وتكەن ماتەريالدار بويىنشا سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەدى. قاجەت بولعان جاعدايدا ۆيدەوساباقتى قايتا قاراۋعا جانە تۋىنداعان سۇراقتاردى مۇعالىمدەرمەن تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بار. ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالار وقيتىن كەيبىر مەكتەپتەردە پەداگوگتەر ساباقتاردى كوبىنە Microsoft Teams, Meet by Google Hangouts سياقتى باسقا دا شەتەلدىك ستريمينگتىك جۇيەلەر ارقىلى وتكىزەدى.
پەداگوگتەر مەن وقۋشىلاردى قاجەتتى تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ولارعا مەكتەپ بالانسىنداعى 247 مىڭ كومپيۋتەر, سونداي-اق قوسىمشا ساتىپ الىنعان كومپيۋتەرلەر ۋاقىتشا پايدالانۋعا بەرىلدى. 27 مىڭعا جۋىق وقۋشى مەن مۇعالىمنىڭ ۇيىنە ءبىر اپتا ىشىندە ينتەرنەت جەتكىزىلدى. بۇل جۇمىس ءالى دە جالعاسىپ جاتىر.
«بالاپان» جانە «ەل ارنا» ارنالارىندا تەلەساباقتار ارقىلى وقىتۋ كەڭىنەن قولدانىلدى. سونىمەن قاتار, سالالىق مينيسترلىك پەن
«قازاقستان رترك» كورپوراتسياسىنىڭ قولداۋىمەن جەرگىلىكتى ارنالاردا تەلەساباقتاردى رەترانسلياتسيالاۋ ۇيىمداستىرىلدى. قازىر 800 مىڭنان استام وقۋشى وسى ۆيدەوساباقتار ارقىلى وقيدى.
كارانتين جاعدايىنداعى كوكتەمگى دەمالىس كەزىندە بيۋدجەت قاراجاتىن بولمەي-اق, تەلەستۋديا فورماتىندا بەيىمدەلگەن كابينەتتەردە 2000-عا جۋىق ۆيدەوساباق ءتۇسىرىلدى. ءتۇسىرىلىم كەزىندە قالاعا كىرۋدى شەكتەۋگە بايلانىستى تەك نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ مەكتەپتەرى مەن نزم پەداگوگتەرى عانا قاتىستى. ارينە, باسىندا پەداگوگتەرگە وڭاي بولعان جوق, بىراق قازىر جۇمىس ءبىر قالىپقا كەلتىرىلىپ, مۇعالىمدەر تەلەجۇرگىزۋشى رەتىندە جاڭا رولگە ۇيرەنىپ قالدى. سونداي-اق, كامەرا الدىندا ءوزىن ءبىرشاما ەركىن سەزىنىپ, ساباقتى تۇسىندىرۋگە ارنالعان پرەزەنتاتسيالارىن قالاي دايىنداۋ كەرەكتىگىن مەڭگەردى. تاجىريبە مۇنىمەن شەكتەلۋگە بولمايتىنىن كورسەتتى, سوندىقتان ءبىزدىڭ الدىمىزدا
IV توقسانعا عانا ەمەس, بۇكىل وقۋ جىلىنا ارنالعان ۆيدەوساباقتاردى ءتۇسىرۋ, سونىڭ ىشىندە قىسىلتاياڭ جاعدايلاردا, كوكتەمگى كانيكۋل كەزىندە دايىندالعان بىرنەشە ۆيدەو-ساباقتى تياناقتاپ قايتا ءتۇسىرۋ مىندەتى تۇر. بارلىق سىنىپتار ءۇشىن 15 مىڭنان استام ۆيدەوساباق دايىنداۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, قورىتىندى ەمتيحاندار ماسەلەسىنە قاتىستى كارانتين جاعدايىندا قابىلداناتىن ءۇش نەگىزگى شەشىم بار.
1) ەمتيحانداردى مۇلدەم وتكىزبەۋ. مىسالى, نورۆەگيا جانە باسقا دا ەلدەردە 10-سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن (جوعارى مەكتەپتىڭ تومەنگى سىنىپتارىنداعى سوڭعى وقۋ جىلى) جانە جوعارى مەكتەپتىڭ بارلىق ءۇش جىلىنداعى وقۋشىلارى ءۇشىن جازباشا ەمتيحانداردىڭ ءبارى الىنىپ تاستالدى.
2) ەمتيحانداردى وتكىزۋ ۋاقىتىن شەگەرۋ.
3) ەمتيحانداردى وزگەشە فورماتتا وتكىزۋ. كەيبىر ەلدەردە ولار ونلاين رەجيمدە وتەتىن بولادى.
ءبىز ورىن العان جاعدايعا بايلانىستى 9-شى جانە 11-سىنىپتارعا ارنالعان مەكتەپ ءبىتىرۋ ەمتيحاندارىن وتكىزبەۋ تۋرالى شەشىمدى بىردەن قابىلدادىق. بۇل رەتتە قاشىقتان وقىتۋ فورماتىنا اۋىسۋدى ەسكەرە وتىرىپ, جىلدىق باعالار ءتورت توقساننىڭ باعالارى نەگىزىندە قويىلادى.
سوڭعى ۋاقىتتا جوو-عا ءتۇسۋ ەمتيحانىنىڭ فۋنكتسياسىن عانا ورىندايتىن ۇبت-عا كەلەتىن بولساق, تەستىلەۋدى 2020 جىلعى ماۋسىم ايىنىڭ سوڭىندا, ياعني, بۇعان دەيىن بەلگىلەنگەن مەرزىمدە جانە بۇرىنعىداي فورماتتا وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ەگەر كارانتين شارالارى ۇزارتىلاتىن بولسا, بالامالى جوسپار ازىرلەپ جاتىرمىز. ءبىز ۇبت-عا دايىندالۋعا كومەك رەتىندە ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعىنىڭ سايتى ارقىلى تەگىن سىناما تەستەرىن ازىرلەدىك.
تج كەزىندە پەداگوگتەردىڭ, اتا-انالار مەن وقۋشىلاردىڭ جۇمىس كولەمى ارتتى. مەكتەپ مۇعالىمدەرى ءىس جۇزىندە ءار بالامەن جەكە جۇمىس ىستەۋ فورماتىنا اۋىسقاندا ساباقتى دايىنداۋ مەن وتكىزۋگە, وقۋشىلارمەن كەرى بايلانىستى ۇيىمداستىرۋعا كوپ ۋاقىت جۇمسايدى. ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىز قىسقا مەرزىمدە جاعدايعا بەيىمدەلىپ, جوعارى كاسىبي بىلىكتىلىك پەن ءوز ىسىنە ادالدىعىن كورسەتتى. مەن ءبىلىم بولىمدەرىنە مەكتەپ مۇعالىمدەرىنەن قاشىقتان ساباق بەرۋ بويىنشا ەسەپ تالاپ ەتۋگە, تەكسەرۋ جۇرگىزۋگە تىيىم سالاتىن بۇيرىققا قول قويدىم. ءبىز پەداگوگتەرىمىزگە سەنىم بىلدىرە الامىز.
قاشىقتان وقىتۋ فورماتى پەداگوگتەر مەن اتا-انالاردىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى رەتتەپ, بىرلەسە جۇمىس ىستەۋدىڭ ماڭىدىلىعىن ايقىن كورسەتتى.
كوللەدجدەر مەن جوو-لارداعى جاعداي جاقسىراق. جوو-لاردا قاشىقتان وقىتۋ تەحنولوگيالارىن وقۋ پروتسەسىنە ەنگىزۋ بويىنشا تاجىريبە بار. وقۋ پروتسەسىندە جووك-نىڭ (جاپپاي اشىق ونلاين-كۋرستار) ماتەريالدارى قولدانىلدى. جوو-لاردىڭ وزدەرى دە بۇعان دەيىن اكادەميالىق ۇتقىرلىق باعدارلاماسى بويىنشا شەتەلگە شىعاتىن ستۋدەنتتەرگە جانە دەنساۋلىق جاعدايىنا بايلانىستى كۇندىزگى بولىمدە وقۋعا مۇمكىندىگى جوق ستۋدەنتتەر ءۇشىن باعدارلامالار ازىرلەگەن بولاتىن. سوندىقتان 16 ناۋرىزدان باستاپ ەلىمىزدەگى 116 ازاماتتىق جوعارى وقۋ ورنى قاشىقتان وقىتۋ تۇرىنە بىردەن كەدەرگىسىز كوشتى. دەگەنمەن, بەلگىلى ءبىر تۇيتكىلدى ماسەلەلەر دە جوق ەمەس. كارانتين جاعدايىندا جاتاقحانالاردا قالعان ستۋدەنتتەر ءۇشىن ءتيىستى جاعداي جاسالدى. ەگەر 5 مىڭ قازاقستاندىق جانە 4 مىڭ شەتەلدىك ستۋدەنت جاتاقحانالاردا قالسا, وزگە ستۋدەنتتەر ءوز ۇيلەرىنە, اۋىلدارىنا, اتا-انالارىنا بارۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.
كۇن سايىن قاشىقتان ءبىلىم بەرۋ تەحنولوگيالارىن پايدالانا وتىرىپ, وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋدىڭ ءارتۇرلى اسپەكتىلەرىنە ارنالعان رەسپۋبليكالىق ونلاين-سەمينارلار وتكىزىلەدى. بۇل - وقىتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جاسالعان شارا. بارلىق جوو مەن كوللەدجدەردە ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلارعا تەحنيكالىق قولداۋ كورسەتەتىن Help Desk جۇيەسى ىسكە قوسىلدى.
الەم جاڭا تسيفرلىق داۋىردە ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. بۇل تۋرالى كوپ ايتىلىپ كەلەدى. بۇل جۇيەنى دامىتۋدىڭ ءتۇرلى ستسەناريلەرى جاسالدى. بىراق ءبىز داعدارىس جاعدايىندا تەز شەشىم قابىلداۋعا ءماجبۇر بولدىق. جالپى, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ءبىرىنشى تولقىنعا توتەپ بەرە الدى.
بۇل پاندەميادان دا وتەرمىز, بىراق ءبىز ەندى «قارا اققۋلاردىڭ» پايدا بولۋىنا, «VUCA» (الەمدىك تۇراقسىزدىق, بەلگىسىزدىك, كۇردەلىلىك پەن بىركەلكى ەمەس جاعدايلاردا) الەمىندە جۇمىس ىستەۋگە دايىن بولۋىمىز كەرەك.
ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى قازىرگى جاعدايدان ساباق الىپ, ءتيىستى شارالاردى قابىلداۋى ءتيىس.
مەملەكەت باسشىسى ق. توقاەۆ وسى جىلدىڭ 11 مامىرىندا وتكەن توتەنشە جاعداي جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ قورىتىندى وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە: ء«بىلىم بەرۋدى نەعۇرلىم يكەمدى ەتۋ كەرەك, بالالار مەن ستۋدەنتتەردى قاشىقتىق رەجيمىندە وقىتۋدىڭ حاتتامالارى مەن ادىستەمەلەرىن ازىرلەۋ, ەلىمىزدەگى وقۋ ورىندارىن ءىس جۇزىندە تسيفرلاندىرۋدى اياقتاۋ ماڭىزدى. قازىرگى زامانعى قاشىقتان وقىتۋ تەحنولوگيالارىن جەدەلدەتىپ ەنگىزۋ قاجەت. الدىمىزدا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنىن قايتا قاراۋ, ولاردى قولجەتىمدى جانە ينتەراكتيۆتى ەتۋ مىندەتى تۇر», - دەپ ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ءۇشىن قابىلداناتىن ناقتى شارالار مەن وزگەرىستەر باعدارلاماسى ساراپشىلارمەن جانە جۇرتشىلىقپەن تالقىلانۋدا, سوندىقتان تومەندە تەك جەكەلەگەن ساباقتار مەن قاشىقتان وقىتۋدى ەنگىزۋگە بايلانىستى العاشقى قورىتىندىلارعا عانا توقتالامىن.
بىرىنشىدەن, زاڭناماعا «قاشىقتان وقىتۋ» ۇعىمىن ەنگىزۋ جانە وسى پروتسەستى ودان ءارى نورماتيۆتىك تۇرعىدا رەتتەۋ قاجەت.
ەكىنشىدەن, نقا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەرمەن قاتار, وتاندىق تسيفرلىق ءبىلىم بەرۋ پلاتفورمالارىن, ونىڭ ىشىندە ستريمينگتىك قوسىلۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ قاجەت. كوپتەگەن ەلدەردە ميلليونداعان مەكتەپ وقۋشىسى ءبىر مەزەتتە ستريمينگتىك جۇيەگە قوسىلۋعا مۇمكىندىك قاراستىرىلماعان. سوندىقتان ەلدەگى بۇل جۇيەنى دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور. بۇل وقۋلىقتاردى تسيفرلىق فورماتقا اۋىستىرۋ جۇمىستارىنا دا قاتىستى. بۇل رەتتە وقۋلىقتاردىڭ ءار پاراعىنىڭ جاي عانا سكانەرلەرگەن نۇسقاسى سياقتى جەڭىلدەتىلگەن اۋدارما بولماۋى كەرەك, كەرىسىنشە, ونداعى اقپارات تاقىرىپ بويىنشا سۋرەتتەر, ماتىندەر, ۆيدەو, اۋديو, انيماتسيا تۇرىندە ۇسىنىلۋى كەرەك, ال بايلانىس جانە ىزدەستىرۋ جۇيەسى وقۋلىقتىڭ ءبىر ۇزىندىسىنەن ەكىنشىسىنە بىردەن اۋىسۋعا جانە الدىڭعى سىنىپتاردا وتكەن ماتەريالداردى قايتالاۋعا مۇمكىندىك بەرۋى ءتيىس.
ۇشىنشىدەن, قاشىقتان وقىتۋ جاعدايىندا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن مۇعالىمدەرىمىزدىڭ قۇزىرەتتىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت. بۇل باعىتتاعى جۇمىس باستالىپ تا كەتتى. بولاشاق مۇعالىمدەردى دايارلاۋعا ارنالعان ۋنيۆەرسيتەتتىك باعدارلامالاردان باستاپ ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ كۋرستارىنا دەيىنگى بارلىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىندا قاشىقتان وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋعا ارنالعان, قببت-دا (قاشىقتان ءبىلىم بەرۋ تەحنولوگيالارى) جۇمىس ىستەۋ ءادىسناماسى, پەداگوگيكالىق تەحنولوگيالارعا, سونىمەن قاتار IT-قۇزىرەتتىلىكتەر بويىنشا دا ارنايى مودۋلدەر ەنگىزىلىپ جاتىر.
تورتىنشىدەن, قاشىقتان وقىتۋ دەگەنىمىز ءداستۇرلى كونتەنتتى, ادىستەمە مەن باعدارلامالاردى جاي عانا ينتەرنەت ارقىلى وقىتۋعا كوشىرۋ دەگەندى بىلدىرمەيدى. جاڭا رەجيمدە جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن وقىتۋدىڭ جاڭا ادىستەمەلەرى, جاڭا پەداگوگيكالىق تەحنولوگيالار, دياگنوستيكا, مونيتورينگ پروتسەستەرى, باعدارلامالار, ساباقتىڭ قۇرىلىمى ازىرلەنۋى ءتيىس, نەعۇرلىم يكەمدى جانە جەكەشەلەنگەن ستاندارتتارعا كوشۋ جۇزەگە اسىرىلدى.
بەسىنشىدەن, قاشىقتان وقىتۋ جاعدايىندا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن مەكتەپتە وقىتۋ مادەنيەتىن ترانسفورماتسيالاۋ, ء بىلىم الۋشىلاردىڭ وقىتۋشىلارمەن ءتيىمدى كەرى بايلانىسىن قالىپتاستىرۋ قاجەت. سونداي-اق, ەمتيحانداردى تاپسىرعان جانە وقۋ جەتىستىكتەرىنە مونيتورينگ جۇرگىزگەن كەزدە سەنىمدى سايكەستەندىرۋ قۇرالدارىن تاپقان ءجون.
التىنشىسى, جوسپارلانعان ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىن ەسكەرە وتىرىپ, جوو-نىڭ اكادەميالىق ساياساتىن ءداستۇرلى ادىستەرمەن دە, قاشىقتان وقىتۋمەن دە جاڭارتۋ كەرەك. وسىلايشا, وقىتۋدى جەكەلەندىرۋ جۇرگىزىلەدى. ماسەلەن, ادەتتە ساباق كەستەسىنە قويىلاتىن, كۇندىزگى بولىمدە وتكىزىلەتىن ستۋدەنتتىڭ/ماگيسترانتتىڭ وقىتۋشىمەن بىرگە جاسايتىن وزىندىك جۇمىسىن ء(سووج/سموج) قاشىقتان جانە شىن مانىندە تاڭداۋى بويىنشا ءوز بەتىمەن مەڭگەرۋ فورماتىنا كوشىرۋگە بولادى. سول سياقتى جوو-لارداعى كەيبىر كۋرستاردى ستۋدەنتتەردىڭ تاڭداۋى بويىنشا قاشىقتان وقۋعا رۇقسات بەرۋگە نەمەسە جاوك وقىتۋ ناتيجەلەرىن ەسەپكە الۋعا بولادى.
جەتىنشىدەن, ينتەرناتسيونالداندىرۋدىڭ جاڭا سىن-تەگەۋرىندەرىنە جاۋاپ دايىنداۋ. جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەملەكەتتەردىڭ «ارالدارعا اينالۋىنىڭ» ناتيجەسىندە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ وزگەرۋى ماسەلەسىنە تاپ بولادى. ستۋدەنتتەردىڭ اكادەميالىق ۇتقىرلىعى ازايۋى مۇمكىن. بىرلەسكەن جانە قوس ديپلومدى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى مەن تۇتاستاي العاندا جوو-نىڭ حالىقارالىق ستراتەگياسى دا ءبىرشاما تسيفرلىق تەحنولوگيالارعا سۇيەنەتىن بولادى. سونداي-اق, قازاقستاندىق جوو-لار باعدارلامالارىن از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ونلاين-فورماتقا اۋىستىرۋلارى ءتيىس. وڭىرلىك ءبىلىم بەرۋ حابىنا اينالۋ مىندەتى سول بەتى قالادى. بۇل جەردە جوو قانداي كۋرستاردىڭ قاجەت ەكەندىگىن وزدەرى انىقتاپ, قولدا بار بارلىق الەۋەتتى پايدالانعانى ءجون.
سەگىزىنشىسى, مينيسترلىكتىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىن جەتىلدىرۋ: ديپلومداردىڭ, ەلەكتروندىق وقۋلىقتاردىڭ, ءتۇرلى ۆيدەوجاتتىقتىرۋ دەرەكتەر قورىن قوسۋ, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى, ءبىلىم بەرۋ جەتىستىكتەرىن مونيتورينگىلەۋ, تەستىلەۋ, اتتەستاتتاۋ جانە ت. ب. تولىق تسيفرلاندىرۋ قاجەت. مۇعالىمدەر وزدەرىنىڭ ماتەريالدارىن جاساپ, ءبىر-بىرىمەن بولىسە الاتىنداي, ياعني, كونتەنتتى گەنەراتسيالاۋعا ارنالعان الاڭ قۇرۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى.
توعىزىنشىسى, تسيفرلىق سيتاۋتسيالىق ورتالىقتاردى قۇرۋ جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ. سەرۆەرلەردەن, بايلانىس ارنالارىن كەڭەيتۋدەن باستاپ قاجەتتى جابدىقتارمەن, پروكتورينگ جۇيەلەرىمەن جانە كوممۋنيكاتسياعا ارنالعان جابدىقپەن جاراقتاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ اسا ماڭىزدى. ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىن ليتسەنزيالاعان كەزدە وسىنداي ءتيىستى تالاپتار قويىلۋى ابدەن مۇمكىن. وقىتۋ تراەكتورياسىن ءتيىمدى قۇراستىرۋ ءۇشىن «تسيفرلىق ءىز» دەپ اتالاتىن جيىنتىق اقپارات قاجەت, ول وقىتۋدىڭ مازمۇنى, قۇرالدارى, الىنعان ناتيجەلەر مەن وقۋشىلاردىڭ وعان تارتىلۋ دارەجەسى تۋرالى دەرەكتەردى قامتۋى ءتيىس.
ودان كەيىن, كارانتين جاعدايىندا جۇمىس ىستەۋ ءبىلىم بەرۋدى باسقارۋ جۇيەسىن وزگەرتۋ قاجەتتىگىن بايقاتتى. قاشىقتان وقىتۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ تاجىريبەسى باسقارۋ پروتسەسىندە نەعۇرلىم تىعىز ۇيلەستىرۋ مەن ناقتى بايلانىستاردى قۇرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتتى.
بارلىق مەكتەپ پەن بالاباقشالار قاراماعىنا بەرىلگەن اۋداندىق جانە قالالىق ءبىلىم بولىمدەرىن تىكەلەي وبلىستىق ءبىلىم باسقارمالارىنا بەرۋ تۋرالى وتكەن جىلى جەلتوقساندا قابىلدانعان شەشىم ۋاقتىلى قابىلدانعانىن بايقاتتى. سونىمەن قاتار, ءبىز مينيسترلىك پەن وڭىرلىك ءبىلىم باسقارمالارى اراسىنداعى جۇمىستىڭ ءالى دە بولسا نەعۇرلىم ايقىن ءارى تۇسىنىكتى جۇيەلەرىن قۇرۋ جانە ءوزارا بايلانىستى كۇشەيتۋ قاجەتتىلىگىن كورىپ وتىرمىز.
ونىنشىسى, اكادەميالىق دەربەستىكتى ودان ءارى ليبەراليزاتسيالاۋ جانە كۇشەيتۋ قاجەت. تاجىريبەگە سۇيەنسەك, اكادەميالىق ساياسات ماسەلەلەرىنە كەلگەندە, وقىتۋدىڭ جەكە, يكەمدى باعدارلامالارىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ وزدەرىنە وكىلەتتىلىكتى ودان ءارى بەرۋ قاجەت.
جالپى العاندا, قازىرگى جاعدايدىڭ ىقپالىن باعالاۋ بارىسىندا تەحنولوگيانى رومانتيكالاۋدان, اسىعىس شەشىم قابىلداۋ مەن ابسوليۋتتەندىرۋدەن اۋلاق بولۋ كەرەك. قازىرگى تاڭدا عىلىمي زەرتتەۋلەردى ساراپشىلار مەن قوعام بەلسەندىلەرىن قاتىستىرا وتىرىپ جۇرگىزۋ وزەكتى ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى.
ءداستۇرلى ءبىلىم بەرۋ فورماسىنان ەشكىم باس تارتقان جوق. بالالار, اتا-انالار, مۇعالىمدەر مەن مينيسترلىك قىزمەتكەرلەرى – ءبارىمىز بۇگىنگى تاڭدا مەكتەپ قابىرعاسىندا ءداستۇرلى فورماتتا وقىتۋ ەڭ ءتيىمدى ءارى قولايلى ەكەنىن تۇسىنەمىز. قاشىقتان وقىتۋ تەحنولوگيالارى قوسىمشا مۇمكىندىك, بالاما رەتىندە, باعدارلامالاردىڭ يكەمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ شارتى رەتىندە قاراستىرىلادى.
قاشىقتان ءبىلىم بەرۋ كەزىندە مەكتەپ پەن مۇعالىمنىڭ جۇمىسى كوبەيمەسە, ازايمايدى. ءبىز بۇل تەحنولوگيانى اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا بايلانىستى وقۋشىلاردى ساباقتان بوساتقاندا نەمەسە بالانىڭ دەنساۋلىعىنا بايلانىستى ۇيىندە وقۋعا ءماجبۇر بولعاندا نە شاعىن جيناقتى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ءبىلىم الۋىنا قوسىمشا مۇمكىندىكتەردى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت بولعان جاعدايدا قولداناتىن بولامىز.
قالالارمەن قوسا اۋىلداردا دا ناقتى جاعدايلاردى كورۋ كەرەك جانە شەشىم قابىلداعاندا بارلىق مۇمكىندىكتى ەسكەرۋ كەرەك. ءالى دە بولسا كوپ نارسەنى قايتا قاراستىرىپ, قورىتىندى جاساپ, جاڭا ستراتەگيالاردى ازىرلەۋ كەرەك. الدا كۇتىپ تۇرعان جاڭا سىناقتاردان ءوتۋ ءۇشىن ەسكى تاجىريبە دارمەنسىز بولۋى مۇمكىن. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – جاڭا, تىڭ شەشىمدەردى ىزدەۋ. وسىعان بايلانىستى ءبىز وتاندىق جانە شەتەلدىك ءتيىمدى تاجىريبەلەردى جيناقتاپ, ولاردى ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىنە ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
