ساراپشىلار كوروناداعدارىستىڭ بارلىق ەلدەرگە اسەر ەتەتىنىن, بىراق ونى قابىلداۋ ءارتۇرلى ەكەنىن ايتادى: كەيبىر ەلدەر داۋىل دەسە, ەكىنشى ءبىر ەلدەر تسۋنامي دەپ جاتىر. بەلگىلىسى ەشبىر ەلدىڭ جەكە-دارا قارسىلاسا المايتىنى, بىرىگىپ, شەشىم قابىلداسا عانا بەلگىلى ءبىر ناتيجەگە قول جەتۋى مۇمكىن.
ەكونوميكالىق ساراپشى سەرگەي دومنين كەشە ورتالىق ازيا ەلدەرى باس قوسقان ونلاين فورماتتا وتكەن جيىندا ايماقتا ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىك سونشالىقتى جوعارى ەمەس, سوندىقتان ونىڭ تومەندەۋى اۋىر زارداپتارعا اكەلەتىنىن ايتتى. اسىرەسە ازىق-ت ۇلىك پەن دەنساۋلىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن سەكتورلاردا پروتەكتسيونيزمنىڭ جوعارىلاۋى قاۋىپتىڭ بوياۋىن قالىڭداتىپ وتىر. ورتالىق ازيا ەلدەرى ۇكىمەتتەرى اۋىل شارۋاشىلىعى, فارماتسەۆتيكا جانە مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمدار وندىرىسىنە ينۆەستيتسيالاردى ىنتالاندىرادى. الايدا, مەملەكەتتەر ەكسپورتتىق شەكتەۋلەردى قاشان الىپ تاستايتىنىنا سەنىم جوق. بىراق بۇل قاۋىپ تەك ءبىزدىڭ ايماق ەلدەرىنە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە قازاقستاننىڭ بارلىق ساۋدا سەرىكتەستەرىنە دە ءتان»,- دەيدى سەرگەي دومنين.
Ma'no زەرتتەۋ باستامالارى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى باحتيار ەرگاشەۆ (تاشكەنت, وزبەكستان) قازاقستان مەن وزبەكستان ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ماسەلەلەرىنە ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ كۇن تارتىبىندە كوروناۆيرۋستىق پاندەمياعا باسىمدىق بەردى.
وزبەكستاندىق ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە, كەيىنگى كەزەڭدەگى ءوزارا ساۋدانىڭ وسۋىنە ىقپال ەتەتىن جاڭا تەتىكتەردى ىسكە قوسۋدىڭ ءساتتى حالىقارالىق مىسالدارى جوق. ءار ەلدىڭ باستامالارعا اسەر ەتۋ دەڭگەيى ءارتۇرلى. ولارعا ورتاق تاجىريبە دەگەندى تىقپالاۋعا بولمايدى.
«بۇل ۇكىمەتتىك جانە ساراپتامالىق دەڭگەيدە بايىپتى جۇمىستى قاجەت ەتەدى. قاتەلەر بولۋى مۇمكىن ەكەنىن جوققا شىعارمايمىن. ءار ەل, ءار ايماق وسى تاجىريبەنى ءوز بەتىنشە دامىتاتىن بولادى. باسقا بىرەۋدىڭ تاجىريبەسى مۇندا كوپ كومەكتەسپەيدى»,- دەدى باحتيار ەرگاشەۆ.
ساراپشىلار ورتالىق ازيا ەلدەرى ساراپشىلارى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ تومەندەۋ قاۋپىن نازارعا الۋ قاجەتتىگىن ايتىپ جاتىر.
سەرگەي دومنين ايتىپ وتكەنىندەي, حۆق-نىڭ 2020 جىلعا قاراي قازاقستاننىڭ ءىجو-ءنىڭ بولجامى 2,5%, قىرعىزستاندا 4,0% تومەندەيتىنىن ەسكەرتتى. باسقا ەلدەردە تومەن ءوسىم بايقالادى: وزبەكستان مەن تۇركىمەنستاندا - 1,8%, تاجىكستاندا - 1,0%.
Ma'no زەرتتەۋ باستامالارى ورتالىعى ماماندارىنىڭ پىكىرىنشە, كوروناداعدارىسقا دەيىنگى ەكونوميكالىق ءوسۋ قارقىنىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن كەم دەگەندە ءبىر جارىم جىل ۋاقىت كەتەدى. «بيىلعى جىلى, ەگەر پاندەميا فاكتورى بولماسا, ەل ءىجو ءوسۋىنىڭ كەم دەگەندە 5,7% -5,8% دەڭگەيىنە جەتىپ قالاتىن ەدىك»,- دەيدى باحتيار ەرگاشەۆ.
ورتالىق ازياداعى بيزنەس ءبىر-ءبىرىنىڭ ەكونوميكاسىنا از قاراجات سالاتىنى وسى جيىندا ايتىلدى. «ناقتى جوبالار تۋرالى اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اقشا قاراجاتتارىنىڭ قوزعالىسى جانە قانداي جوبالار پايدا اكەلەتىنى تۋرالى مالىمەتتەر بولۋى كەرەك. قازاقستان كاسپي ايماعىندا ورتالىق ازياداعى سەرىكتەستەرىنىڭ سۇرانىسىن ەسكەرە وتىرىپ, قانداي ماڭىزدى ساقتاۋ جانە وتكىزۋ قابىلەتتەرىن قۇردى جانە بۇل مۇمكىندىكتەر سوڭعى بىرنەشە جىلدا قانشالىقتى پايدالانىلدى؟» وسى ماسەلەلەر تەرەڭ ساراپتالعان جوق»,- دەيدى قازاقستاندىق ەكونوميكالىق باقىلاۋشى.
باحتيەر ەرگاشەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە وزبەكستاننىڭ قازاقستانعا جانە كەرىسىنشە قازاقستاننىڭ وزبەكستانعا ۇسىناتىن جوبالارى وتە كوپ.
اتاپ ايتقاندا, كۇن ەلەكتر ستانتسيالارىن سالۋعا قازاقستاندىق ينۆەستيتسيالارعا قاتىسۋ جوسپارلانعان. وزبەكستاندا قوناق ۇيلەر نەمەسە قوناق ۇيلەر سالۋدا قازاقستاندىق ينۆەستيتسيالار كولەمى ارتىپ كەلەدى. ءۇشىنشى ەلدەردىڭ نارىعىنا ءارى قاراي ەكسپورتتاۋ ءۇشىن جەمىستەر مەن كوكونىستەردى قايتا وڭدەۋ سالاسىندا كوپتەگەن جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا.
«بۇل جوبالار قازىردىڭ وزىندە ىسكە اسىرىلۋدا جانە ولاردىڭ سانى ارتادى. بولاشاقتا قازاقستاندىق ينۆەستورلار ءۇشىن باسقا دا قىزىقتى ۇسىنىستار بولاتىنىنا سەنىمدىمىن »,- دەيدى باحتيار ەرگاشەۆ.
2020-2021 جىلدارى مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالارعا دەگەن سۇرانىس ارتاتىنىن ساراپشىلار وتكەن جىلدان باستاپ ايتقان. 2021 جىلعا بولجام جاساۋ باحتيەر ەرگاشەۆ ءۇشىن دە قيىن. ونىڭ پىكىرىنشە, ءدال قازىر ايماقتاعى ەكونوميكالاردىڭ قالپىنا كەلۋى تۋرالى ساراپتاما جاساۋ ءۇشىن ناقتى دەرەكتەردى ءبىلۋ كەرەك.
«كەلەسى جىلى ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ءىجو ءوسۋ جولىنا تۇسەدى دەپ كۇتۋگە بولادى, بىراق ول بىرتىندەپ ءار ەلدە ءار ءتۇرلى بولادى. بۇل دەڭگەي 2020 جىلعى كورسەتكىشتەرمەن سالىستىرعاندا جوعارى بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىز»,- دەپ بولجايدى Ma'no زەرتتەۋ باستامالارى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى.
الماتى
