حح عاسىردىڭ باسىندا قازاق دالاسىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا دەگەن سۇرانىس ۇلعايا باستادى. قازاقتىڭ بولاشاق قوعام قايراتكەرلەرى رەسەي يمپەرياسىنىڭ پەتەربۋرگ, ماسكەۋ, ۋفا, قازان, ورىنبور, ومبى, ساراتوۆ, ت.ب. قالالارىندا وقىپ جۇرگەن كەزدەرىندە سول جەرلەردە جارىق كورگەن گازەتتەردەگى وزىق ويلى ماقالالاردى ەل ىشىنە كەڭىنەن ناسيحاتتادى. ۇلتتىق ءباسپاسوزدىڭ ءوسۋى قازاق زيالىلارىنىڭ جەتىلىپ, قالىپتاسۋىنا مول مۇمكىندىك تۋعىزدى. سونىڭ ناتيجەسىندە حالىق اراسىندا عىلىم مەن بىلىمگە دەگەن قۇلشىنىس ارتا ءتۇستى.
حح عاسىردىڭ باسىندا قازاق دالاسىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا دەگەن سۇرانىس ۇلعايا باستادى. قازاقتىڭ بولاشاق قوعام قايراتكەرلەرى رەسەي يمپەرياسىنىڭ پەتەربۋرگ, ماسكەۋ, ۋفا, قازان, ورىنبور, ومبى, ساراتوۆ, ت.ب. قالالارىندا وقىپ جۇرگەن كەزدەرىندە سول جەرلەردە جارىق كورگەن گازەتتەردەگى وزىق ويلى ماقالالاردى ەل ىشىنە كەڭىنەن ناسيحاتتادى. ۇلتتىق ءباسپاسوزدىڭ ءوسۋى قازاق زيالىلارىنىڭ جەتىلىپ, قالىپتاسۋىنا مول مۇمكىندىك تۋعىزدى. سونىڭ ناتيجەسىندە حالىق اراسىندا عىلىم مەن بىلىمگە دەگەن قۇلشىنىس ارتا ءتۇستى.
قازاقستاننىڭ باتىس ولكەسىندە «حالىقتىڭ كوزى ءھام ءسوزى» رەتىندە گازەت شىعارۋ يدەياسى كوتەرىلگەن تۇستا كوش باسىندا ە.بۇيرين, ع.قاراش, ب.قاراتاەۆ, ا. ءمامبەتوۆ, ب.نيازوۆتار تۇردى. سونىڭ ىشىندە باتىرقايىر ءتۇسىپ ۇلى نيازوۆتى بولە-جارا ايتۋعا تۋرا كەلەدى. رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە اتى سيرەك اتالعانىمەن, قوعامدىق-ساياسي ومىردەگى سان-سالالى قىزمەتتەرىنىڭ ىشىندە ونىڭ گازەت شىعارۋ سالاسىنا دا قاتىسى بولعانىن راستايتىن دەرەكتەر بار.
رەسەي فەدەراتسياسى, استراحان وبلىسى مەملەكەتتىك مۇراعات قورلارىندا ەلىمىزدىڭ ءتول تاريحىنا قاتىستى اسا ماڭىزدى قۇجاتتاردىڭ ءبىرى – العاش «الاش» گازەتىن شىعارۋ تۋرالى قۇندى مالىمەتتەر. وندا باتىرقايىر نيازوۆتىڭ تۇڭعىش رەت «الاش» گازەتىن شىعارۋعا قاتىستى قۇجاتتارى جيناقتالعان ( رف استراحان وبلىسى مەملەكەتتىك مۇراعاتى(اومم), 1 قور, 2 تىزىمدەمە, 1218 ءىس).
ومىرگە كەلەتىن جاڭا گازەتتىڭ اتاۋىن «الاش» قويۋىنىڭ وزىندە دە بىرنەشە ءمان-ماعىنا بار بولاتىن. «الاش» اتاۋى قازاققا جاقىن دا, قاستەرلى ەدى. «الاش» – ەجەلگى قازاق تايپالارىنىڭ ەڭ العاشقى قاۋىمداستىعى, بىرىككەن وداعى, سونىمەن بىرگە اتا-بابالارىمىزدىڭ, ياعني بارلىق قازاق جۇرتىنىڭ قاسيەتتى ۇرانى بولاتىن.
سوندىقتان دا ۇنپاراقتى شىعارۋعا نيەتتەنگەن تۇلعا ەلدىڭ باسىنداعى قيىن-قىستاۋ جاعدايدى اڭعارىپ, حالىقتىڭ وتارلىق بۇعاۋدان بوسانۋى مەن وتكىر ءۇن قاتۋىنا وسى وتاۋ دەم بەرىپ زارەدەي سەبەپشى بولسىن دەگەندى ويلاعان سياقتى.
«تۋرگايسكايا گازەتىنىڭ» 1908 جىلى, 15 ماۋسىم كۇنى شىققان سانىندا «ك يزدانيۋ كازاحسكوي گازەتى» اتتى ماقالا جارىق كوردى. اتالعان ماقالادا سانكت-پەتەربۋرگتە قازاق تىلىندە گازەت, جۋرنال جانە كىتاپشالار شىعارۋ ءۇشىن قوعام ۇيىمداستىرىلعانى جازىلادى. بۇل قوعامدى قۇرۋدى قولعا العان بەلگىلى بايلار – ي.جامانشالوۆ پەن رامەۆ. يمپەريا استاناسىنان شىعارىلاتىن بولاشاق «الاش» گازەتىنىڭ رەداكتورلىعىنا ب. قاراتاەۆ شاقىرىلادى (ك يزدانيۋ كيرگيزسكوي گازەتى // تۋرگايسكايا گازەتا №24, 15 يۋنيا 1908 گ).
قازاق زيالىلارى «الاش» اتاۋىنىڭ ءتۇپ-توركىنى ەركىندىكتى بىلدىرەتىن قاسيەتتى ۇعىم ەكەندىگىن قاستەرلەي بىلگەن.
الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ءبىرى ح.دوسمۇحامەدوۆ 1913 جىلى «قازاق» گازەتىنە «الاش نە ءسوز؟» تاقىرىبىمەن ماقالا جاريالاپ, ماعىناسىنا انىقتاما بەرگەنى ءمالىم. («قازاق» گازەتى /باس رەداكتور ءا. نىسانباەۆ/. -الماتى: «قازاق ەنتسيكلوپەدياسى» باس رەداكتسياسى, 1998, 39 ب). قازاق وقىعاندارىنىڭ باتىس قازاقستان وڭىرىندە «الاش» اتاۋىمەن گازەت شىعارۋ ماقساتتارى جۇزەگە اسپاعانىمەن, كەيىن وسى اتاۋمەن ۇكىمەت, پارتيا قۇرىلدى. ال «الاش» گازەتى 1916 جىلى ك.توعىسوۆتىڭ رەداكتورلىعىمەن تاشكەنت قالاسىندا جارىق كورىپ, ءومىرى قىسقا بولىپ 1917 جىلى جابىلعانى بەلگىلى(ۇ.سۋحانبەردينا. قازاق حالقىنىڭ اتامۇرالارى. مازمۇندالعان بيبليوگرافيالىق كورسەتكىش. الماتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق عىلىمي كىتاپحانا, 1999, 56 ب).
تاشكەنتتە شىققان «الاش» گازەتىنىڭ اتاۋى ءبىر كەزدەرى كۇن تارتىبىنە كوتەرگەن باتىرقايىر نيازوۆتىڭ باستاماسىنىڭ زاڭدى جالعاسى بولدى جانە ونىڭ وزىندىك سەبەپتەرى دە بار. الاش زيالىلارى وتارلىق ەزگى مەن فەودالدىق مەشەۋلىكتەن ارىلۋ, اياقاستى بولعان ۇلتتىق مۇددەنى قورعاۋ, قازاق ەلىن مادەنيەتتى, وركەنيەتتى ەلدەر قاتارىنا قوسۋدا ءبىر-بىرىمەن پىكىرلەس, نيەتتەس بولعاندىعى ءسوزسىز. سوندىقتان دا ب.نيازوۆتىڭ «الاش» گازەتىن شىعارۋ يدەياسىنىڭ جۇزەگە اسۋى دەپ تۇسىنگەنىمىز ءجون.
ەندى العاش «الاش» دەپ ايدار تاعىپ, ۇكىلەگەن گازەت نەگە شىقپاي قالدى دەگەنگە توقتالا
