رۋحانيات • 12 مامىر، 2020

قاراتاۋدىڭ قازىنالى قاينارى

821 رەت كورسەتىلدى

ءاربىر قازاق – بوز جۋسانى اڭقىعان، بوز سەلەۋى شالقىعان دالانىڭ ءتولى. سوندىقتان تۋعان جەر – تۇلعانىڭ تابان تىرەر تۇعىرى دەسەك، كىندىك كەسكەن، تۋىپ وسكەن اۋىلىن جىرلاعان، تاعزىم جاساپ تۋ ەتكەن ءسوز زەرگەرلەرىنىڭ اراسىنان مارحابات بايعۇتتىڭ وقىرمان رەتىندە جانىما جاقىن، جۇرەگىمە مەيلىنشە جىلى ەكەنى جاسىرىن ەمەس. ويتكەنى ول جازعان قاراپايىم اۋىل تۇرعىندارى، قاراتاۋدىڭ قالتارىسىندا قالعان وقيعا، وقشاۋ تاۋ-تاس، ءتىپتى وسىمدىكتەرىنە دەيىن بالا كەزدەن ايقىن، ەتەنە تانىس. ءبىر تاۋدىڭ باۋرايىندا، ءبىر بۇلاقتىڭ سۋىن ءىشىپ وسكەندىكتەن بولسا كەرەك، قالامگەردىڭ تۋىندىلارى سىربۇلاقتىڭ سىبدىر-سىرلارىنداي، ءالديباستاۋدىڭ اسەرلى اڭگىمەلەرىندەي، كوكبۇلاقتىڭ شەرلى شەجىرەسىندەي ەستىلەدى.

جازۋشى مارحابات بايعۇت – قازاق ادەبيەتىندە ءوز ورنەگىمەن، اسەمدىك الەمىمەن تانىلعان، سوقپاعى سونى، سونارى ولجالى، ىشكى مادەنيەتى جوعارى، قاراتاۋدىڭ شەرتپە كۇيىندەي كۇمبىرلەگەن نازىك رۋحىمەن وقىرماننىڭ جان-دۇنيەسىن باۋراعان بەكزات جازۋشى. ول بياعاڭنان تابارىك العان، چەحوۆتان شەبەرلىك ۇيرەنگەن، شۋكشينگە شۇقشيىپ، كەكىلباەۆتان كەڭدىكتى، شەراعاڭنان تەڭدىكتى ءتالىم ەتكەن، ورالحاننىڭ وي ورمانىمەن سىرلاسقان سىرباز دا دەگدار قالامگەر; قويدان قوڭىر قازاقى مىنەزدى قالىپتاۋشى، الىس تۇكپىردەگى اۋىل ءومىرىنىڭ شەبەر سۋرەتكەرى، بەينەتقور ەڭبەك ادامىنىڭ رياسىز اقجارقىن دا ادال كوڭىلىن اق قاعازعا اينىتپاي اجارلاۋشى اۆتور. ونىڭ اڭگىمەلەرىندە اۋىلداستارىنىڭ كەڭدىگى مەن كەمشىلىگى، كىسىلىگى مەن كىساپىرلىگى، كەيىپكەرىنىڭ قايشىلىققا تولى بولمىس-ءبىتىمى مەن مىنەز-قۇلقى شىنايى سومدالىپ قانا قويماي وڭتۇستىكتىڭ شۇرايلى تىلىمەن قيۋلاسا ورىلەتىنى عاجاپ.

مارحابات اعا ادەبيەت الەمىنىڭ تابالدىرىعىن العاش «شىلدە» ارقىلى اتتادى. سودان كەيىن «سىربۇلاق»، «ينتەرناتتىڭ بالاسى»، «ناۋىرزەك»، «داۋىستىڭ ءتۇسى»، «قورعانسىز جۇرەك»، «ماشاتتاعى ماحاببات»، «ادەبيەت ءپانىنىڭ پەرىشتەسى»، «اقپانداعى مىسىقتار»، «قوزاپايا»، «اۋىل اڭگىمەلەرى» سياقتى جيناقتارى جارىق كوردى. دۋلات يسابەكوۆ ايتقانداي، كوزى-قاراقتى وقىرمان سىرباز دا مادەنيەتتى جازۋشىنىڭ تىرناقالدى تۋىندىلارىنان «قاراپايىم كەيىپكەرلەردىڭ تىرشىلىگىمەن، ءومىردىڭ ءدال وزىنەن كەپ اق قاعازعا سەكىرىپ تۇسە قالعانداي شىنايى مىنەزدەرمەن، مادەنيەتتى يۋمورمەن، بايانداۋ ستيلىندەگى ەرەكشە ءبىر نازىك ىرعاقپەن، باسقا شىعارمالاردا كەزدەسە بەرمەيتىن، ادامداردىڭ مىنەز-قۇلقىن سيپاتتاۋداعى وڭتۇستىككە عانا ءتان تىڭ بوياۋلارمەن جۇزدەستى».

تۋعان اۋىلىنان اجىراماعان مارحابات اعا كىندىك قانى تامعان جەردىڭ ءاربىر تاسىنا جان ءبىتىرىپ، تاس بۇلاعىنا ساز تولتىرىپ جازاتىن شەبەر قالام يەسى. ونىڭ اڭگىمەلەرىندە كەيىپكەرلەرىنىڭ جان الەمى تابيعاتپەن ۇدايى ۇندەستىكتە سۋرەتتەلەدى. ول ءۇشىن ءتىپتى تابيعات عانا ەمەس، اۋىلداعى قىرمان، ماقتا القابى، اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسى،  مەكتەپ اۋلاسى، بۇرالاڭ جول – ءبارى دە ءماندى، وسىلايشا سۋرەتكەردىڭ سيقىرلى قالامسابىنىڭ ارقاسىندا بەلگىسىز ءبىر تۇكپىردەگى شاعىن اۋىلدىڭ كوزگە ۇيرەنشىكتى قاراپايىم زاتتارى دا ماعىنالى ءرامىز رەتىندە كوركەم بەينەگە اينالادى. جازۋشى ادام جانىنىڭ اشىلا بەرمەيتىن قالتارىستارىنا وي ساۋلەسىن ءتۇسىرىپ، ماڭگىلىك ساۋالدارعا دا جاۋاپ ىزدەپ، وقىرماننىڭ ءوزىنىڭ جۇرەك الەمىنە ۇڭىلە تۇسۋىنە جول اشىپ، وي ۇشقىنىن تاستاپ وتىرادى. 

«اڭگىمە – اۋليە جانر» دەپ سانايتىن مارحابات اعانى «بۇگىننىڭ بەيىمبەتى» دەيتىندەر از ەمەس. بۇل بەكەر ەمەس. قالامگەردىڭ ءوزى دە ءبىر سىر-سۇحباتىمىزدا «اڭگىمە جازۋعا وتىرعان سايىن بەيىمبەتكە باس قويامىن. سودان كەيىن عانا قالامدى قولعا الامىن. بۇل – بۇلجىمايتىن داعدىعا اينالعان» دەپ ەدى. جازۋشى بەيىمبەت مايلين سوتسياليستىك ءداۋىردىڭ پايدا بولۋى كەزەڭىندەگى وزگەرىسكە ۇشىراعان اۋىل ادامدارىنىڭ مىنەز-قۇلقىن اينا قاتەسىز كەستەلەسە، ۇلى ۇستازدان سىباعا العان مايتالمان مارحابات اعا جاڭا جۇيەگە بەيىمدەلە باستاعان زامانداستارىنىڭ ءتۇرلى قايشىلىققا ۇرىنعان بەينەسىن ۇڭعىل-شۇڭعىلىنا دەيىن قوپارا جازىپ، قالتارىسسىز سومدايدى، ۋىتتى تىلىمەن، ادەمى ازىلىمەن ءاجۋالايدى.

تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن كوپتەگەن اعا بۋىن قالامگەرلەر نارىقتىق وتپەلى كەزەڭ تۋرالى جازۋعا دايىن بولا المادى. بۇل زاڭدى دا ەدى.  ويتكەنى وزدەرىنە بەيتانىس، جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان يۋ-قيۋى كوپ، قۇندىلىقتار الماسقان، كوممۋنيستىك بيلىك كۇيرەپ، ەسكى شارۋاشىلىق قۇلاپ، كولحوز بەن سوۆحوزدار تاراعان زاماننىڭ ىشكى قايشىلىقتارىن اعا بۋىن عانا ەمەس، كوبىمىز تۇسىنە الماعانىمىز  جاسىرىن ەمەس. وسىنداي ءولىارا كەزەڭدە، تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك جۇيە تۇبەگەيلى جاڭارۋمەن بىرگە جاڭا ادامداردىڭ تيپتەرى دە پايدا بولدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، الەۋمەتتىك دەپ ۇرانداپ كەلگەن ەسكى قوعام قۇلاپ، ونىڭ ورنىنا باسقا تۇرپاتتاعى جاڭا  جۇيەنىڭ ومىرگە كەلۋى، داعدارىستان دامۋعا جول اشىلۋ باستابىندا كۇردەلى بولدى. وسىنداي كەزەڭدە لاي سۋدان بالىق اۋلاپ، جەكەشەلەندىرۋ مەن  كاسىپكەرلىك دەگەن جالاۋدى كوتەرىپ، پىسىقاي جاندار شاشەتەكتەن پايداعا كەنەلگەنى دە ايقىن. مىنە، اۋىل جىرشىسى رەتىندە قولتاڭباسى ايقىندالعان، سونىمەن بىرگە جاڭا ءداۋىردىڭ جۇگىن يىعىمەن كوتەرىپ، بەل شەشىپ ارالاسقان بۋىننىڭ وكىلى بولعاندىقتان تا قالامگەر مارحابات بايعۇت وسىنداي تۇيتكىلى مەن كىلتيپانى مول كەزەڭدى كوركەم پروزا مۇمكىندىگىمەن عادىلەتتى بەينەلەيدى. ارينە، نارىقتىق جۇيە كەلگەن سوڭ بۇرىنعى قازاقتىڭ قوڭتورعاي تىرشىلىگى، قويدان جۋاس قوڭىر مىنەزى دە سەتىنەپ، اۋىلدىڭ ىرگەسى شايقالادى. جاڭا كاسىپتىڭ يەلەرى – بازارشى، ساۋداگەر، بانكير، الىپساتار، بيزنەسمەن، دەلدال سياقتى كوپتەگەن جاڭا ۇعىمدار مەن تۇسىنىكتەر جۇرتتىڭ ءومىر-تىرشىلىگىنە،  ساناسىنا كىرىگەدى.

ماقامى بولەك ماحاڭنىڭ اڭگىمەلەرىندە بۇگىنگى كۇننىڭ كەيىپ-كەسكىنى، كوركەم شىندىعى كوز الدىمىزعا كولبەڭدەپ ورالادى. قيانداعى قازاق اۋىلىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى الەۋمەتتىك وتكىر سارىنمەن سۋرەتتەلىپ، ازاماتتىق جانايقايى جازۋشىنىڭ بۇكىل شىعارماشىلىعىنىڭ قۇلاقكۇيىنە اينالعان. ويتكەنى ول قوعامنىڭ تامىرىن باسىپ وتىرىپ، ونىڭ ولقىلىعىن سىناۋ، تۋعان جەرگە دەگەن جاناشىرلىعىن ايگىلەپ، دامۋىنا تۇساۋ بولاتىن كەلەڭسىز جايتتارعا ءسوز جەبەسىن قاداۋدى قالامگەردىڭ پارىزى دەپ بىلەدى. 

ماسەلەن، «قوزاپايا» اڭگىمەسىندە ساعىمكەنتتەن جىراق ورنالاسقان ەشكىولمەس اۋىلىنىڭ ارباكەشى ەرسالىمنىڭ ءومىرى سۋرەتتەلەدى. ءومىر بويى ەشكىولمەس اۋىلىنىڭ قوزاپاياسىن تاسىپ، جۇرتقا جان جىلۋىن بىرگە سىيلاپ ءجۇرىپ ەرەكە اتانعان باس كەيىپكەر – مومىن شارۋا، ءوز ءىسىنىڭ بىلگىرى. ءاربىر وتباسى قىستا جىلى شىقسا، قازانى سارقىلداپ قايناپ جاتسا، ول – قوزاپايانىڭ، سونىمەن بىرگە وتىن تاسۋشى ارباكەش ەرسالىمنىڭ ارقاسى. بىراق بۇل جاراسىمدى تىرشىلىك وزگەرىسكە ۇشىرايدى. سەبەبى، ەرسالىم سەكىلدى قاراپايىم شارۋا ءوز جان جىلۋىن بىرەۋگە ءبولىپ بەرۋگە قۇشتار بولسا، كوكىرەگىندە جىلۋى ازايعان، ءىشى مۇز، جۇرەگى توڭعا اينالعان توپاستار دا بار. سونىڭ ءبىرى – وسى اۋىلدا «كەمەلەك تيگەن جىلى» ومىرگە كەلگەن اۋدان اكىمى  – «باياعى بالا». ول اكىم بولىپ سايلانىسىمەن شارۋا قوجالىقتارىن ىرىلەندىرەم دەگەن جەلەۋمەن جەكەشەلەندىرۋدەن قالعان قۇيقالى جەرلەردى ءوز جاقىندارىنا ۇلەستىرىپ بەرەدى. ونىڭ اشكوزى اينالانىڭ ءبارىن جىمقىرۋ-قىمقىرۋمەن تۇگەسىپ، اقىرى ءبىر كۇنى ەشكىولمەس اۋىلىنداعى قوزاپايانى تاسىمالداۋعا «تەندەر» جاريالايدى دا،  ارباكەش ەرسالىم جۇمىسسىز قالىپ، ناپاقاسىنان ايرىلادى. اقىرى اۋىلدىڭ قاسىرەتى تۇرمىس-تىرشىلىگىنە توزە الماعان ەرسالىم ءوزى ۇيگەن قوزاپايانىڭ ۇستىنە شىعىپ، وعان وت قويىپ ورتەپ، جالىنمەن بىرگە عارىشقا ۇشپاق بوپ اۋىلىمەن قوشتاسادى... بۇل اڭگىمەدەگى قوزاپايا – جىلۋدىڭ سيمۆولى. نارىقتىق زاماندا بيلىككە جارماسىپ باس پايداسىن كۇيتتەگەن بەزبۇيرەك جەمقورلاردىڭ ءىشىن مۇز جايلاپ، قاراۋىنداعى حالىققا سالقىن سىزدانا قارايتىن دەرت پايدا بولعانىن، مۇنداي كەسەل ءورشي بەرسە، ەلدىڭ بولاشاعىنا قاتەرلى ەكەنىن جازۋشى دابىل قاعا سۋرەتتەيدى.   

«اپكەمنىڭ اۋىلى» اڭگىمەسىندە دە ادامگەرشىلىك پەن تاسباۋىرلىق، مەيىرباندىلىق پەن قاتالدىق، ادالدىق پەن نەمقۇرايدىلىق تارازىعا تارتىلادى. باس كەيىپكەر ءۇريساننىڭ تۋعان باۋىرى كۇنشۋاق شاھارىندا بىلدەي لاۋازىم يەسى. ول اۋىلعا توي-تومالاقتا زورعا كەلگەنىمەن اسىعىس-ۇسىگىس قىزمەتىنە قاۋىرت اتتانىپ كەتەدى. جەزدەسى جۇلدىزحان قايتىس بولعاندا دا توپىراق سالۋعا قالا الماي، اسىعىس اتتانىپ كەتكەن. كەيىپكەرىمىز «قالاداعى قوڭىرتوبەل قىزمەتتەن ايرىلساڭ، اشتان قاتارىڭ اپ-انىق» دەيدى تولعانىپ. ول اۋىلىنا بارسا، سۇيەنىشى – جەزدەسىنەن ايرىلعان اپايى ەگدە تارتقان شاعىندا ناپاقا ءۇشىن مەكتەپتە ەدەن جۋشى بولىپ ورنالاسىپتى. مۇعالىمدەر جوعارىدان كەلگەن تەكسەرۋشى شەنەۋنىكتەرگە داستارقان جايىپ كۇتۋگە كەتكەندە ءۇريسان اپاي سىنىپتاعى وقۋشىلاردىڭ تىنىشتىعىن قاداعالاپ، ءوز ومىرىنەن ەستەلىكتەر ايتسا، وقۋشىلار قىزىعا تىڭدايدى. ءۇريسان اپايدىڭ بۇل ءدارىسىن ادامگەرشىلىك ءىلىمى دەۋگە بولارلىق. مۇنى سىنىپتىڭ سىرتىندا تۇرىپ جان باۋىرى دا ەستىپ، ءوزىنىڭ ۋاقىت پەن زاماننىڭ ىعىنا ىلەسىپ، ادامي بولمىسىنان ايرىلا باستاعانىن تۇسىنگەندەي بولادى. وسىلايشا جازۋشى وتاندى ءسۇيۋ قاراپايىم نارسەدەن، وتباسىن قۇرمەتتەۋ، تۋعان جەرگە تاعزىم ەتۋدەن، اۋىلدى ايالاۋدان باستالاتىنىن وقىرمانعا كوركەمدىك ولشەمدەرمەن تۇسىندىرەدى. ءۇريسان اپايدىڭ دارىسىنەن تەك وقۋشىلار عانا ەمەس، كۇنشۋاق قالاسىنان كەلگەن اق جاعالى لاۋازىمدى باۋىرى دا تەرەڭ تاعىلىم العانداي بولادى. اۋىلعا بارۋعا ۋاقىت تاپپاي، ۋاقىت بولسا، قۇنتتاماي جۇرگەن ءوزىمىز دە وسىدان ۇلكەن ساباق العانىمىزدى قايتىپ جاسىرامىز؟

جازۋشىنىڭ كەز كەلگەن اڭگىمەسىندە وسىلايشا بۇگىنگى زامانداستاردىڭ بوياماسىز ءومىرى كوركەم بەينەگە اينالادى. شاعىن اۋىلداعى قالتارىستا جاتقان قۇبىلىستار كاسىبي پروزانىڭ ولشەمىمەن وي تەزىنە تارتىلعاندا ءوز وقىرمانىن بەي-جاي قالدىرمايتىن الەۋمەتتىك ۇلكەن تارتىسقا اينالىپ شىعا كەلەدى. اۋىلداعى كادىمگى تانىس جايتتار، تۋعان جەر تابيعاتى، قازاق ۇلتىنا ءتان مىنەز-ق ۇلىقتار بوياۋى ونەر بيىگىنەن ءتىل قاتقاندا ادامزاتتىق قۇندىلىقتار دەڭگەيىندەگى باعاعا يە بولادى. مىنە، بۇل اۋىل جىرشىسى، قازاقى مىنەز-ق ۇلىقتى اينىتپاي كەستەلەۋشى زەرگەر قالامگەردىڭ وزىنە ءتان ماشىعى مەن مايتالمان قولتاڭباسىنىڭ لەبى دەۋگە بولادى. سوندىقتان شىندىقتىڭ شىراقشىسى شەراعاڭ «كيىكوتىن كوكسەۋ» دەگەن شاعىن ماقالاسىندا «بۇل جازۋشىدا جاراتۋشى ءوزى بۇيىرتقان ۋىز ءتىل بار. بۇل جازۋشىدا قۇداي ءوزى بەرگەن كوز بار. ...وسى شاپ-شاعىن اڭگىمەدە مارحابات مىرزا مىنا زاماننىڭ كەيىپسىزدەۋ كەلبەتىن ءار قىرىنان ينەمەن شاباقتاپ، ىسىكتىڭ بەتىن قايتارماق» دەپ وي قورىتادى.

جازۋشىنىڭ «جوعالعان جۇرناق» اڭگىمەسى جەلتوقسان وقيعاسىندا جىندانىپ كەتكەن جۇرناقتىڭ تاعدىرىن سومداۋعا ارنالىپتى. ايقۇمىرسقا اۋىلىنىڭ ۇستازى جۇرناقتىڭ اكەسى قوناقباي وقيعا بولىسىمەن دەرەۋ اۋدانعا، وبلىسقا شاقىرىلىپ، ستۋدەنت بالاسىن «ۇلتشىل» ەتىپ تاربيەلەگەنى ءۇشىن كگب-نىڭ قارماعىنا ىلىنەدى، قۋعىندالادى. ۇستازىنىڭ شاشى اعارىپ، ۇزىن بويى شوگىپ، ەڭسەسى ەزىلىپ كەتكەنىن كورگەن وقۋشىلارى قان جىلاسا دا «سوۆەتتىك شىندىقتى» ايتۋعا، تالقىلاۋعا، ءتىپتى توپتاسىپ اڭگىمەلەسۋگە بۇل تاقىرىپ جابىق ەدى. قوناقباي ۇستاز ادىلەتسىزدىككە توزبەي كوز جۇمادى، «ۇلتشىلدى» جەرلەۋگە  كوپ ادامدار سەسكەنىپ، ونشاقتى ادام عانا توپىراق سالىپ، جانازاعا قاتىسادى. مىنە، وسىلايشا اياداي اۋىلدىڭ وزىندە جەلتوقساننىڭ ايازى ازىناپ تۇرادى، ادامداردىڭ جىگەرى جاسىپ،  ءوزىن قور سەزىنىپ، بوداندىقتىڭ تاقسىرەتىن تارتىپ، قۇلدىققا كوندىككەندەي ىشتەن تىنىپ، قۇسالىقپەن كۇي كەشەدى. ارادا تاۋەلسىزدىك زامان تۋادى، جەلتوقسان قاھارماندارى قۇرمەتتەلە باستايدى. اۋىلداستارى جوعالعان جۇرناقتى قاراعاندىداعى «پسيحبولنيتسادان» تاۋىپ، اۋىلعا اكەلەدى. اۋىلعا كەلگەن سوڭ مۇساپىرلىككە ۇشىراعان سىرقات جان قۇرمەتتەلۋدىڭ ورنىنا كەرىسىنشە ەرىككەن ەلدىڭ ەرمەگىنە، بالا-شاعانىڭ مازاعىنا اينالادى. اقىرى جادىسى ورالماعان قالپى كوز جۇمادى. كەشە بارلىق پالەنى  كەڭەستىك كەر زامان دەدىك، سوعان جاپتىق، ال بۇگىنگى  تاۋەلسىز ەلىمىزدە، ايقۇمىرسقا اۋىلىنىڭ ادامدارى جۇرناقتى نەگە قۇرمەتتەي المادى؟ جازۋشىنىڭ ويىنشا، گاپ زامان مەن قوعامدا ەمەس، ادامنىڭ وزىندە، ادامگەرشىلىك بولمىسىندا، ىشكى جان الەمىندە. كىناراتتى ادام قوعامنان ەمەس، الدىمەن وزىنەن ىزدەۋ كەرەك. جازۋشى بۇل ماسەلەنى قايمانا جۇرتتىڭ بويىنداعى بويكۇيەزدىك، نەمكەتتىلىك سەكىلدى  رۋحاني سىرقاتتان ىزدەيدى. مىنە، جازۋشى وسى جايتتى «جوعالعان جۇرناق» اڭگىمەسىندە ايقارا اشىپ كورسەتەدى. «جىندى جۇرناقتى العاش اياپ، بوي تارتاتىندار بارا-بارا ونىڭ جۋاستىعىن باسىنىپ، كوپە-كورنەۋ مازاقتاۋعا اينالدى. ونى جۇمساپ، تىرلىكتەرىن تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ، تىندىرتىپ الىپ، تۇك تە بەرمەستەن، دىم دا تاتىرماستان، تەپكىلەپ قۋىپ جىبەرەتىندەر دە تابىلاتىن. تەكەمەتتىڭ ورتا مەكتەبىنە قاتىناپ وقيتىن ونشاقتى وقۋشى بۇكىل سومكەلەرى مەن بار كيىم-كەشەكتەرىن جىندى جۇرناققا ارتىپ قويىپ، بيلەپ كەتىپ بارا جاتاتىنىنا دا كوز ۇيرەندى. ەت ءولدى»، دەپ  جازۋشى رۋحاني سايازدىققا قارسى جان شىرىلىن بىلدىرەدى. قالامگەر  ءار شىعارماسى ارقىلى ار-نامىستى بارىنەن جوعارى قويىپ، ماحاببات پەن عاداۋاتتى تايتالاسقا تۇسىرەدى، بۇگىنگى ۇرپاقتى داڭعويلىق پەن توقمەيىلسۋدەن ساقتاندىرىپ، اينالاعا سەرگەك قاراۋعا ۇندەپ، ۇلتتى ارىلۋعا، تازارۋعا شاقىرىپ، جالعاندىق پەن كولگىرلىك اتاۋلىنى وتكىر سىنايدى.

ۇلكەن ىستەردى ۇندەمەي ءجۇرىپ تىندىراتىن مارحابات اعانىڭ قالامگەرلىگىمەن قوسا قايراتكەرلىگى تۋرالى ءسوز قوزعاماي كەتۋگە بولمايدى. تاۋەلسىزدىككە دەيىن جۇرت ۇمتىلاتىن «وبكومنىڭ» شاقىرۋىنا بارماي، شەنەۋنىك بولۋدان قاشقان ماحاڭ توقسانىنشى جىلدارى مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەلىپ، ازات ەلدىڭ ىرگەسىن كوتەرۋگە اتسالىستى. وبلىستىق ىشكى ساياسات، ءتىل باسقارماسى، اقپارات جانە قوعامدىق كەلىسىم باسقارماسى سىندى ماڭىزدى سالالارعا جەتەكشىلىك جاساي ءجۇرىپ، ءوڭىردىڭ يدەولوگياسىنىڭ وڭ قالىپتاسۋىنا بارىنشا ىقپال ەتتى. بىرنەشە اكىممەن قىزمەتتەس بولدى. ءوزى «اكىم كەتكەن كۇن» اتتى اڭگىمەسىندە «سودان بەرمەن قاراتا بىرقاتار اكىمنىڭ كەلگەنىن كوردى، كەتكەنىن كوردى. تالاي-تالاي ءبولىم باستىقتارىمەن بىرگە تىرشىلىك كەشتى. تەك ءبىر مارتە عانا ەسكەرتۋ ەستىگەنى بار. ول كەزدە مىناداي ماگنيتوفون، انانداي كومپيۋتەر دەگەندەرىڭىز ءالى جاڭبىرشا جاۋىپ، ساڭىراۋقۇلاقشا قاپتاي قويماعان. حاتتامانى باستان-اياق قولمەن جازاتىن. حاتتاما جۇرگىزىپ وتىرىپ، كەيدە كەلىپ قالعان ويلاردى، ەسىنە ءتۇسىپ كەتكەن ماقال-ماتەلدى، دانىشپاندار ايتىپ وتكەن اقىل-ناقىلدى جازا سالاتىن، ارتىنان ءوزىنىڭ كوك داپتەرىنە كوشىرىپ الىپ، وشىرە سالاتىن ادەتى بار-تىن. سوندا عوي، الگى حاتتامانىڭ قاق ورتاسىنا: «قارنى جارىلعانشا مەلدەكتەپ تويىپ العان مىڭباسى، ءجۇزباسى اسكەري كەڭەسكە كەلىپ، كەكىرىك اتىپ وتىراتىن بولسا، ولاردىڭ باسى الىنسىن». (شىڭعىسحان) «ال مىنا كەڭەستەگى باستىقتاردىڭ كوپشىلىگى كەكىرىك اتىپ وتىرىپتى»، دەپ جازىپ، ونىسىن كوك داپتەرىنە كوشىرىپ الىپ، ءوشىرىپ تاستاۋدى ۇمىتىپ كەتىپ، حاتتاماعا باسىلىپ كەتىپ، ويحاي ءبىر، قىزىق بولعان. قىزىعى قۇرىسىن-اي، قاتاڭ ەسكەرتۋ العان» دەپ جازعانداي، بالكىم بيىك كەڭسەلەردە بيلىكتىڭ حاتتامالارىن دا جازعان. بىراق اباي ايتقانداي «اقىرىن ءجۇرىپ، انىق باساتىن اسىل ادامدىعىنان» اينىعان ەمەس، قاي اكىمنىڭ جانىندا جۇرسە دە، حالىقتىڭ ءسوزىن سويلەپ، بيلىككە ەلدىڭ تىلەگىن جەتكىزدى. اكىمدەرمەن ارالاسقاننىڭ ءبىر پايداسى بولار، اكىم-قارالاردى ء«تارجىما تىرلىك»، «اكىم كەتكەن كۇن»، «اكىمنىڭ ايەلى» سياقتى اڭگىمەلەرىندە ادەمى اجۋامەن اشكەرەلەيدى.

ەلگە سىيلى مارحابات اعا سايلاۋعا تۇسسە، دەپۋتات تا بولىپ كەتەر ەدى، كىم ءبىلسىن. تەك سونى كوڭىلى قوش كورمەگەن سىڭايلى. ونى «كانديداتتىق يميدج»، ء«يتتىڭ قۇقىعى» سىندى اڭگىمەلەرىنەن اڭعارامىز: «ال سىزدەر شە؟ سايلاۋشىلار. ءوز قالاۋلىلارىڭىزدى ىزدەمەدىڭىزدەر. سۇرامادىڭىزدار. بارى-جوعى ءبارىبىر سياقتى سيىق تانىتاسىزدار. سويتەسىزدەر. سىزدەر. ابىنىپ اناۋ، قابىنىپ مىناۋ جەتكەن. ايماقتارىڭىزعا. قايماق-قايراتكەرلەرىڭىزدىڭ بەكەر جەتپەيتىنىن، بوسقا كەتپەيتىنىن بىلەسىزدەر. قالاۋلىلارىڭىزدان قۇيقالى قىرتىس، قۇنارلى جىرتىس قالماعانىن، اعىندى ارىق-اتىزدىڭ ارتىلماعانىن بىلەسىزدەر. ءبارىڭىز». بۇدان ارتىق قايتىپ ايتۋعا بولادى؟

كەستەلى كوركەم سوزگە عانا ەمەس، كەسىپ ايتار كوسەم سوزگە دە جۇيرىك قايراتكەر-قالامگەر قوعام ومىرىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردى وتكىر كوتەرگەن وي تولعامدارىن باسپا بەتتەرىندە ءجيى جاريالايدى. ءاۋ باستان، بالا جاستان جۋرناليستيكاعا بارۋدى ارمانداعان ماحاڭدى «جامپوز جۋرناليست» دەۋگە بولادى. اۋداندىق گازەتتە التى جىل، وبلىستىق گازەتتە ون جىل قىزمەت اتقارعان قالامى جۇيرىك پۋبليتسيست ەل گازەتى «ەگەمەننىڭ» ءۇش وبلىس بويىنشا مەنشىكتى ءتىلشىسى قىزمەتىن اتقاردى.   

الماتىعا اعىلعان قالامداستارىنا قوسىلماي، «قايىرىمدى قالا – شىم-شاھارىنان» شەتكە شىقپاي-اق ءبىر ءوزى ادەبي ورتا قالىپتاستىرعان ماحاڭ قوڭىر قالپىمەن قايمانا قازاعى قالىڭ، قايماعى بۇزىلماعان ءوڭىردىڭ رۋحاني دىڭگەگىنە اينالدى. « ۇلىسىمنىڭ ۇيىتقىسى – وڭتۇستىك» دەگەن اتپەن كوپتەگەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى. بۇگىندە بەرىسى تۇلكىباسىدا، ارىسى تۇركىستاندا كەز كەلگەن يگىلىكتى شارانىڭ بەل ورتاسىندا ۇيىتقى بولىپ مارحابات اعانىڭ جۇرگەنىن بىلەمىز. دۇنيە جيماعان، ءزاۋلىم ءۇي سالماعان، پاتەرگە دە بەرتىندە عانا قولى جەتكەن، قوڭىرقاي قاراپايىم تىرلىكتى ۇستانىپ وتكەن قالامگەر تۋعان اۋىلى پىستەلىدە تۇرىپ، پاراسات بيىگىنەن قارايدى. ازىرەت قونعان تۇركىستاننىڭ تۇعىرىن بيىكتەتۋگە كۇش سالادى. سونىسىن باعالاپ تامىرلاس جۇرتتىڭ زيالىلارى «تۇركى دۇنيەسىنە قىزمەت» سىيلىعىمەن ماراپاتتادى دا.  

ۇلى اباي امانات ەتكەن «ار ءىلىمىنىڭ» جوقشىسىنداي كىسىلىكتىڭ كىلتىن ىزدەگەن پاراساتتى جازۋشى، قازاقتىڭ قاسيەتتى قارا ءسوزىنىڭ اق سەلەۋلى ادىرىندا اندىز-اندىز ءىز تاستاپ، ويلى وقىرمانىنا ءنار سىيلاعان ءسوز زەرگەرى، مىنەزى بيازى، بولمىسى بەكزات، قالامى قاراتاۋدىڭ قازىناسىنداي قۇنارلى قالامگەر مارحابات بايعۇتتىڭ ساپارى ۇزاققا جالعاسا بەرەرى انىق.

سوڭعى جاڭالىقتار

اراق اۋرۋدان ايىقتىرمايدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 22:20

كوروناۆيرۋس ىندەتى 3 كەزەڭنەن تۇرادى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 17:35

مۇحتار شاحانوۆ اۋىرىپ جاتىر

قازاقستان • بۇگىن، 11:56

ۇقساس جاڭالىقتار