– كۇن وتكەن سايىن ۇلى وتان سوعىسى تۋرالى ەستەلىكتەر تاريحقا اينالىپ, مەرەكەلىك ساپتاعى ارداگەرلەر قاتارى دا ازايىپ بارادى. جىلدار جىلجىپ جاتىر, وكىنىشكە قاراي, ارداگەر سۋرەتشىلەردەن ساناۋلى عانا قالدى. ۇلى وتان سوعىسى جىلدارى قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ 50-دەن استام مۇشەسى مايدانعا اتتانىپ, ولاردىڭ كەيبىرى جارالانىپ, جۇيكەلەرى زاقىمداندى. ال, سۋرەتشىلەردىڭ كوبىسى وتان الدىنداعى بورىشىن وتەپ, مايدان دالاسىندا قازا تاپتى. الايدا, ولاردىڭ ونەرى وزدەرىنىڭ تۋىندىلارىندا ءومىر ءسۇرۋدى جالعاستىرۋدا. مايداندا قازا تاپقانداردى ءبىز قۇرمەتپەن ەسكە الامىز. ولاردىڭ اراسىندا ل. گەربانوۆسكي (1912-1944), ە. ەۆداكوۆ (1913-1941), د. ەلكين (1907-1941), ا. زاكوۆرياشين (1899-1945), ا. يلين (1915-1941) جانە ا. تاشباەۆ (1915-1941) بار, – دەيدى ونەرتانۋشى سامال مامىتوۆا.
كورمەدە وزدەرىنىڭ اسكەري مىندەتىن ادال وتەپ, ۇرىستا كورسەتكەن ەرلىكتەرى مەن قاھارماندىقتارى ءۇشىن مەدالدارمەن جانە وردەندەرمەن ماراپاتتالعان, كوپشىلىگى جاراقات العان سۋرەتشىلەردىڭ ەڭبەكتەرى ورىن العان. ولاردىڭ ۇلەسىنە تيگەن سوعىستىڭ سۇراپىل كۇندەرى مەن قيىن-قىستاۋ جاعدايلاردى باياندايتىن سوعىس تاقىرىبى بەيبىت ومىرگە ارالاسقاننان كەيىن ۇزاق ۋاقىت بويى ولاردىڭ شىعارماشىلىعىنان ورىن الدى. ولار كورگەندەرى مەن باسىنان كەشكەندەرىن قاعازعا ءتۇسىرۋدى بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى بورىشى دەپ سانادى. دەگەنمەن دە, سوعىس ولاردىڭ تۋعان ولكەسىنىڭ تابيعاتى مەن بەيبىت ءومىردىڭ سۇلۋلىعىنا دەگەن قۇشتارلىقتارىن ارتتىرا بەردى. ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان قازاقستاندىق سۋرەتشىلەردىڭ ءتىزىمى تومەندەگىدەي:
اجيەۆ ءۇ., الەكساندروۆ ن., اندريۋك پ., انتونەنكو پ., بارانوۆ ك., بوندارەنكو ي., گاەۆ ن., گەربانوۆسكي ل., گوروۆىح ا., دانيلوۆ پ., دميتريەۆ ۆ., دروزدوۆ ا., ەۆداكوۆ ا., ەلكين د., ەسىركەەۆ ر., زاكوۆرياشين ا., يلياەۆ گ., يلين ا., كالاچەۆ د., قاناپيانوۆ ج., كۆاچكو ي., كەنجەباەۆ ش., كولودەنكو ۆ., كۋزنەتسوۆ ك., ماريكوۆسكي پ., مولدانيازوۆ ە., مەيىرمانوۆ ر., ناسەدكين ن., نۇرمۇحاممەدوۆ ن., پەتكو ي., پوپوۆ پ., پونومارەنكو گ., پليۋحين ك., راحيموۆ ح., رەچەنسكي پ., سيزينتسەۆ ا., ستادنيچۋك ي., ستەپانوۆ ا., ستولياروۆ س., تاشباەۆ ا., تيموفەەۆ ن., تكانكو ۆ., وسكەنباەۆ م., ورازاەۆ ى., فەدوروۆ ل., حايداروۆ ءا., قوجىقوۆ ق., تسيۆچينسكي ن., چەكالين ب., شەرەمەتەۆ گ., شكولنىي ا., شنەيدەرمان يۋ., ياكوۆلەۆ ن.
ۆيرتۋالدى كورمەدە, ونىڭ ىشىندە ءا. قاستەەۆ اتىنداعى قر ءموم شەتەل ونەرى قورىنان تۋىندىلار, بالتىق جاعالاۋى, بەلارۋس, ۋكراينا, ورتا ازيا, رەسەي – كەڭەس رەسپۋبليكالارىنىڭ كەسكىندەمە جانە گرافيكا تۋىندىلارى دا ۇسىنىلعان.
بۇل ۇمىتىلماس ۋاقىتتىڭ وقيعالارىن جەكە باسىنان وتكەرگەن, ۇرىستارعا قاتىسقان, ءومىر بويى ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىن سەزىنگەن جانە ەسىنە ساقتاعان بەينەلەۋ ونەرى شەبەرلەرىنىڭ شىعارمالارى ەرەكشە قۇندى. ولاردىڭ ىشىندە: گلازۋنوۆ ي., رەسەي (كسرو حالىق سۋرەتشىسى), ۆاسين ۆ., رەسەي (رسفسر ەڭبەك سىڭىرگەن سۋرەتشىسى, ۇوس قاتىسۋشى), كۋنتسا ر., ليتۆا, تاڭسىكباەۆ و., وزبەكستان (كسرو حالىق سۋرەتشىسى), ۋرباناۆيچيۋس ە., ليتۆا, الەكسەەۆ ا., رەسەي (رسفسر ەڭبەك سىڭىرگەن سۋرەتشىسى, ۇوس قاتىسۋشى), بيبيكوۆ ۆ. رەسەي (رسفسر ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى, ۇوس قاتىسۋشى), گورەلوۆ ر. رەسەي (ۇوس قاتىسۋشى), دۋدارەنكو ل., بەلورۋسسيا جانە باسقالارى.
سوعىس جىلدارىنداعى كوركەم الەمدە گرافيكا ونەرىنە ەرەكشە ورىن بەرىلدى. ۇگىت-ناسيحات پەن پاتريوتتىق پلاكاتتار, كومىرمەن نەمەسە قارىنداشپەن سالىنعان سۋرەتتەر حالىققا دەم بەرەتىن, شابىتتاندىراتىن جانە جاناشىر بولعان بارلىق ازاماتتاردىڭ, اسكەريلەردىڭ بەت-الپەتىن, جاۋىنگەرلىك كورىنىستەرگە جىلدام جاۋاپ قايتارۋعا جانە سۋرەتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ۆاسيلەۆ و. «ۇوس كۇندەرى» (1957), ا. الەكسەەۆتىڭ «ماسكەۋ 1941» توپتاماسىنىڭ گرافيكالىق پاراقتارى, ر. گورەلوۆتىڭ «كرەمل شابۋىلى» (1957), ۆ. لينكور بيبيكوۆتىڭ وڭتۇستىك ايلاقتاعى «سەۆاستوپول» (1947) اۋىر سوعىس شايقاستارى بەينەلەنگەن. سۋرەتتەر سونشالىقتى شىنايى بولعاندىقتان, كورەرمەن زەڭبىرەكتەردىڭ جارىلىسى مەن شايقاسىپ جاتقانداردىڭ داۋىسىن ەستي الادى. سۋرەتشى د. دميتريەۆتىڭ «ازامات سوعىسىنا» (1957) اۆتوبيوگرافياسى جانە ا. الەكسەەۆتىڭ «شىعارىپ سالۋ» (1967) – مايدانعا اتتانعان ساربازداردىڭ ءۇي-ىشىلەرىمەن قوشتاسۋىنىڭ ليريكالىق كورىنىسىن جەتكىزەدى.
سوعىس جىلدارىنىڭ تاريحي جادىن ساقتاۋ, بۇل ارقايسىمىزدىڭ بورىشىمىز, قيىن كەزەڭدەگى وقيعالاردىڭ شەجىرەسى, بۇگىندە كينەماتوگرافيادا, فوتوماتەريالداردا جانە ارينە سوعىس باتىرلارىنىڭ پورترەتتەرىن ماڭگىلىككە قالدىرعان سۋرەتشىلەردىڭ تۋىندىلارىندا, شىعارما اۆتورىن الاڭداتقان سەزىمدەر مەن ويلار سول قيىن كەزەڭنىڭ دەرەكتى كۋاگەرى بولىپ قالادى. بىراق, كوكتەممەن بىرگە ءار ۇيگە, ءار وتباسىنا جەڭىس كۇنى كەلەدى. بۇگىن ءبىز سوعىسقا ارنالعان سۋرەتشىلەردىڭ تۋىندىلارىنا قاراپ, ولاردى جاساعان ادامدار مەن ولاردىڭ كىمدەرگە ارنالعانى تۋرالى ريزاشىلىقپەن ويلايمىز, ويتكەنى بۇل تۋىندىلاردا وتان بەينەسى, باتىر حالىقتىڭ بەينەسى بارلىق قىرىنان پايدا بولادى.
الماتى
