زەرتتەۋدىڭ نەگىزگى تۇجىرىمدارى مەن كەڭەستەرى ونلاين ترانسلياتسيا اياسىندا ۇسىنىلدى. نەگىزگى بايانداماشىلار: تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى قورىنىڭ جوبا جەتەكشىسى گۇلبانۋ پازىلحايروۆا, زەرتتەۋ جانە كونسالتينگ ورتالىعىنىڭ سەرىكتەستەرى ءانۋار بورانباەۆ جانە قۋانىش جايىقوۆ. ءىس-شارانى تالاپ قولدانبالى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى راحىم وشاقباەۆ جۇرگىزدى.
ءىس-شاراعا شاقىرىلعان ۇلتتىق ساراپشىلار: الپىسوۆ ەرمەك – ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى, شوقان لاۋمۋلين – كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دامۋدى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى, گۇلميرا رايسوۆا – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ HR-مەنەدجەرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى, توعجان قوجاليەۆا – HAQ ازاماتتىق قوزعالىسىنىڭ باستاماشىسى; سەرگەي دومنين – «ەكسپەرت قازاقستان» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى; ەرنار جاركەشوۆ – Whiteshield Partners حالىقارالىق كونسالتينگتىك كومپانيانىڭ قازاقستاندىق وكىلدىگىنىڭ ديرەكتورى.
تانىستىرۋ بارىسىندا زەرتتەۋ اۆتورلارى ادامي كاپيتالدى دامىتۋعا جاڭا كوزقاراس ۇسىندى. زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ پىكىرى بويىنشا, بۇل تۇجىرىمداما ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ شەڭبەرىنەن تىس بولىپ تابىلادى – ادامنىڭ «جۇمساق» داعدىلارىنىڭ قالىپتاسۋى مەن ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن قۇندىلىقتار مەن بەيرەسمي ينستيتۋتتاردىڭ اسەرىن قاراستىرۋ قاجەت.
تىڭداۋشىلاردى ادامي كاپيتالدى دامىتۋداعى نەگىزگى ماسەلەلەرمەن تانىستىرۋ ءۇشىن دەموگرافيا, تابىس, جۇمىسپەن قامتۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى نەگىزگى «تۇراقتى» فاكتورلار تۋرالى ناتيجەلەر ۇسىنىلدى. قازاقستاندىقتاردىڭ قۇندىلىق پورترەتىن تالداۋ ناتيجەلەرىنە جانە حالىقتىڭ كەڭىستىكتىك سيپاتتامالارىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. سىرتقى فاكتورلاردىڭ اسەرى دە تالداندى: جاھاندىق تەندەنتسيالاردىڭ ەكى توبى – تالانتتار ءۇشىن جارىس جانە داعدىلاردى قايتا قۇرۋ – ادامي كاپيتالدى دامىتۋ.
زەرتتەۋ اۆتورلارى نەگىزگى قورىتىندى رەتىندە قازىرگى ءYشىنشى مودەرنيزاتسيانى تەجەلەپ تۇرعان ء«تيىمسىز» قۇندىلىقتار مەن بەيرەسمي ينستيتۋتتاردى وزگەرتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كورسەتەدى. كەڭىستىك تۇرعىسىنان ادام كاپيتالىنىڭ گەتەروگەندى ەكەنى انىقتالدى – ءىس جۇزىندە ەل ءتورت ۇلكەن ايماققا ءبولىنىپ تۇر, بۇل جاعداي بىرىڭعاي ساياساتتىڭ تيىمدىلىگىن تومەندەتەدى جانە باعىتتالعان ءتاسىلدى قاجەت ەتەدى.
انىقتالعان ماسەلەلەردى ەسكەرە وتىرىپ, شەشىمدەردىڭ ەكى توپتاماسى ۇسىنىلدى: كەڭىستىكتى قايتا ويلاستىرۋ - «ەلدىڭ جاڭا كارتاسى» جانە كولدەنەڭ ساياسات - الەۋمەتتىك كاپيتالدى دامىتۋ.
تانىستىرىلىمىنان كەيىن ساراپشىلار زەرتتەۋ تاسىلدەرىنە جانە ونىڭ ناتيجەلەرىنە وڭ باعا بەردى, سونىمەن قاتار ودان ءارى زەرتتەۋدى جەتىلدىرۋگە باعىتتارىن ۇسىندى.
سونىمەن, ە.الپىسوۆ ورتالىقسىزداندىرۋ جانە ينستيتۋتتاردى نىعايتۋ جونىندەگى ۇسىنىستارمەن كەلىستى: ء«يا, ورتالىقسىزداندىرۋ قاجەت, جەرگىلىكتى بيلىككە كوبىرەك قۋات بەرۋ كەرەك. قازىر ءبىز دە سول بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. ءبىز قازىرگى ۋاقىتتا اكىمشىلىك-اۋماقتىق ءبولىنۋ جانە بيۋدجەتتىك پروتسەدۋرالاردى جەڭىلدەتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاپ جاتىرمىز».
ۆيتسە-مينيستر سونداي-اق كەڭىستىكتى دامىتۋعا بايلانىستى باستامالاردى كەڭەيتۋگە كەڭەس بەردى: «ەڭ ۇلكەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – مونوقالالاردان ەلدى كوشىرۋ. بىزدە قازىر جاڭاوزەن ماسەلەسى بار – ادامدار بۇل قالادان تولىعىمەن كەتكىلەرى كەلمەيدى. مەنىڭ ويىمشا, ءبىز وسى ايماقتا قونىس اۋدارۋ باعدارلامالارىن جاساۋىمىز كەرەك».
ادامي كاپيتالدى قۇندىلىقتار پريزماسى ارقىلى قاراستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن گ. رايسوۆا قولدادى: «ۇيىمدار ترانسفورماتسيا جولىنا ءتۇسىپ, ءبىر نارسەنى قاتتى وزگەرتكىسى كەلسە, ولار كوبىنەسە مىنەز-ق ۇلىق كوزقاراستارىنا تىرەلەدى. اسىرەسە كوشباسشىلار دەڭگەيىندە: كوشباسشى-باعىنىشتى ءوزارا ءىس-قيمىل, كوشباسشىلىق ستيل, مادەني ستيل. [...] «رولدىك مودەلدەردى يمپورتتاۋ» ولشەۋى – مادەنيەتتى وزگەرتۋ ءۇشىن وتە كۇشتى قۇرال. بىراق "جارقىن جۇلدىز" دەپ اتالاتىن جاقسى ءتاسىل بار, ءتاسىلدىڭ ءمانى ءوزىڭىزدىڭ ورتاڭىزدا ىنتا, جاسامپازدىق جانە دەمەۋ قۇندىلىقتارىن كورسەتەتىن ادامداردى تابۋ».
ت. قوجاليەۆا ەڭبەك جانە جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى الەۋەتتى شەشىمدەردى ۇسىندى: «تاجىريبە كورسەتكەندەي, ءبىزدىڭ قازاقستاندىقتار وزدەرىنىڭ بىلىمىنە بايلانىستى شەتەلدىك ماماندارمەن باسەكەگە قابىلەتتى. بىزگە شەتەلدىك كومپانيالارعا كادرلاردى دايارلاۋعا كوڭىل بولۋگە بولادى. قىتاي بۇرىن وسى ستراتەگيانى ۇستانعان-تىن. ءبىز قانداي كادرلار دايارلاۋ كەرەكتىگىن تۇسىنگەن كەزدە, قانداي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋىمىز كەرەك ەكەنىن تۇسىنەتىن بولامىز».
ۆەبيناردىڭ قورىتىندى كەزەڭى اۋديتوريانىڭ سۇراق-جاۋاپ سەسسياسى بولدى. حالىقتىڭ قۇندىلىقتارىن وزگەرتۋ جانە تەحنولوگيالىق ۇردىستەردىڭ ادامي كاپيتالدى دامىتۋعا اسەرى تۋرالى ماسەلەلەر تالقىلاندى.
