پارلامەنت • 05 مامىر، 2020

سەنات توراعاسى سايلاندى

24 رەت كورسەتىلدى

كەشە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن پارلامەنت سەناتىنىڭ وتىرىسى ءوتتى.

ەلدى  ءبىلىمدى ازاماتتار ورگە سۇيرەيدى

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ پارلامەنت سەناتى دەپۋتاتتارىنىڭ الدىندا سويلەگەن سوزىندە الدىمەن بۇكىل الەمدى الاڭداتقان ىندەت كەزىندە ەل ازاماتتارىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن قولعا الىنعان ءىس-شارالارعا توقتالىپ، پاندەميانىڭ سالدارىنان تۋىنداعان داعدارىسقا قارسى جۇمىستاردى پىسىقتادى.

– بۇكىل ەلىمىز وسى ىندەتكە قارسى كۇرەسۋ ءۇشىن جۇدىرىقتاي جۇمىلا ءبىلدى. اسىرەسە، دارىگەرلەر، اسكەري قىزمەتشىلەر، پوليتسەيلەر، ۆولونتەرلەر كۇن-ءتۇن دەمەي جۇمىس ىستەۋدە. ولاردىڭ ءبارى وتانعا ادال قىزمەت ەتۋدىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتتى. سىن ساعاتى قاسيەتتى رامازان ايىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. حالىقتىڭ جىگەرىن قايراپ، ءتوزىمىن شىڭداۋعا مۇنىڭ دا اسەرى بولدى. ءبىز دەر كەزىندە قولعا الىنعان شارالاردىڭ ارقاسىندا ىندەتتىڭ جاپپاي تارالۋىنا توسقاۋىل قويدىق. مۇنى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى، حالىقارالىق ساراپشىلار جوعارى باعالادى. پاندەميا ەل ەكونوميكاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىر. وسىعان وراي، ۇكىمەت ازاماتتارعا، شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنە قولداۋ كورسەتۋدە. بيۋدجەتتەن قوماقتى قاراجات ءبولىندى.

تابىسىنان ايىرىلعان ادامدار قار­جى­لاي كومەك الىپ جاتىر. مۇنىڭ ءبارى حالىق­تىڭ تۇرمىس جاعدايىن تومەندەتپەۋ ءۇشىن جاسالۋدا. قابىلدانعان شارالار ءوز ناتيجەسىن بەرە باستاعانىن كورىپ وتىر­مىز. جاعداي كۇردەلەنىپ كەتپەسە، تو­تەنشە جاعداي رەجىمى 11 مامىردا اياقتا­لادى. بىراق كارانتين رەجىمىنە بايلانىستى ءىس-شارالار جالعاسا بەرەدى. بۇل ەل تۇر­عىن­دارىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن اسا قاجەت. ازا­ماتتارىمىز بىرتە-بىرتە قالىپتى ومىرگە قايتا ورالادى دەپ سەنەمىن، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

ءسوزىن وسىلاي ساباقتاي كەلە مەملەكەت باسشىسى ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالىق دامۋ جولىمىز بار ەكەنىن، قانداي قيىندىق بولسا دا، ەلباسىمىزدىڭ ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىراتىنىمىزدى مالىمدەدى.

– بۇل – ساياسي ساباقتاستىقتى ساقتاۋ دەگەن ءسوز. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرە­زيدەنتى – مەملەكەتىمىزدىڭ نەگىزىن قالاۋشى، الەمدىك دەڭگەيدەگى تاريحي تۇلعا. مۇنى ەشقاشان ۇمىتپاۋىمىز قاجەت. سونداي-اق وسكەلەڭ ۇرپاققا تۇسىندىرگەنىمىز ءجون. ءبىز داعدارىستان كەيىنگى كەزەڭگە قازىردەن باستاپ دايىندالۋىمىز كەرەك. قانداي كۇردەلى جانە قاۋىپتى بولسا دا، داعدارىس – وتپەلى نارسە. ول جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. سوندىقتان ەلباسى 24 ساۋىردە قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا كەلەشەكتەگى ەكونوميكالىق ستراتەگيامىز جونىندە ايتىپ، ايقىن باعدار كورسەتتى. مەن 27 ساۋىردە ارنايى مالىمدەمە جاسادىم. ۇكىمەت پەن اكىمدەردىڭ الدىنا ناقتى مىن­دەت­تەر قويدىم. وسىعان وراي كەشەندى ءىس-قي­مىل باعدارلاماسى بار دەپ كۇمانسىز ايتۋعا بولادى. ونى ەشقانداي قوسىمشا مالىمدەمەلەرمەن تولىقتىرماي جۇزەگە اسىرعان ءجون. قازىر ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك ەكونوميكالىق دامۋدى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن جۇمىس جۇرگىزۋدە. 11 مامىرعا دەيىن ارنايى جوسپار دايىندالماقشى، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى پاندەميانىڭ ەل ەكو­نوميكاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىر­عانىنا نازار اۋدارىپ، ەكونوميكادا تۇبە­گەيلى رەفورما جۇرگىزۋ كەرەك ەكەنىن العا تارتتى. بۇل رەتتە ەڭ الدىمەن، ەكونو­ميكالىق ءوسىمدى قالپىنا كەلتىرىپ، حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە باسىمدىق بەرىلدى.

– ءبىز وسى پاندەميادان ساباق الۋىمىز كەرەك. كەيبىر سالالاردا كەمشىن تۇستارىمىز بار. مۇنى ىندەتتەن تۋىنداعان احۋال انىق اڭعارتتى. سوندىقتان الدا تۇرعان بىرقاتار مىندەتكە نازار اۋدارعىم كەلەدى. ءبىرىنشى كەزەكتە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە باسا ءمان بەرگەن ءجون. بۇل سالانى جاڭعىرتۋ ءۇشىن تىڭ باستامالاردى قولعا الۋىمىز قاجەت. زامان تالابىنا ساي اۋرۋحانالار سالىپ، قاجەتتى قۇرال-جابدىقپەن قامتاماسىز ەتۋ اسا ماڭىزدى. بۇدان بىلاي مەديتسينا عىلىمىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋىمىز كەرەك. وسى سالادا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن عالىمدارىمىزدىڭ الەۋەتى زور. ماماندارعا لايىقتى جاعداي جاساپ، ناقتى قولداۋ كورسەتكەن ابزال. سونىمەن قاتار ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىن تولىعىمەن جاڭعىرتاتىن بولامىز. وسى رەتتە وزىق تەحنولوگيالار مەن تسيفرلاندىرۋدى كەڭىنەن قولدانۋىمىز كەرەك. بۇل – باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. ءبىز باسەكەگە قابىلەتتى ۇلت قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ادام كاپيتالىن دامىتۋىمىز كەرەك. بۇل – ستراتەگيالىق ماڭىزى بار مىندەت. ويتكەنى قازاقستاننىڭ بولاشاعى ءبىلىمدى ءارى بىلىكتى ازاماتتاردىڭ قولىندا، – دەدى پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ توتەنشە جاعداي كەزەڭىندە مەملەكەت مۇقتاج جانداردى ەرەكشە قامقورلىققا العانىن، مۇنداي ءىس-شارالار، ءتىپتى، دامىعان مەملەكەتتەردە دە بولماعانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ول تاعى ءبىر ماڭىزدى ماقسات رەتىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى وركەندەتۋگە ءمان بەرىپ، بۇعان مەملەكەت تاراپىنان بارىنشا قولداۋ كورسەتۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى.

– ۇلتتىق ەكونوميكانى ءارتاراپ­تاندىرۋ – كەزەك كۇتتىرمەيتىن مىندەت. شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋ ءۇشىن وتاندىق ءوندىرىستىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ قاجەت. بۇل – وڭاي ماسەلە ەمەس. دەگەنمەن ونى باستى نازاردا ۇستايمىز. ءبىز قولعا العان ساياسي رەفورمالاردى جالعاستىرا بەرەمىز. ونسىز مەملەكەتىمىز دامىمايدى. وسى رەتتە مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ اسا ماڭىزدى. بىزگە باسشىلاردىڭ جاڭا بۋىنىن تاربيەلەۋ كەرەك. ەلدىڭ مۇددەسىن ويلايتىن ماماندار بولماسا، باس­تامالارىمىز ناتيجەسىن بەرمەيدى. وسى تۇرعىدا مەن ۇسىنعان «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنىڭ ماڭىزى زور دەپ ويلايمىن. جالپى، ءبىز ەلباسى ماقۇلداعان ۇلت جوسپارىن مىندەتتى تۇردە جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەك. بۇل – بۇگىنگى زاماننىڭ تالابى، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىلۋىنە قاشاندا بەلسەنە ارالاساتىن پارلامەنتتىڭ، سونىڭ ىشىندە سەناتتىڭ رولىنە ارنايى توقتالدى.

– بۇكىل ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان وسىنداي مىندەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى ۇيلەسىم قاجەت. ماڭىزدى رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋدا پارلامەنتتىڭ، اسىرەسە، سەناتتىڭ ءرولى دە، قۇزىرەتى دە ەرەكشە. سەناتتىڭ ەڭ باستى مىندەتى – ساپالى زاڭداردى قابىلداۋ. مۇنداي زاڭدار رەفورمالارعا جول اشادى، تۇراقتىلىق پەن ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتەدى. سەنات دەپۋتاتتارى زاڭ جوبالارىن تالقىلاۋ كەزىندە نەمەسە باسقا فورماتتاعى باسقوسۋلار بارىسىندا قوعامىمىزداعى ەڭ وزەكتى، ەلدى الاڭداتاتىن ماسەلەلەر جونىندە وتكىر ويلار، سىني پىكىرلەر ايتۋعا قۇقىلى. بۇل ماسەلە بويىنشا داۋ جوق. بۇل رەتتە سىزدەردىڭ جۇمىستارىڭىز وتە جاۋاپتى ەكەنىن جاقسى بىلەمىن، – دەدى پرەزيدەنت.

 ۇسىنىلعان كانديداتۋرانى قولدادى

مەملەكەت باسشىسى پارلامەنت سەنا­تى­نىڭ جۇمىسىنا كوزقاراسى جاقسى ەكە­نىن اڭعارتىپ، داريعا نازارباەۆانىڭ سەنات توراعاسى لاۋازىمىندا اتقارعان قىزمەتىن جوعارى باعالادى.

– وزدەرىڭىزگە ءمالىم، مەنىڭ جارلىعىم­مەن سەنات دەپۋتاتى داريعا نۇرسۇلتانقىزى نازارباەۆانىڭ وكىلەتتىگى توقتاتىلدى. ول سەنات توراعاسى رەتىندە ءبىر جىلدان استام بەلسەندى ءارى جەمىستى جۇمىس ىستەدى. سول ءۇشىن داريعا نۇرسۇلتانقىزىنا ريزاشىلىعىمدى ءبىلدىردىم، – دەدى پرەزيدەنت.

بۇگىنگىدەي كۇردەلى كەزەڭنەن ەلىمىزدى امان-ەسەن الىپ شىعۋ ءۇشىن سەنات دەپۋتاتتارىن جۇمىلا جۇمىس ىستەۋگە شاقىرعان قاسىم-جومارت توقاەۆ پارلامەنت سەنا­تىنىڭ توراعاسى لاۋازىمىنا ماۋلەن اشىم­باەۆتىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىندى.

– مەنىڭ جارلىعىممەن ماۋلەن اشىم­باەۆ سەنات دەپۋتاتى بولىپ تاعاي­ىن­دالدى. كونستيتۋتسيانىڭ 58-بابىنىڭ 1-تارماعىنا سايكەس پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى لاۋازىمىنا ماۋلەن ساعاتحان ۇلى اشىمباەۆتىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىنامىن. ول مەملەكەت قىزمەتىنىڭ قىر-سىرىن جەتىك مەڭگەرگەن، ۇزاق جىل ءتۇرلى سالادا جەمىستى جانە ءتيىمدى جۇمىس اتقاردى. پارلامەنت جۇمىسىن جاقسى بىلەدى. ءاردايىم وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ابىرويمەن اتقارىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى تاجىريبەسى مول. سوندىقتان بۇل قىزمەتتى ابىرويمەن اتقاراتىنىنا كۇمانىم جوق. ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ كانديداتۋراسىن سەنات تور­اعالىعىنا لايىقتى دەپ سانايمىن، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ جۇ­مى­سىنا جەمىس تىلەي وتىرىپ، ءاردايىم باعىت-باعدارىمىزدان جاڭىلماي، العا باتىل قادام جاساۋعا شاقىردى، بىرلىگىمىز بە­كەم بولسا، كەز كەلگەن قيىندىقتى ەڭسەرە­تىنىمىزدى باسا ايتتى.

پرەزيدەنتتىڭ ۇسىنىسى بويىنشا سەنا­تور­لار جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى ماۋ­لەن اشىمباەۆتى پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى ەتىپ ءبىراۋىزدان سايلادى. داۋىس بەرۋ قورىتىندىسىن سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بەكتاس بەكنازاروۆ جاريالادى.

ءوز كەزەگىندە جاڭا لاۋازىمعا سايلانعان ماۋلەن اشىمباەۆ پرەزي­دەنتكە جانە سەناتورلارعا جوعارى سەنىم بىلدىرگەنى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.

– پرەزيدەنتىمىز ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان ماقساتتارعا جان-جاقتى توقتالىپ كەتتى. قازىرگى ۋاقىتتاعى ەڭ وزەكتى ماسەلە، ول ارينە، پاندەميامەن – بۇكىل الەمگە تاراعان وسى ىندەتپەن كۇرەستى جالعاستىرۋ. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي، بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باستى مىندەتى توتەنشە جاعداي رەجىمى اياقتالعاننان كەيىن ەلباسىمىزدىڭ ساياساتىنىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاپ، مەملەكەتىمىزدى، ەكونوميكانى ودان ءارى دامىتۋعا، ەلىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارت­تىرۋعا باعىتتالعان پرەزيدەنتىمىزدىڭ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ – بارلىق مەملە­كەتتىك ورگاننىڭ الدىندا تۇرعان ەڭ نەگىزگى ماقسات. قازاقستان پارلامەنتى سەنا­تى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياساتىن زاڭ­نامالىق تۇرعىدا ساپالى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاجەتتى بار­لىق شارانى جۇزەگە اسىرۋعا كۇش سالادى، – دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار