كوروناۆيرۋس • 01 مامىر، 2020

COVID-19 : ەركىنسۋگە ەرتە ەكەنىن ەسكەرتەدى

1090 رەت كورسەتىلدى

11 مامىردان كەيىن ەلىمىزدە كوروناۆيرۋس دەرتىنىڭ قارقىنى باسىلىپ، ەلدە جايماشۋاق ءومىر قايتا ورنايتىنداي سەزىلىپ جاتىر. ساراپشىلار  ەركىنسۋگە ءالى ەرتە دەپ وتىر. سەبەبى، ىندەت جۇقتىرعانداردىڭ جاڭا دەرەكتەرى تاۋلىك سايىن تىركەلىپ جاتىر. بۇل ىندەتپەن ءالى بىرەر ايعا دەيىن «كورشى  قوناتىنىمىزدى»، بەتپەردە مەن سپرەيلەر كۇندەلىكتى تۇتىناتىن قاجەت تاۋارلاردىڭ ءبىرى بولا بەرەتىنىن سەزىپ ءجۇرمىز.   

اقش-تا ءبىلىم الىپ جاتقان قازاقستاندىق جۋرناليست جولداس ءورىسباي قازاقستاندا ۆيرۋس جۇقتىرۋ دەڭگەيى ماۋسىم ايىندا شارىقتاۋ شەگىنە جەتەتىنىن ەسەپتەپ شىعارىپتى.   نەگە بۇلاي ەكەنىن انىقتاۋ ءۇشىن ول ماتەماتيكالىق ەسەپتەۋ جۇرگىزىپ،  يتاليا، اقش، رەسەي جانە قازاقستان كەيستەرى بىرىكتىرىلگەن. «رەسەي مەن قازاقستاندا كەيستەردىڭ شارىقتاۋ شەگىنە قاشان جەتەتىنىن يتاليا مەن اقش-تاعى كەيستەر سانىنىڭ ءوسۋ قارقىنىنا قاراپ، سالىستىرمالى تۇردە بولجاۋعا بولادى. ول ءۇشىن كوروناۆيرۋس كەيسىنىڭ اقش پەن يتاليانىڭ بارلىق ايماعىن قامتىعان كۇننەن شارىقتاۋ شەگىنە جەتكەنگە دەيىنگى ارالىقتاعى كۇن سايىنعى پايىزدىق ءوسىمنىڭ وزگەرۋ كوەففيتسيەنتىن انىقتاۋ كەرەك. 

3 ناۋرىزدا اقش-تىڭ بارلىق شتاتىندا كوروناۆيرۋس كەيسى تىركەلدى. ال اقش-تاعى كەيس سانى بويىنشا شارىقتاۋ شەگى 25 ءساۋىر كۇنى ء(بىر تاۋلىكتە 36 847 ادامدا ۆيرۋس بار ەكەندىگى انىقتالدى) بولدى. دەمەك، 3 ناۋرىزدان 25 ساۋىرگە دەيىنگى ارالىقتاعى كۇن سايىنعى پايىزدىق ءوسىمنىڭ وزگەرۋ كوەففيتسيەنتىن ەسەپتەسەك، 49 پايىزدان 3،9 پايىزعا وزگەرگەن. سوسىن اقش-تا كەيس سانى شارىقتاۋ شەگىنە جەتۋى ءۇشىن 53 كۇن قاجەت بولدى. COVID-19 كەيستەرى بويىنشا، يتاليانىڭ بارلىق ايماعى 23 اقپاندا قامتىلدى. دەمەك سول كۇننەن 21 ناۋرىزعا دەيىنگى ارالىقتى ەسەپتەسەك، كوەففيتسيەنت 90 پايىزدان 14 پايىزعا وزگەرگەنىن كورەمىز. سونىمەن، يتاليادا كەيس سانىنىڭ شارىقتاۋ شەگىنە جەتۋىنە 26 كۇن كەتكەن. اقش-تا حالىق سانى 328 ميلليون، ال يتاليا حالقىنىڭ سانى 60 ميلليون ەكەنى بەلگىلى. بىرىنشىسىنە (اقش-قا) شارىقتاۋ شەگىنە جەتۋگە 53 كۇن، ەكىنشىسىنە (يتالياعا) 26 كۇن كەتكەن. رەسەيدىڭ حالىق سانىنىڭ 144 ميلليون ەكەنىن ەسكەرسەك، رەسەيگە شارىقتاۋ شەگىنە جەتۋگە ورتا ەسەپپەن 40 كۇن قاجەت بولادى. 17 ءساۋىر كۇنى رەسەيدىڭ التايىندا (التايسكي كراي) العاشقى كەيس انىقتالىپ، كوروناۆيرۋس انىقتالماعان ايماق قالمادى. دەمەك، 17 ساۋىردەن 40 كۇن ساناساق، رەسەيدەگى كەيستەردىڭ شارىقتاۋ شەگى مامىردىڭ سوڭعى كۇندەرىنە تۋرا كەلەدى. ال وزگەرۋ كوەففيتسيەنتى 17 ساۋىردەن بۇگىنگە دەيىن 15 پايىزدان 7.4 پايىزعا اۋعان.

قازاقستاندا وبلىستار بويىنشا سوڭعى بولىپ كەيسى تىركەلگەن 3 ءساۋىر كۇنى قوستاناي بولدى. سول كۇننەن باستاپ بۇگىنگە دەيىنگى كەيستەر سانىنىڭ كۇن سايىنعى پايىزدىق ءوسىمىنىڭ وزگەرۋ كوەففيتسيەنتى 6،5 پايىزدان 5،3 پايىزعا وزگەرىپ وتىر. قازاقستاندا وزگەرۋ كوەففيتسيەنتىنىڭ سالىستىرمالى تۇردە تومەن بولۋىنا جانە وزگە ەلدەردىڭ كەيس سانىنا قاتىستى كوررەلياتسيالانباۋىنا تاۋلىگىنە جاسالاتىن تەستىلەۋ سانىنىڭ از ەكەندىگى نەگىز. وسى كۇنگە دەيىن قازاقستاندا كوروناۆيرۋستى انىقتاۋعا قانشا تەست الىنعانى تۋرالى ناقتى دەرەك تابا المادىم.  مىسالى، بۇگىنگە دەيىن اقش 6 ميلليونعا جۋىق، ال رەسەي 3 ميلليوننان استام تەست الىپ ۇلگەرگەن. حالىق سانىن سالىستىرا وتىرىپ ايتقاندا، قازاقستان كەم دەگەندە رەسەيدەن 10 ەسە از جاساي العان بولۋى ءتيىس. ەگەر ودان از جاساعان بولساق، قازاقستاندا كوروناۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانىنىڭ تومەن بولۋىنا تەست جاساۋدىڭ جەتىسپەۋى نەگىز بولادى. بۇل قازاقستانداعى كەيستەر سانىنىڭ شارىقتاۋ شەگىنە جەتۋىن تاعى 10 كۇنگە كەشەۋىلدەتەدى، ياعني ماۋسىمنىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنا تۋرا كەلەدى» دەگەن جۋرناليست پاندەميادان شىعۋدىڭ ءۇش جولى وقىرمانداردىڭ نازارىنا ۇسىنعان. كوروناۆيرۋس پاندەمياسى بۇكىل الەمدى ءدۇر سىلكىندىرىپ وتىر. بۇگىنگە دەيىن الەمدە 3 ميلليوننان استام كوروناۆيرۋس كەيسى انىقتالسا، 217 مىڭ ادام سول ۆيرۋستان ولگەن. ۆيرۋستىڭ ءبىرىنشى تولقىنىنان قىتاي، تايۆان، وڭتۇستىك كورەيا، سينگاپۋر سىندى ەلدەر ءوتتى. كەيبىرەۋلەرىندە كوروناۆيرۋستىڭ ەكىنشى تولقىنى قايتا باستالىپ تا ۇلگەردى. ال يسپانيا، يتاليا جانە اقش سىندى ەلدەر شارىقتاۋ شەگىنەن ءوتىپ، كەيس ساندارىن ازداپ تومەندەتە الدى. بىراق، ازىرگە، مينيمۋمعا دەيىن تومەندەتە العان جوق. باتىس ەۋروپا ەلدەرى مەن اقش پاندەميانى اۋىزدىقتاۋدىڭ ءۇش ءتۇرلى ستسەناريىن قاراستىرىپتى. ء«بىرىنشىسى، سيۋررەاليستىك. ول ازاماتتاردىڭ بەتپە-بەت جۇزدەسۋدەن ماكسيمۋم ارىلىپ، 100 پايىز حالىقتىڭ ۇيىنەن شىقپاي وتىرۋ ارقىلى ۆيرۋستى تولىق جويۋدى بىلدىرەدى. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى، بۇل مۇمكىن ەمەس. سەبەبى ادامداردىڭ بارلىعى بىردەي جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ، ۇيىنەن مۇلدە شىقپاي قويمايدى. ارامىزدا ۆيرۋستىڭ بار ەكەنىن سەنبەيتىندەر دە بار. ولارعا ەشنارسە وزگەرمەگەندەي جۇرە بەرەدى. ودان باسقا، جاۋاپكەرشىلىگى بار ادامدار مينيمۋم بولسا دا قارىم-قاتىناس جاسايدى. ەڭ بولماعاندا دۇكەنگە بارادى نەمەسە ءيتىن سەرۋەندەتىپ، باسقا ادامدارمەن ينتەركوممۋنيكاتسياعا ەنەدى. مۇنداي سيۋررەاليستىك ستسەناريدىڭ جۇزەگە اسىرىلعانىمەن، حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى تومەندەپ، بۇكىلالەمدىك بۇرىن سوڭدى بولماعان داعدارىس ورىن الادى. ەكىنشىسى، رەاليستىك. ول ەشقانداي كارانتين ەنگىزبەي، بۇرىنعى ءومىردى جالعاستىرا بەرۋ ارقىلى ۆيرۋستىڭ تولىق ادامزاتقا جۇعۋى. وسىلاي كوروناۆيرۋستى جۇقتىرىپ، امان قالعاندار ءبىر جىلعا دەيىن قورعايتىن يممۋنيتەت قالىپتاستىرادى. ال دەنساۋلىعى ناشارلاۋ، جاسى ۇلكەندەر جاپپاي قىرىلادى. ەسەسىنە ەشبىر ەل ەكونوميكالىق قيىندىق كورمەيدى. ءۇشىنشىسى، راتسيونالدى. ول ەكونوميكانى دا قۇلدىراتپاي، ادام ءولىمىن دە بارىنشا ازايتۋ ارقىلى پاندەميانى جەڭۋ. بىراق بۇل ادامزاتتىڭ ۆاكتسينا تابىلعانعا دەيىن تۇراقتى تۇردە بۇرىنعى ومىرگە قايتا المايتىنىن بىلدىرەدى. مىسالى، كوروناۆيرۋس تارالا باستاعاندا، كارانتين شارالارى 30-45 كۇنگە ەنگىزىلەدى. ال ۆيرۋستىڭ تارالۋى باسەڭدەگەننەن كەيىن ادامدار قايتادان جۇمىستارىنا ورالىپ، بۇرىنعىشا ءومىر سۇرە باستايدى. مۇنداي كەزدە، ارينە، ۆيرۋس قايتا تاراي باستايدى. ول كەزدە تاعى 30-45 كۇندە كارانتين بەكىتىلەدى. كوروناۆيرۋس تارالۋى تاعى باسەڭدەگەننەن كەيىن، كارانتين شارالارى قايتادان الىنىپ تاستالادى. وسىلاي ادام بالاسى اۋىسىممەن ۆاكتسينا تابىلعانعا دەيىن ءومىر سۇرۋگە ءتيىس. باتىس ەۋروپا ەلدەرى مەن اقش وسى ءۇشىنشى ستسەناريدى تاڭداپ وتىر. سەبەبى كوپ ۋاقىتقا دەيىن ادامدار ۇيلەرىندە مىندەتتەپ وتىرعىزا المايدى. سوسىن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى دا تومەندەيدى. ءتىپتى دامىعان ەلدەردە كومەككە ءزارۋ حالىقتىڭ بارلىعىنا ۇزاق ۋاقىت بويى قارجىلاي قولداۋ كورسەتە الماي وتىر. مىسالى، اقش-تىڭ پاندەميانىڭ كەسىرىنەن زارداپ شەككەن حالىقتى، ونىڭ ىشىندە بيزنەس وكىلدەرىن قولداۋ ءۇشىن 4 تريلليونعا جۋىق قارجى ءبولىپ وتىر. اقش تاريحىندا العاش رەت فەدەرالدى بيۋدجەت دەفيتسيتى ءجىو-ءنىڭ 20 پايىزىنا جەتىپ قالدى. سوندىقتان، ترامپ بيزنەس سەكتورىن مامىر ايىنان اشۋدى باستاماق» دەيدى جۋرناليست.

فرانتسيالىق Figaro باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا بيلل گەيتس قالىپتى ومىرگە ءبىر-ەكى جىلسىز ورالا المايتىنىمىزدى ايتىپ ەاتىر.

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنشە قازىرگە دەيىن 3 ميلليوننان استام ادام دەرت جۇقتىرىپ، 210 مىڭنان استامى كوز جۇمعان. قازاقستاندا اۋرۋ جۇقتىرعاندار سانى 3000-نان استى. 829 ادام جازىلىپ شىقسا، 25 ادام قاۋىپتى دەرتتەن كوز جۇمعان. ەسكە سالايىق، 4 مامىردان باستاپ ەلىمىزدە مىنا مەكەمەلەر جۇمىسىن قايتا باستايدى. شەشىمدى اسقار مامين توراعالىق جاسايتىن مەملەكەتتىك كوميسسيا قابىلداعان. 

  

 

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

اراق اۋرۋدان ايىقتىرمايدى

كوروناۆيرۋس • 10 شىلدە، 2020

پنەۆمونياعا باسقا اتاۋ بەرىلۋى مۇمكىن

كوروناۆيرۋس • 10 شىلدە، 2020

كوروناۆيرۋس ىندەتى 3 كەزەڭنەن تۇرادى

كوروناۆيرۋس • 10 شىلدە، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار