پارلامەنت • 01 مامىر، 2020

ەل تۇرمىسىن كوتەرۋ ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى

7 رەت كورسەتىلدى

پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى داريعا نازارباەۆانىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان زاڭ جوبالارى قابىلداندى.

ارداگەرلەر ارناۋلى زاڭمەن قورعالادى

جالپى وتىرىستىڭ باسىندا ور­تا­لىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشە­سىن تاعايىنداۋ ماسەلەسى قارالىپ، بۇل لاۋازىمعا جوعارعى پالاتا باس­شىسىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا سەرىك سىدىقوۆ بەكىتىلدى.

القالى جيىننىڭ كۇن ءتارتىبى بويىنشا ارداگەرلەر ماسەلەلەرىنە قاتىستى ءۇش زاڭ جان-جاقتى تالقى­لانىپ، قابىلداندى. الدىمەن ەڭ­بەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قور­عاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ پار­لامەنت ماجىلىسىندە ماقۇلدانعان «ار­دا­گەرلەر تۋرالى» زاڭ جوباسىن سەنا­تورلاردىڭ نازارىنا ۇسىنىپ، قۇجات ارداگەرلەردى الەۋمەتتىك قور­عاۋعا بايلانىستى قوعامدىق قاتى­ناستاردى رەتتەيتىن زاڭنامالىق اكتى­لەردى جۇيەلەۋ، قايتا قاراۋ جا­نە ارداگەرلەردىڭ جاڭا ساناتتارىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ازىرل­ەن­گەنىن اتاپ ءوتتى.

بۇل زاڭمەن قاتار «قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنا­مالىق اكتىلەرىنە الەۋمەتتىك قامسىز­داندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» ىلەس­پە زاڭ جوباسى ەكى وقى­لىمدا قارال­دى. اتالعان قۇجات­تىڭ ماقساتى – ار­دا­گەرلەر مەن وتان الدىنداعى اسكەري جانە ازا­ماتتىق بورىشىن وتە­گەن ادام­داردىڭ قۇقىقتارى مەن الەۋ­مەتتىك مۇددەلەرىن قورعاۋ سالاسىن­داعى ماسەلەلەردى رەتتەۋ. قولدا­نىس­تاعى زاڭناماعا سايكەس مەملەكەتتەن جەڭىلدىكتەر مەن كەپىلدىكتەر الاتىن ارداگەرلەرىمىزدىڭ سانى 169 مىڭ بولسا، قوسىمشا كوزدەلىپ وتىرعان مەم­لەكەتتىك قولداۋ شارالارىمەن 180 مىڭ­نان استام ارداگەر قامتىلادى.

سونداي-اق دەپۋتاتتاردىڭ باس­تاماسىمەن قۇقىقتىق نورمالاردى «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭعا سايكەس كەلتىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن سالىق كودەكسىنە جانە سالىق كو­دەك­سىن قولدانىسقا ەنگىزۋ تۋرالى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ەكى وقىلىمدا قارالىپ، ماقۇلداندى. قۇجاتتا ۇوس قاتىسۋشىلارى مەن ولارعا تەڭەستىرىلگەن تۇلعالاردى كولىك، م ۇلىك سالىقتارى، سوتتاردا مەم­لەكەتتىك باج تولەۋ، ازاماتتىق حال اك­تىلەرىن تىركەۋ كەزىندە جانە تاعى باسقا سالىقتاردان، مەملەكەتتىك باجدار­دان بوساتۋ ۇسىنىلادى.

 

الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى رەتتەۋگە باعىتتالعان

بۇدان كەيىن دەپۋتاتتار «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنا­مالىق اكتىلەرىنە ەڭبەك ماسەلە­لەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىق­تى­رۋ­لار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن جان-جاقتى تالقىلادى. بۇل قۇجات قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010-2020 جىلدارعا ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىنا سايكەس الەۋ­مەت­تىك ارىپتەستەرمەن جانە مۇد­دەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىر­لەسىپ ازىرلەندى جانە ەڭبەك قاتىناس­تارىن، ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى مەن ەڭبەكتى قور­عاۋدى رەتتەۋگە باعىتتالعان.

الەۋمەتتىك باعىتتاعى ماقۇل­دان­­عان تاعى ءبىر قۇجات «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭناما­لىق اكتىلەرىنە كوشى-قون پروتسەستەرىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگە­رىس­تەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى بولدى. مۇنى دا سەناتورلار ەكى وقىلىمدا قارادى.اتالعان زاڭ جوباسىن تانىس­تىر­عان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ زاڭ جوباسىن قابىلداۋدىڭ مىندەتى كوشى-قون زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ال كوشى-قوندى رەتتەۋدى كوزدەيتىن قۇجاتتا مەم­لەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «ورالمان» ءسوزىن «قانداس» سوزىنە اۋىس­تىرۋ تۋرالى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى.

سەناتورلار قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىندا بەيبىت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى زاڭ جوباسىن، سونداي-اق زاڭناماعا بەيبىت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى ماسەلەلەرى جونىندەگى تۇزەتۋلەردى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. بۇل قۇجاتتاردىڭ نەگىزگى ماقساتى – ازاماتتاردىڭ بەيبىت جانە قارۋسىز جينالۋعا، جينالىستار، ميتينگىلەر مەن دەمونستراتسيالار، شەرۋلەر مەن پيكەتتەر وتكىزۋدىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن جۇزەگە اسىرۋ.

اقپارات جəنە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ قولدا­نىس­تاعى بەيبىت جينالىستار مەن ميتينگتەر وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى زاڭنىڭ قابىلدانعانىنا 25 جىل وتكەنىن، جاڭا زاڭ قابىلداۋ ۋاقىت تالابى ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق ول مينيسترلىك زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا قوعامدىق پىكىردى، الەۋمەتتىك جەلىلەردى زەردەلەگەنىن، الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزگەنىن، قاراما-قايشى پىكىرلەردىڭ كوپتى­گىنەن بارلىق مۇددەلى تاراپتى قانا­عاتتاندىراتىن وڭتايلى شەشىم تابۋ وڭاي بولماعانىن اتاپ ءوتتى. زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا اقش، ۇلىبريتانيا، فرانتسيا، اۋستراليا، سينگاپۋر، جاپونيا، شۆەتسيا جانە رەسەي سياقتى ەلدەردىڭ اتالعان سالاداعى زاڭنامالارى مۇقيات زەردەلەنگەن ەكەن.

اتالعان قۇجاتتا زاڭناماعا بەيبىت جينالىستاردىڭ بازالىق قاعيداتتارىن ەنگىزۋ كوزدەلەدى. ولار – زورلىق-زومبىلىقسىز سيپات; زاڭدىلىق; مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىكتى، قو­عام­دىق ءتارتىپتى، دەنساۋلىق ساقتاۋ­دى، باسقا ادامداردىڭ قۇقىق­تارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ; قاتىسۋ ەرىكتىلىگى.

كۇن ءتارتىبىنىڭ سوڭىنا قاراي دەپۋ­تاتتار ارىپتەستىك تۋرالى نەگىز­دەمەلىك كەلىسىمدى (2014 جىلعى 4 مامىرداعى قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن ازيا دامۋ بانكى اراسىنداعى قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىن ەكونوميكالىق ءارتاراپ­تان­دىرۋ جانە ونىڭ ورنىقتى دامۋى­نا، جالپى وسۋىنە جاردەمدەسۋ ماق­ساتىندا ىنتىماقتاستىقتى كۇشەي­تۋ جونىندەگى ارىپتەستىك تۋرالى نەگىزدەمەلىك كەلىسىمگە تۇزەتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار) راتيفيكاتسيالادى.

 

باقىلاۋ تاپسىرىلدى

سەنات توراعاسى داريعا نازار­باەۆا جالپى وتىرىستى قورىتىن­دىلاي كەلە، كوپشىلىكتى الاڭداتىپ وتىرعان بىرقاتار ماسەلەگە توقتالدى.

– بۇگىنگى جاعدايدا حالىق جانە ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسى مەملەكەتتىڭ قولداۋىنا مۇقتاج. الەمدىك ەكونوميكاداعى كەلەڭسىز احۋال مەن رەسۋرستاردىڭ شەكتەۋلى بولۋىن ەسكەرەتىن بولساق، ءارتۇرلى ستسەناريلەر مەن بولجامداردى قاراستىرىپ، ناقتى مۇمكىندىكتەر مەن رەزەرۆتەرگە باعا بەرۋىمىز قاجەت. ۇكىمەتتىڭ ءىس-قيمىل جوسپارىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن پارلامەنتتىڭ، وڭىرلەردىڭ، ەكونوميكا سالالارى مەن قوعام وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن تالقىلاۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن. بۇل تالقىلاۋسىز قابىلدانعان قۇجات بولماۋى كەرەك. بۇل ماسەلەلەر بۇكىل قوعامدى تولعاندىرادى. ارينە بۇل جەردە باسىمدىق بەرىلەتىن ماسەلەلەر بار. ءبىرىنشى كەزەكتە – ازىق-ت ۇلىك جانە سانيتارلىق-ەپيدەميالىق قاۋىپسىزدىك، سونداي-اق يمپورتتى الماستىرۋ ماسەلەلەرى. مۇنايدان تۇسەتىن تابىستاردىڭ تومەندەۋى ەكسپورت مۇمكىندىكتەرىن ايتارلىقتاي قىسقارتادى، ياعني كوپ نارسەنى ءبىز ءوزىمىز جاساپ ۇيرەنۋىمىز كەرەك، – دەدى داريعا نازارباەۆا.

سەنات توراعاسى اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ ستراتەگياسىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ قاجەت ەكە­نىن ايتىپ، الەمنىڭ كوپتەگەن ەلى اش­تىقتىڭ ىقتيمالدىعىنان قاۋىپ­تەنىپ جاتقاندا، بىزدە جينالعان ونىم­دەردى نە ىستەرىمىزدى بىلمەي وتىر­عانىمىزدى اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە تۇركىستان وبلىسىنداعى قى­رىق­قابات ونىمىنە بايلانىستى جاعدايدى مىسالعا كەلتىردى.

داريعا نازارباەۆا قىسىلتاياڭ كەزەڭنىڭ باسقا دا ماسەلەلەرىنە توق­تالىپ، ءسوزىنىڭ سوڭىندا پارلا­مەنت بارلىق دەڭگەيدەگى بيلىك ورگان­دارى­نىڭ توتەنشە جاعدايداعى ارە­كەت­تەرىنە ەگجەي-تەگجەيلى تالداۋ جۇر­گىزىپ، جۇيەلى قورىتىندى شىعارۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار