ارداگەرلەر ارناۋلى زاڭمەن قورعالادى
جالپى وتىرىستىڭ باسىندا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسىن تاعايىنداۋ ماسەلەسى قارالىپ, بۇل لاۋازىمعا جوعارعى پالاتا باسشىسىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا سەرىك سىدىقوۆ بەكىتىلدى.
القالى جيىننىڭ كۇن ءتارتىبى بويىنشا ارداگەرلەر ماسەلەلەرىنە قاتىستى ءۇش زاڭ جان-جاقتى تالقىلانىپ, قابىلداندى. الدىمەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ پارلامەنت ماجىلىسىندە ماقۇلدانعان «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ جوباسىن سەناتورلاردىڭ نازارىنا ۇسىنىپ, قۇجات ارداگەرلەردى الەۋمەتتىك قورعاۋعا بايلانىستى قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەيتىن زاڭنامالىق اكتىلەردى جۇيەلەۋ, قايتا قاراۋ جانە ارداگەرلەردىڭ جاڭا ساناتتارىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەنىن اتاپ ءوتتى.
بۇل زاڭمەن قاتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» ىلەسپە زاڭ جوباسى ەكى وقىلىمدا قارالدى. اتالعان قۇجاتتىڭ ماقساتى – ارداگەرلەر مەن وتان الدىنداعى اسكەري جانە ازاماتتىق بورىشىن وتەگەن ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن الەۋمەتتىك مۇددەلەرىن قورعاۋ سالاسىنداعى ماسەلەلەردى رەتتەۋ. قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس مەملەكەتتەن جەڭىلدىكتەر مەن كەپىلدىكتەر الاتىن ارداگەرلەرىمىزدىڭ سانى 169 مىڭ بولسا, قوسىمشا كوزدەلىپ وتىرعان مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىمەن 180 مىڭنان استام ارداگەر قامتىلادى.
سونداي-اق دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن قۇقىقتىق نورمالاردى «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭعا سايكەس كەلتىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن سالىق كودەكسىنە جانە سالىق كودەكسىن قولدانىسقا ەنگىزۋ تۋرالى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ەكى وقىلىمدا قارالىپ, ماقۇلداندى. قۇجاتتا ۇوس قاتىسۋشىلارى مەن ولارعا تەڭەستىرىلگەن تۇلعالاردى كولىك, م ۇلىك سالىقتارى, سوتتاردا مەملەكەتتىك باج تولەۋ, ازاماتتىق حال اكتىلەرىن تىركەۋ كەزىندە جانە تاعى باسقا سالىقتاردان, مەملەكەتتىك باجداردان بوساتۋ ۇسىنىلادى.
الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى رەتتەۋگە باعىتتالعان
بۇدان كەيىن دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەڭبەك ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن جان-جاقتى تالقىلادى. بۇل قۇجات قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010-2020 جىلدارعا ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىنا سايكەس الەۋمەتتىك ارىپتەستەرمەن جانە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ ازىرلەندى جانە ەڭبەك قاتىناستارىن, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى مەن ەڭبەكتى قورعاۋدى رەتتەۋگە باعىتتالعان.
الەۋمەتتىك باعىتتاعى ماقۇلدانعان تاعى ءبىر قۇجات «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە كوشى-قون پروتسەستەرىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى بولدى. مۇنى دا سەناتورلار ەكى وقىلىمدا قارادى.اتالعان زاڭ جوباسىن تانىستىرعان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ زاڭ جوباسىن قابىلداۋدىڭ مىندەتى كوشى-قون زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ال كوشى-قوندى رەتتەۋدى كوزدەيتىن قۇجاتتا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «ورالمان» ءسوزىن «قانداس» سوزىنە اۋىستىرۋ تۋرالى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى.
سەناتورلار قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بەيبىت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى زاڭ جوباسىن, سونداي-اق زاڭناماعا بەيبىت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى ماسەلەلەرى جونىندەگى تۇزەتۋلەردى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. بۇل قۇجاتتاردىڭ نەگىزگى ماقساتى – ازاماتتاردىڭ بەيبىت جانە قارۋسىز جينالۋعا, جينالىستار, ميتينگىلەر مەن دەمونستراتسيالار, شەرۋلەر مەن پيكەتتەر وتكىزۋدىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن جۇزەگە اسىرۋ.
اقپارات جəنە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ قولدانىستاعى بەيبىت جينالىستار مەن ميتينگتەر وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى زاڭنىڭ قابىلدانعانىنا 25 جىل وتكەنىن, جاڭا زاڭ قابىلداۋ ۋاقىت تالابى ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق ول مينيسترلىك زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا قوعامدىق پىكىردى, الەۋمەتتىك جەلىلەردى زەردەلەگەنىن, الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزگەنىن, قاراما-قايشى پىكىرلەردىڭ كوپتىگىنەن بارلىق مۇددەلى تاراپتى قاناعاتتاندىراتىن وڭتايلى شەشىم تابۋ وڭاي بولماعانىن اتاپ ءوتتى. زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا اقش, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, اۋستراليا, سينگاپۋر, جاپونيا, شۆەتسيا جانە رەسەي سياقتى ەلدەردىڭ اتالعان سالاداعى زاڭنامالارى مۇقيات زەردەلەنگەن ەكەن.
اتالعان قۇجاتتا زاڭناماعا بەيبىت جينالىستاردىڭ بازالىق قاعيداتتارىن ەنگىزۋ كوزدەلەدى. ولار – زورلىق-زومبىلىقسىز سيپات; زاڭدىلىق; مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىكتى, قوعامدىق ءتارتىپتى, دەنساۋلىق ساقتاۋدى, باسقا ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ; قاتىسۋ ەرىكتىلىگى.
كۇن ءتارتىبىنىڭ سوڭىنا قاراي دەپۋتاتتار ارىپتەستىك تۋرالى نەگىزدەمەلىك كەلىسىمدى (2014 جىلعى 4 مامىرداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن ازيا دامۋ بانكى اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىن ەكونوميكالىق ءارتاراپتاندىرۋ جانە ونىڭ ورنىقتى دامۋىنا, جالپى وسۋىنە جاردەمدەسۋ ماقساتىندا ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋ جونىندەگى ارىپتەستىك تۋرالى نەگىزدەمەلىك كەلىسىمگە تۇزەتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار) راتيفيكاتسيالادى.
باقىلاۋ تاپسىرىلدى
سەنات توراعاسى داريعا نازارباەۆا جالپى وتىرىستى قورىتىندىلاي كەلە, كوپشىلىكتى الاڭداتىپ وتىرعان بىرقاتار ماسەلەگە توقتالدى.
– بۇگىنگى جاعدايدا حالىق جانە ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسى مەملەكەتتىڭ قولداۋىنا مۇقتاج. الەمدىك ەكونوميكاداعى كەلەڭسىز احۋال مەن رەسۋرستاردىڭ شەكتەۋلى بولۋىن ەسكەرەتىن بولساق, ءارتۇرلى ستسەناريلەر مەن بولجامداردى قاراستىرىپ, ناقتى مۇمكىندىكتەر مەن رەزەرۆتەرگە باعا بەرۋىمىز قاجەت. ۇكىمەتتىڭ ءىس-قيمىل جوسپارىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن پارلامەنتتىڭ, وڭىرلەردىڭ, ەكونوميكا سالالارى مەن قوعام وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن تالقىلاۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن. بۇل تالقىلاۋسىز قابىلدانعان قۇجات بولماۋى كەرەك. بۇل ماسەلەلەر بۇكىل قوعامدى تولعاندىرادى. ارينە بۇل جەردە باسىمدىق بەرىلەتىن ماسەلەلەر بار. ءبىرىنشى كەزەكتە – ازىق-ت ۇلىك جانە سانيتارلىق-ەپيدەميالىق قاۋىپسىزدىك, سونداي-اق يمپورتتى الماستىرۋ ماسەلەلەرى. مۇنايدان تۇسەتىن تابىستاردىڭ تومەندەۋى ەكسپورت مۇمكىندىكتەرىن ايتارلىقتاي قىسقارتادى, ياعني كوپ نارسەنى ءبىز ءوزىمىز جاساپ ۇيرەنۋىمىز كەرەك, – دەدى داريعا نازارباەۆا.
سەنات توراعاسى اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ ستراتەگياسىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ قاجەت ەكەنىن ايتىپ, الەمنىڭ كوپتەگەن ەلى اشتىقتىڭ ىقتيمالدىعىنان قاۋىپتەنىپ جاتقاندا, بىزدە جينالعان ونىمدەردى نە ىستەرىمىزدى بىلمەي وتىرعانىمىزدى اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە تۇركىستان وبلىسىنداعى قىرىققابات ونىمىنە بايلانىستى جاعدايدى مىسالعا كەلتىردى.
داريعا نازارباەۆا قىسىلتاياڭ كەزەڭنىڭ باسقا دا ماسەلەلەرىنە توقتالىپ, ءسوزىنىڭ سوڭىندا پارلامەنت بارلىق دەڭگەيدەگى بيلىك ورگاندارىنىڭ توتەنشە جاعدايداعى ارەكەتتەرىنە ەگجەي-تەگجەيلى تالداۋ جۇرگىزىپ, جۇيەلى قورىتىندى شىعارۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
