ەكونوميكا • 29 ءساۋىر، 2020

حۆق مۇناي ەكسپورتىنىڭ تومەندەيتىنىن تاعى دا ەسكەرتتى

23 رەت كورسەتىلدى

سوڭعى كەزدە حۆق مەن حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ بەلسەندىلىگى قالىپتى دەڭگەيدەن كوتەرىلىپ   كەتكەنىن ءبىز دە ء جيى بايقاپ ءجۇرمىز: حۆق نازارىندا بۇل جولى دا ورتالىق ازياداعى دامۋ جولىنا تۇسكەن مەملەكەتتەر قازاقستان مەن وزبەكستانعا باعىتتالىپ وتىر.

ال ساراپشىلار بولسا، مۇنداي جاعدايلار تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ    العاشقى جىلدارىندا ءجيى بايقالعانىن ايتادى:   حۆح  وكىلى كەشە وڭىرلەردىڭ ەكونوميكاسى تۋرالى ەسەپتى ونلاين رەجيمىندە وتكەن كەزدەسۋ كەزىندە ورتالىق ازيا مەن كاۆكاز ەكونوميكالارى بيىل ورتاشا ەسەپپەن 3،1% -عا تومەندەيتىنىن تاعى دا ايتىپ جاتىر.

حۆق تاياۋ شىعىس جانە ورتالىق ازيا دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى دجيحاد ازۋردىڭ پىكىرىنشە، ورتالىق ازياداعى مەملەكەتتەر COVID-19 داعدارىسىنان ەڭ كوپ زارداپ شەگەدى. «بەلگىسىزدىك دەڭگەيى جوعارى. ايماقتاعى ەلدەردىڭ  ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋى تومەندەيدى. كوپتەگەن ەلدەر ءوسۋ بولجامىن ءبىر جىلدا 4 پايىزدىق تارماققا كوتەردى. بۇل ايماقتاعى ءوندىرىستىڭ جالپى كولەمىنىڭ 425 ميلليارد دوللارعا ازايۋىمەن تەڭ»، - دەپ اتاپ ءوتتى سپيكەر.

ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ باياۋلاۋى 2008 جىلعى داعدارىس پەن 2015 جىلعى مۇناي باعاسىنىڭ ارزانداپ كەتكەن كەزەڭدەردەن دە تومەندەيتىنى بۇل جولى دا ەسكەرتىلدى. «سونىمەن بىرگە، مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەر ەكى جاقتىڭ قىسىمىندا قالدى: الەمدىك سۇرانىستىڭ تومەندەۋى جانە كومىرسۋتەك شيكىزاتىنىڭ باعاسىنىڭ تومەندەۋى. مۇناي ەكسپورتى 250 ميللياردتان استام دوللارعا ازايادى دەپ كۇتىلۋدە، ناتيجەسىندە بولجام بويىنشا، كوپتەگەن ەلدەردە تاپشىلىق مولشەرى ءجىو-ءنىڭ 10% دەڭگەيىندە تومەندەيدى»، - دەدى دجيحاد ازۋر.

دجيحاد ازۋردىڭ سوزىنەن ۇققانىمىز – مۇنداي جاعدايدا ايماقتا قارجىلاندىرۋ تاۋەكەلى ارتا تۇسەدى، ويتكەنى مەملەكەتتىك قارىزدىڭ جوعارى دەڭگەيى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەرگە دە قىسىم جاساۋى ابدەن مۇمكىن.  ال احقو تاراپىنان ءسوز العان قايرات كەلىمبەتوۆ قازاقستان 10 ميلليارد دوللارعا بالامالى كولەمدە داعدارىسقا قارسى ۇلكەن پاكەت ازىرلەگەنىن، فيسكالدى كەڭىستىك – ۇلتتىق بانك پەن ۇلتتىق قوردىڭ 90 ميلليارد دوللارلىق قورى بار ەكەنىن ايتتى. ەكونوميكالىق ينديكاتوردى ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەت تە قاداعالاپ وتىر. ۇلتتىق بانكتىڭ جاڭارتىلعان بولجامدارى بويىنشا، اعىمداعى جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ناقتى ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ تومەندەۋى سىرتقى سەكتوردىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارىنا تەرىس باعا بەرۋ اياسىندا 1،3% جەتۋى مۇمكىن. ساراپشىلار بۇل كورسەتكىش، قالىپتى جاعداي ەكەنىن ايتادى.  دەمەك، ازىرگە قازاقستاننىڭ داعدارىستان حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قارىزىنسىز، ءوز كۇشىمەن شىعۋعا مۇمكىندىگى جوعارى.    

سول كۇنى ءتۇس اۋدا حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ وزبەكستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ ء(جىو) 2020 جىلى 1،8% ءوسۋىن بولجاعانىن  قوردىڭ جاڭا زەرتتەۋىنەن وقىدىق.

حۆق بولجامىنا سايكەس، بيىل وزبەكستاننىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمى وتكەن جىلعى 5،6% -دان 1،8% -عا دەيىن تومەندەيدى. بىراق ولاردىڭ كورشى ەلگە جاساعان بولجامى تىم كوڭىلسىز ەمەس. 2021 جىلى وزبەكستاننىڭ  ەكونوميكالىق ءوسىمى قالپىنا كەلەدى جانە ەلدىڭ ءجىو 7% -عا وسەدى. قور ەكونوميستەرىنىڭ بولجامىنا سايكەس، 2020-2021 جىلدارى تۇتىنۋ باعاسى تيىسىنشە 12،6 جانە 10،6% كوتەرىلۋى مۇمكىن. بۇعان دەيىن بايقاعانىمىزداي، حالىقارالىق قاۋىمداستىقتاردىڭ جەكەلەگەن ەلدەرگە قاتىستى كوزقاراسى كەيدە ءبىر-بىرىنە سايكەس كەلە بەرمەيدى ەكەن. بۇعان دەيىن دۇنيەجۇزىلىك بانك وزبەكستان ەكونوميكاسىنىڭ 2020 جىلى 1،6% دەيىن تومەندەيدى دەپ بولجاعان بولاتىن.

حۆق جاڭا زەرتتەۋىندە 2020 جىلى قازاقستاننىڭ ءجىو 2،5%، قىرعىزستان - 4% تومەندەيدى دەپ بولجاپ وتىر. بىراق ايماقتىڭ باسقا ەلدەرىندە - تاجىكستان مەن تۇركىمەنستاندا، ەكونوميكالىق ءوسۋدى تيىسىنشە 1 جانە 1،8% دەڭگەيىندە بولجايدى.

حۆق 2020 جىلى ءجىو-ءنىڭ الەمدىك ءوسىمى 3% تومەندەيدى دەپ كۇتەدى، بۇل 2008 جىلعى الەمدىك قارجى داعدارىسىنا قاراعاندا كوپ. الايدا، كەلەسى جىلى الەمدىك ەكونوميكالىق ءوسىم قالپىنا كەلەدى جانە 5،8% قۇرايدى.

اپتا باسىندا حۆق-نىڭ  مەملەكەتتىك قارىز تۋرالى مالىمەتىنىڭ جاڭارعانىن بايقادىق:  مەملەكەتتىك قارىزدىڭ ەڭ كوپ مولشەرى اقش-تىڭ ەنشىسىندە ەكەن.  حۆق باسشىسى كريستالينا گەورگيەۆا جاھاندىق قارىز مەملەكەتتىك - جەكە دە رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتكەنىن  ايتىپ، ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان بەرى بولماعان دەڭگەيدە» دەپ مالىمدەدى.

دامۋشى ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك قارىزى سوڭعى رەت 1980 جىلدارى داعدارىس كەزىندە بايقالدى. ماسەلەن، 2018 جىلدىڭ سوڭىندا دامۋشى ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك قارىزى 5،3% -عا ءوسىپ، 7،8 ترلن دوللاردى قۇرادى.

مەملەكەتتىك قارىزدىڭ ەڭ كوپ مولشەرى اقش-تا بايقالادى جانە بۇگىندە 23 ترلن دوللاردان اسادى، بۇل ەل تاريحىنداعى رەكوردتىق كورسەتكىش. قارىز كوبىنەسە اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپتىڭ اكىمشىلىگى سالىقتاردىڭ ازايۋى مەن شىعىنداردىڭ ۇلعايۋى كەزىندە ءوستى.

ەاەو ەلدەرىنىڭ ىشىندە رەسەي سىرتقى قارىزىنا نازار اۋدارىلىپتى.  فەدەراتسياسى ورتالىق بانكىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، 2019 جىلدىڭ 1 شىلدەسىندەگى جاعداي بويىنشا رەسەيدىڭ سىرتقى قارىزى جىل باسىنان 25،2 دوللارعا نەمەسە 5،5% ءوسىپ، 479،8 ملرد دوللاردى قۇرادى.

ءبىر جىل ىشىندە قازاقستاننىڭ سىرتقى قارىزى 6 ملرد. دوللارعا نەمەسە 3،7% -عا ازايدى، ال 2019 جىلدىڭ 1 شىلدەسىندە 158،3 دوللاردى بولاتىن.2018 جىلى 164،5 دوللار بولاتىن.  سونىمەن بىرگە، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى قارىزىنىڭ تومەندەۋى ەكونوميكالىق وسۋمەن قاتار جۇرەدى. سونىمەن، 2019 جىلعى قاڭتار-ماۋسىمدا قازاقستاننىڭ ءجىو وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 4،1% ءوستى. وڭ ديناميكا قۇرىلىستا (11،1%)، ساۋدادا (7،5%)، كولىكتە (5،3%)، اۋىل شارۋاشىلىعىندا (3،8%)، ونەركاسىپتە (2،6%) جانە بايلانىس قىزمەتتەرىندە (1) ، 7%) بايقالدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار