سەبەبى كەشە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى جەدەل باقىلاۋ ءۇشىن جۇيە قۇرۋشى كاسىپورىنداردىڭ ءتىزىلىمىن دايىنداۋدا. «بۇل جۇمىس «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ءتيىستى كوميتەتتەرىمەن جانە بيزنەس-قاۋىمداستىقتارمەن بىرلەسىپ جۇرگىزىلۋدە» دەپ حابارلايدى مينيسترلىكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. «تىركەۋدى قالىپتاستىرۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. بيزنەس-قاۋىمداستىقپەن جانە سالالىق مينيسترلىكتەرمەن ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلاۋدان كەيىن الدىن-الا ءتىزىلىم جاسالىپ, ەكونوميكانى مودەرنيزاتسيالاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ بەكىتۋىنە ۇسىنىلادى», دەلىنگەن حابارلامادا.
جۇمىس بىرنەشە كەزەڭنەن تۇرادى. ءتىزىمنىڭ نەگىزگى ماقساتى – قوسىمشا تۇراقتى ەسەپ بەرۋ نەگىزىندە ءىرى كاسىپورىنداردىڭ (جۇمىسپەن قامتۋ, سالىق بازاسى, ساتۋ ماسەلەلەرى جانە ت.ب.) ەكونوميكالىق جاعدايىن باقىلاۋ. «مونيتورينگ ناتيجەلەرى بويىنشا, قاجەت بولعان جاعدايدا, سالالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ماقساتتى قولداۋ شارالارى جانە كاسىپورىنداردىڭ مىندەتتەمەلەرىنە قارسى تۇرۋ (جۇمىسپەن قامتۋدى ساقتاۋ) بويىنشا ۇسىنىستارى قارالادى», دەپ حابارلادى مينيسترلىك.
توتەنشە جاعداي كەزىندە ازاماتتار مەن بيزنەستى قولداۋعا باعىتتالعان قاراجاتتىڭ كولەمى شامامەن 6 ترلن تەڭگەنى قۇرادى.
وسى رەتتە ساراپشىلار شوب-تىڭ دا جاعدايى باقىلاۋعا الىنۋى كەرەكتىگىن ايتىپ جاتىر. 2020 جىلدىڭ 1 ساۋىرىنە دەيىنگى جاعداي بويىنشا قازاقستاندا بەلسەندى جۇمىس ىستەپ تۇرعان شوب قاتارى 25 پايىزعا دەيىن ازايدى دەگەن پىكىر كەشەدەن بەرى ايتىلىپ جاتىر.
ناۋرىزدا جۇمىسىن ۋاقىتشا توقتاتقان شوب 29,5% -عا ازايدى.بۇعان دەيىن مۇنداي جاعداي 2015-2019 جىلدارى بايقالعان بولاتىن. ال 2020 جىلدىڭ باسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سەگمەنتىندەگى بەلسەندى كومپانيالار سانى جىلىنا 1,5% ءوسىپ, 165,5 مىڭعا جەتكەن بولاتىن. سالىستىرۋ ءۇشىن: 2019 جىلدىڭ ناۋرىزىندا سالاداعى جىلدىق ءوسىم بىردەن 12,6% قۇرادى. دەمەك شوب 2015-2016 جىلدارداعى قيىنشىلىقتان 2018 جىلى عانا ەس جيدى.
كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىل رۋستام ءجۇرسىنوۆ ۇكىمەت نەگە 361 كاسىپورىندى قولداۋعا شەشىم قابىلداعانى بيزنەسكە تۇسىنىكسىز ەكەنىن ايتادى. قانداي پرينتسيپ بويىنشا ولاردىڭ مەملەكەت قۇراۋشى كومپانيالار دەپ جىكتەلەتىنى دە تۇسىنىكسىز. شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە ولاردىڭ قىزمەتىنە بايلانىستى جەڭىلدىكتەر بەرىلدى. بۇگىنگى تاڭدا جالپى العاندا قازاقستاندا 1,3 ميلليونعا جۋىق بەلسەندى كاسىپكەرلەر بار. ونىڭ تەك 361-ىنە عانا جاردەماقى بەرىلەدى. «كاسىپكەرلەردىڭ كوپشىلىگى بورت سىرتىندا قالاتىنى بەلگىلى. بۇل جاعدايدا, ۇلكەن وكىنىشكە وراي, ەشقانداي قوعامدىق تالقىلاۋ بولعان جوق. اشۋلانۋدىڭ سەبەبى وسى» دەيدى ول.
سونداي-اق رۋستام ءجۇرسىنوۆ كاسىپكەرلەردىڭ م ۇلىك سالىعىن تولەۋدەن بوساتۋعا قاتىستى كوپتەگەن سۇراقتارى بار ەكەنىن, قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆقا ەكى رەت حات جىبەرىلگەنىن ايتتى. «تەك ءىرى ساۋدا ورتالىقتارى, سپورت جانە مادەني نىساندار م ۇلىك سالىعىن تولەۋدەن بوساتىلدى. ءبىز بۇل ءۇشىن راحمەت ايتامىز. الايدا, باسقا كاتەگوريانىڭ مۇددەلەرى ەسكەرىلمەيدى. كليەنتتەرى شاعىن جانە ورتا بيزنەس بولىپ تابىلاتىن, ءوز كەزەگىندە جالداۋ اقىسىن ازايتۋدى سۇرايتىن شاعىن پاتەر يەلەرى قيىن جاعدايدا بولدى. ارينە, پاتەر يەلەرى بۇل مۇمكىن ەمەس. سەبەبى ولار م ۇلىك سالىعىنان بوساتىلماعان. ولار كوممۋنالدىق تولەمدەر بويىنشا «دەمالىستى» العان جوق» دەيدى» دەيدى ول.
ۋاكىلدىڭ ءتۇسىندىرۋى بويىنشا بيزنەسكە ەڭ الدىمەن پايىزى تومەن نەسيە كەرەك, بۇل قارجى جاعدايىن, ەڭسەسىن تۇزەپ العانشا كەرەك. ال ۇكىمەتتىڭ جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلىك باعدارلاماسىنىڭ شارتى كەز كەلگەن شوب-تىڭ قولايىنا تۋرا كەلە بەرمەيدى. سەبەبى كوممەرتسيالىق بانكتەردىڭ تالابى مەن شارتى بيزنەس ءۇشىن تىم اۋىر. بۇل سىناقتان ەكىنىڭ ءبىرى وتە بەرمەيدى.
ال قارجىگەر ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكا تۇزەۋشى كومپانيالار دەپ الا-بوتەن ەرەكشەلەنۋى 2008-2009 دى ەسكە تۇسىرەتىنىن ايتادى. ەستەرىڭىزدە بولسا, ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەت ەكونوميكا تۇزەۋشى بانكتەر دەپ تاڭداۋلى ءتورت بانكتى قوسىمشا قارجىلاندىرعان.
«مەنىڭشە, ءبىز وسى جولى دا ەكونوميكا تۇزەۋشى دەپ كومپانيالاردى ىرىكتەپ الىپ, سول ساياساتتى قايتالاپ وتىرمىز. ءىرى كومپانيالاردىڭ قارجىلىق كاپيتالى داعدارىسقا توتەپ بەرۋگە جەتەدى. ءبىز قىسىلتاياڭ كەزدە شوب-تى جەل وتىنە قالدىرۋعا بولمايدى. ولار جەڭىلدەتىلگەن نەسيە تالاپتارىنا دا توتەپ بەرە المايدى. سالالىق بانكتەردىڭ قانشالىقتى قاجەت ەكەنىن قازىر سەزىپ وتىرمىز. شوب داعدارىستان امان قالۋ ءۇشىن, ەسىن جيىپ الۋ ءۇشىن ارزان نەسيە كەرەك. جانە ول نەسيە كەمىندە 1 نەمەسە 2 جىل نەسيەلىك دەمالىسپەن كەرەك. بۇل شوب-كە بيزنەسىن جولعا قويىپ الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى» دەيدى ەرلان يبراگيم.
ە. يبراگيمنىڭ پايىمداۋىنشا, دامىعان ەلدەردە ءىجو-ءنىڭ 40 پايىزى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسىندە. ال بىزدە شوب-تىڭ ۇلەسى 4 پايىزعا دا جەتپەيدى. بۇل مەملەكەتتىڭ شوب-قا دەگەن كوزقاراسىنىڭ قانداي ەكەنىن كورسەتىپ تۇر. ەگەر, ءبىز داعدارىس كەزدە شوب-تىڭ الەۋەتىن السىرەتىپ الساق, حالىقتىڭ جااعدايى قيىندايدى.
«عالامدىق ەپيدەميا پاندەمياعا اينالىپ, ەكى وكپەدەن قىسقان كەزدە قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى باعدارلاماسىنىڭ قاجەت جانە دەر كەزىندە ەكەنى مويىندالدى. ەندىگى باعىت – سوعان بەيىمدەلۋ كەرەك. بۇل قاراپايىم ماسكىدەن باستاپ, قوناق ۇيلەردە قوناقتارعا ۇسىنىلاتىن توسەك-جاپقىش, سۇلگى, حالات, ءبىر رەتتىك اياق كيىمگە دەيىن قامتيدى. قاراپايىم حالىقتىڭ كۇندەلىكتى ومىردە قولداناتىن زاتتارىن شىعارۋدى وسى باعدارلاما ارقىلى شوب-تىڭ ەنشىسىنە بەرۋ كەرەك. ءبىز ۇلتتىق ەكونوميكانى قاراپايىم كۇندەلىكتى ومىردە قولدانىتىن جانە قاجەتتىلىگىمىزدى وتەيتىن زاتتاردى شىعارۋدان باستايمىز. وسىنى شوب-قا سەنىپ تاپسىرىپ, ارزان نەسيەمىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. شوب مەملەكەتتەن قايتارىمسىز قارجى بەر دەمەيدى, تەك قولىمىزعا قارماق بەر دەپ وتىر. ول قارماق – ارزان نەسيە» دەيدى ەرلان يبراگيم.
