سۋرەتتى سالعان ايداربەك عازيز ۇلى, EQ
ەۋروپانى ەسەڭگىرەتىپ, اقش-تى ابدىراتقان كوروناۆيرۋس كەسىرىنەن قازاقستاندا دا توتەنشە جاعداي جاريالاندى. جۇعىمتال ۆيرۋستى تىزگىندەۋدىڭ بىردەن-ءبىر ءتيىمدى جولى تەمىردەي ءتارتىپتى ساقتاپ, اركىم ءوز ۇيىندە وقشاۋلانۋ ەكەنىن ادامزات بالاسى ءتۇسىندى.
ەلىمىزدە الدىن الۋ شارالارىنىڭ ۋاقتىلى جاسالىپ, دەر كەزىندە كارانتين جاريالانۋى ارقىلى ىرگەدەن تاراعان ىندەت بىزگە بىردەن لاپ قويعان جوق. دەگەنمەن ءبىر جارىم اي ىشىندە ات توبەلىندەي حالىقتىڭ
2 جارىم مىڭنان استامى ىندەت جۇقتىردى. وتكەن اپتادا عانا قازاقستاننىڭ باس سانيتارى ايجان ەسماعامبەتوۆا اۋرۋ جۇقتىرعانداردىڭ سانى ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىندا 2700 ادامعا, مامىر ايىنىڭ اياعىندا 4 مىڭعا جۋىقتايدى دەگەن بولجامدى ايتقان بولاتىن. بولجام بۇلجىماي كەلىپ جاتقانىنا قاراعاندا, قوناقجاي قازاقستاندىقتارعا بوساڭسۋ ءالى ەرتە سياقتى. سوندىقتان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ توتەنشە جاعدايدى 11 مامىرعا دەيىن سوزدى.
وسى رەتتە ادامدار قاۋىپسىز قارىم-قاتىناس جاساۋدى ۇيرەنبەيىنشە, ۇكىمەت قاتاڭ شارالار قولدانۋدى جالعاستىرا بەرەتىنىن جەتكىزگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆتىڭ ءدال قازىر قاۋىپتى كەزەڭدە تۇرعاندىقتان, كارانتين ۇزارتىلۋى مۇمكىن دەگەن ءسوزى ەسكە تۇسەدى.
وسى ورايدا كارانتين جاريالاعان ۇلىبريتانيا مەن كارانتينسىز اۋرۋدى اۋىزدىقتاعان وڭتۇستىك كورەيانىڭ جاعدايىن وسى ەلدەردە قىزمەت ىستەپ جانە وقىپ جاتقان مەديتسينا ماماندارىنان سۇراپ كورگەن ەدىك.
ۇلىبريتانيا اۋىر حالدەگى ناۋقاستاردى عانا اۋرۋحاناعا الادى
«انگليادا كارانتين 5-6 اپتا بۇرىن جاريالاندى. قازىر بارلىق دۇكەندەر, مەكەمەلەر جابىق. ءار تۇرعىننىڭ ۇيىنە نە ىستەۋ كەرەكتىگى تۋرالى حاتتار كەلدى. مىسالى, سول حاتتا تەك قانا مەديتسينالىق كومەك نەمەسە ازىق-ت ۇلىك الۋ ءۇشىن جانە كۇنىنە ءبىر رەت سپورتپەن اينالىسۋ ءۇشىن عانا شىعۋعا بولاتىنى جازىلعان. تەك key worker, ياعني ماڭىزدى قىزمەتكەرلەر عانا جۇمىسقا شىعادى. وعان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى, قوعامدىق ترانسپورت جۇمىسشىلارى, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرى, ۆولونتەر رەتىندە قوعامدىق جۇمىستارعا اتسالىساتىن ادامدار, جەرلەۋ راسىمدەرىن وتكىزەتىن جانە كوشەلەردى جوندەۋ, كوممۋنالدىق قاجەتتىلىكتەرگە قىزمەت كورسەتەتىن جۇمىسشىلار جاتادى. جالپى, ۇلىبريتانيا ەلى كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسۋ جولىن ءتورت ساتىعا ءبولدى. ءبىرىنشىسى – contain. ياعني ۆيرۋستىڭ تارالۋىن تىزگىندەۋ كەزەڭى. قازىر ءبىز سول ساتىدامىز. ەكىنشىسى – delay (تەجەۋ). مۇندا ۆيرۋستىڭ تارالۋىن جاز ايلارىنا دەيىن تەجەپ وتىرۋ كوزدەلگەن. ءۇشىنشىسى – research. مۇندا كوروناۆيرۋس قالاي جۇعادى, قالاي ەمدەۋگە بولادى دەگەن ماسەلەلەر بويىنشا عىلىمي زەرتتەۋلەر جاسالماق. ءتورتىنشى mitigate كەزەڭىندە عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىنە سۇيەنە وتىرىپ ماسەلەنى شەشۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. بىزدە كارانتيندى 7 مامىرعا دەيىن سوزعان. قازىر ۇكىمەت تاعى سوزۋدى قاراستىرىپ, ەكىنشى كەزەڭگە كوشۋدى جوسپارلاپ جاتىر», دەيدى لوندون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەۆرولوگيا عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ دوكتورانتى, نەۆرولوگ دارىگەر راۋان قايىرجانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, تۇماندى البيون ەلىندە كوروناۆيرۋسقا جەڭىل شالدىققاندار ءوز ۇيلەرىندە ەمدەلەدى. «قازاقستاندا ناۋقاستارمەن بايلانىستا بولعانداردىڭ بارلىعىن اۋرۋحاناعا كارانتينگە الادى عوي. مۇندا ونداي ەمەس. ۇلىبريتانيا ۇكىمەتىنىڭ ۆەب-سايتىندا بارلىق نۇسقاۋلىقتار بەرىلىپ وتىرادى. ەگەر كوروناۆيرۋستىڭ بەلگىلەرى بولعان جاعدايدا ءوزىڭىزدى ءبىر اپتا وقشاۋلاۋىڭىز كەرەك جانە وتباسى مۇشەلەرى ەكى اپتا ۇيدەن شىقپاۋى ءتيىس. سونداي-اق اۋرۋ جۇقتىرعان ادام call-center-گە حابارلاسىپ كەڭەس الادى. ال اۋرۋحاناعا جاعدايى ناشارلاپ, تىنىس الۋى قيىنداعان ناۋقاستاردى عانا جاتقىزادى», دەيدى ر.قايىرجانوۆ.
ال ۇلىبريتانيانىڭ نيۋكاسل قالاسى ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتىنىڭ (NHS) فيزيوتەراپەۆتى بوران راحىمبەك ۇلى بۇل ەلدە مەديتسينالىق جۇيەنىڭ مۇلدەم باسقا ەكەنىن ايتادى. « ۇلىبريتانيادا كوروناۆيرۋس كەزىندە عانا جەڭىل ناۋقاستاردى اۋرۋحاناعا جاتقىزباي جاتقان جوق. بۇرىننان بۇل ەلدىڭ مەديتسينالىق جۇيەسى سولاي. ەمدەۋ تەگىن بولعاندىقتان تەك اۋىر ناۋقاستاردى عانا اۋرۋحانالاردا ەمدەيدى», دەيدى ول.
حالىقتىڭ دۇرلىگىپ, ۋايىمعا بوي الدىرماۋى ءۇشىن پسيحولوگيالىق قولداۋدىڭ جاقسى ءجۇرىپ جاتقانىن جەتكىزگەن قازاقستاندىق نەۆرولوگ ر.قايىرجانوۆ: «مەنىڭ بايقاۋىمشا, قازاقستاندا كارانتين شارالارى قاتاڭداۋ سياقتى. لوندوندا تۇراتىن ۇلتتاردىڭ سانى وتە كوپ. ولاردىڭ مەنتاليتەتتەرى دە ءارتۇرلى بولعاندىقتان كارانتيننىڭ ەكىنشى اپتاسىنان باستاپ حالىق دالاعا شىعا باستادى. ۇكىمەت كوشەدە ماسكامەن ءجۇرۋدى مىندەتتەمەگەندىكتەن ماسكا تاعاتىندار دا از كەزدەسەدى. ەسەسىنە بۇل جاقتا پسيحولوگيالىق قولداۋ جاقسى دامىعان. مىسالى, مەن ءبىلىم الىپ جاتقان وقۋ ورنىنىڭ باسشىلىعىنان كۇنىنە ەكى رەت ستۋدەنتتەرگە كورسەتىلىپ جاتقان كومەك بويىنشا پوشتاعا حاتتار كەلەدى. كەشە عانا ءبىزدىڭ رەكتوردان ءوزىنىڭ جالاقىسىنىڭ 20 پايىزىن ستۋدەنتتەرگە بەرىپ وتىرعانى تۋرالى حات كەلدى. سونداي-اق وسىنداي قيىن كەزدە پسيحولوگيالىق كۇيزەلىستەردى قالاي جەڭۋگە بولاتىنى تۋرالى كۇندەلىكتى كەڭەس ەلەكتروندى پوشتامىزعا كەلىپ تۇرادى. ءبىر قىزىعى, بەس اپتا بويى كۇندەلىكتى كەشكى ساعات سەگىزدە بارلىق ادامدار تەرەزەلەرىن اشىپ, قول شاپالاقتاپ, ىسقىرىپ كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسىپ جاتقان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە دەگەن وزدەرىنىڭ قۇرمەتىن كورسەتىپ كەلەدى», دەيدى.
كورەيا كارانتيننىڭ ورنىنا جاپپاي تەستىلەۋ جۇرگىزدى
«دەنساۋلىق تۋر» مەديتسينالىق تۋريزم كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى, ەپيدەميولوگ گۇلنۇر پاساتتىڭ ايتۋىنشا, وڭتۇستىك كورەيا كارانتيننىڭ ورنىنا جاپپاي ەكسپرەسس-تەستىلەۋ جۇرگىزگەن. ناتيجەسىندە ىندەتتىڭ تارالۋىن اۋرۋدى ەرتە انىقتاپ, ۋاقتىلى ەمدەۋ ارقىلى تىزگىندەي العان. «كارانتيننىڭ ورنىنا بۇل ەل جاپپاي تەست جاساۋدى قولعا الدى. ياعني ناۋقاسپەن بايلانىستا بولعانداردىڭ بارلىعىن تەستتەن وتكىزدى. كۇنىنە 15 مىڭداي ادامدى تەكسەردى. ءسويتىپ ۆيرۋس جۇقتىرعانداردى تەز انىقتادى. باسىندا ناۋقاستاردىڭ كوپتەپ تىركەلۋى دە وسى جاپپاي تەست جاساۋدىڭ ناتيجەسى بولاتىن. تەست تاپسىرۋ وتە وڭاي بولدى. كوشەلەردە شاتىرلار تىگىلىپ, ماشينادان شىقپاي-اق تەست تاپسىرىپ جۇرە بەرۋگە جاعداي جاسالدى. ال ءوز ەركىمەن تەكسەرىلگىسى كەلگەندەر اقىلى تەستتەن ءوتتى. بىراق ول ادامنان ۆيرۋس انىقتالسا اقشاسىن قايتارىپ بەرەدى. سوسىن ءارى قاراي ەمدەۋ تەگىن ءجۇردى. تەك سيمپتومى بار جانە ناۋقاستارمەن قارىم-قاتىناستا بولعاندارعا عانا تەگىن بولدى», دەيدى ول.
گۇلنۇر ناماتۋللاقىزىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, كورەيا حالقى تارتىپكە باعىنعان قۇل بولمايدى ۇعىمىن بويىنا سىڭىرگەن حالىق ەكەنىن بۇل جولى دا دالەلدەگەن سياقتى. «بىزدە قاڭتاردىڭ ورتاسىندا ىندەت قاتتى تارالا باستادى. كۇنىنە مىڭعا جۋىق ادامنان قوسىلدى. قازىر تاۋلىگىنە 5-6 ادام عانا تىركەلەدى. ەڭ باستىسى, ماسكا تاعىپ ءجۇرۋ مىندەتتەلدى. كەز كەلگەن جەردە كىرەبەرىستە ارنايى ماماندار تەپلوۆيزورمەن تەكسەرىپ, ۆيدەوكامەراعا ءتۇسىرىپ وتىردى. كورەيانىڭ حالقى تارتىپكە جاقسى باعىنادى. سوندىقتان دا ىندەت تەز تىزگىندەلدى دەپ ويلايمىن», دەيدى ول.
ال ۇلىبريتانيا بولسا ناۋقاستارمەن بايلانىستا بولعانداردىڭ كەز كەلگەنىنە تەست جاساپ, اۋرۋحاناعا جاتقىزا بەرمەيدى. «مۇندا تەك قانا اۋىرعان ادامدارعا جانە سيمپتومدارى بار ەكەنى دالەلدەنىپ, جاعدايى ناشارلاعان كىسىلەرگە, سونداي-اق ماڭىزدى جۇمىسشىلارعا عانا تەست جاسايدى. قازىر كۇنىنە 100 مىڭ ماڭىزدى جۇمىسشىعا جانە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە تەگىن تەست جاساۋ جوسپارلانعان. ازىرگە كۇنىنە 28-29 مىڭعا جۋىق ادام تەست جاساتادى. مىسالى, كەشە تەست جاسالعان 23 مىڭ ادامنىڭ 5 مىڭىندا اۋرۋ انىقتالدى. ال كوروناۆيرۋس العاش انىقتالعاننان بۇگىنگە دەيىن 640 مىڭ ادامعا تەست جاسالدى. سونىڭ ىشىندە 148 مىڭىنان اۋرۋ انىقتالدى», دەيدى ر.قايىرجانوۆ.
ءبىزدىڭ ەلدە دە كوروناۆيرۋسقا جاپپاي تەست تاپسىرىلىپ جاتىر. ماسەلەن, ەلوردادا 9 ساۋىردەن باستاپ جاپپاي ەكسپرەسس-تەستىلەۋ جۇرگىزۋ باستالعان بولاتىن. جۇما كۇنى وتكەن ونلاين بريفينگ كەزىندە نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى باقتيار ماكەن باس قالادا 12 752 ادام تاپسىرعانىن ايتتى. ال 41 مىڭ ەكسپرەسس-تەست كۆوتا بويىنشا ارنايى مەديتسينا, پوليتسيا, ۇلتتىق ۇلان قىزمەتكەرلەرى, اسكەريلەر, قالا تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسى مەن كوممۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ جۇمىسشىلارى اراسىندا ۇلەستىرىلگەن. ا.ەسماعامبەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ عيماراتىنداعى قىزمەتكەرلەرگە كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسى بويىنشا تەستىلەۋ ەكى اپتادا ءبىر رەت جۇرگىزىلەدى.
قازاقستاندا دارىگەر مەن ءدارى-دارمەك تاپشىلىعى بولمايدى
« ۇلىبريتانيادا حالىقتىڭ سانى 70 ملن-نان اسادى. سوندىقتان دارىگەرلەر از. سول سەبەپتى كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسكە زەينەتكە شىققان 20 مىڭنان استام مەديتسينا قىزمەتكەرى جۇمىسقا شاقىرىلدى. سونداي-اق ەرىكتىلەر دە اتسالىسۋدا. مەنى دە كومەككە شاقىرعان حاتتار پوشتاما بىرنەشە رەت كەلدى. بىراق مەنىڭ بۇل ەلدە مەديتسينالىق قىزمەتتى اتقارۋعا ليتسەنزيام بولماعاندىقتان بارا المادىم. ال بۇل ەلدەگى مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمداردىڭ تاپشىلىعىنا كەلەتىن بولساق, باستاپقىدا قورعانىش زاتتارى, اپپاراتتار جەتىسپەگەنى راس. بۇل جەتىسپەۋشىلىك ءالى دە بار. سوندىقتان دا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى دە ىندەت جۇقتىرىپ, ءبىرازى قايتىس بولدى», دەيدى ر.قايىرجانوۆ.
ال بوران راحىمبەك ۇلى قارتتار ۇيىندەگى قاريالاردىڭ قاتتى قينالعانىن ايتادى. «شارىقتاۋ شەگى كەزىندە جاعداي وتە قيىن بولدى. ون كۇننەن بەرى قالادا اۋرۋ ازايىپ كەلەدى. مىسالى, نيۋكاسلدەگى Royal Victoria اۋرۋحاناسىنىڭ وزىندە 24 ناۋرىزدان باستاپ 1500 توسەك ورىندى بوساتىپ, ءتورت تىكۇشاق قوناتىن فۋتبول الاڭىن دايىنداعانبىز. قازىر ەڭ قاجەتتى كاسىپورىندار جۇمىستارىن اقىرىنداپ باستاپ جاتىر. اسىرەسە قارتتار ۇيىندە دايىندىق جاقسى بولماعاندىقتان ءبىر اپتانىڭ ىشىندە ون ادامعا دەيىن قايتىس بولعان جاعدايلار بولدى», دەيدى ب.راحىمبەك ۇلى.
كورەيادا بولسا, تەك ماسكا تاپشىلىعى ازداپ تۋىنداعان. «اۋرۋ العاش تارالعاننان باستاپ ماسكا تاعىپ ءجۇرۋ مىندەتتەلدى. قازىر دە ماسكاسىز جۇرگەن ادامدى كەزىكتىرۋ قيىن. باسىندا ماسكا تاپشىلىعى بولدى. بىراق ول ماسەلە دە تەز ارادا شەشىلىپ, كەز كەلگەن ورىننان ماسكا الۋعا مۇمكىندىك تۋدى. وڭتۇستىك كورەيادا مەديتسينا جاقسى دامىعان, كلينيكالار دا جەتكىلىكتى بولعاندىقتان توسەك-ورىن, اپپارات جەتىسپەۋشىلىگى بولمادى. تەك مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇكتەمەسىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن ىندەت قاتتى تارالعان قالالارعا باسقا قالالارداعى اق حالاتتىلار جۇمىلدىرىلدى», دەيدى گ.پاسات.
بۇل رەتتە بىزدەگى جاعداي تۇراقتى كورىنەدى. باس سانيتار ا.ەسماعامبەتوۆا ەلىمىزدە كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسكە تارتىلعان دارىگەرلەردىڭ جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتقان بولاتىن. «مەديتسينالىق ۇيىمداردا دارىگەرلەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن بولدىرماۋ ماقساتىندا ءار وڭىردە 10 پايىزدان باستاپ 20 پايىزعا دەيىن رەزەرۆ قاراستىرىلعان. سوندىقتان بۇگىندە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى جەتكىلىكتى», دەدى ول. ال ءدارى-دارمەكتەردى ەلىمىزدىڭ مەديتسينالىق ۇيىمدارىنا جەتكىزۋ جوسپارلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن جەتكىزگەن «سق-فارماتسيا» جشس باسقارما توراعاسى بەرىك ءشارىپ تاپشىلىق بولمايتىنىن ايتتى. وسى مىسالدارعا قاراپ, ەلىمىزدە دە دامىعان ەلدەردەگىدەي قاۋىپتى ىندەتپەن بارلىق تاراپتا جان-جاقتى كۇرەس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. ويتكەنى مەملەكەتتىڭ قامقورلىعى قاشاندا ماڭىزدى.
