ەكونوميكا • 27 ءساۋىر، 2020

ءتورتىنشى توقساندا ءىجو-ءنىڭ وڭ ديناميكاسى بايقالادى

31 رەت كورسەتىلدى

Brent ماركالى مۇناي باررەلى 25 دوللاردان تومەن ساتىلۋدا. قارجى مينيسترلىگى  قارا التىننىڭ ەڭ تومەنگى باعاسى ەل ەكونوميكاسىنا قالاي اسەر ەتەتىنىن ايتقان بولاتىن. مينيسترلىك  مۇنايدىڭ باررەلى 25 دوللاردان تومەن بولعان جاعدايدا، قازاقستان ەكسپورتتىق كەدەندىك باج ستاۆكاسىن (ETP) نولگە تەڭەستىرەتىنىن حابارلادى. ال  ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى 2020 جىلعا دەيىن مۇناي ءوندىرۋ جوسپارىن قايتا قاراۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسىپ جاتقاندىعىن ايتتى.

ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ بولجامى بويىنشا، 2020 جىلى قازاقستاننىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 69،7 ترلن تەڭگەنى (155،5 ملرد اقش دوللارى) قۇرايدى،  بۇل 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 0،9% -عا از. بۇل تۋرالى ءساۋىر ايىنىڭ باسىندا  ۇكىمەتتىڭ وتىرىسىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ ايتتى.

بۇعان دەيىن قازاقستاننىڭ 2020 جىلعا قاراي ءجىو ءوسۋى 4،1% دەڭگەيىندە جوسپارلانعان بولاتىن، بىراق مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى ۇەم ءبىرىنشى توقسانداعى جاعدايدىڭ دامۋىنا بايلانىستى ءجىو ءوسۋ بولجامىن قايتا قاراۋعا ۋادە بەردى.  قازاقستان بيۋدجەتىنە ەنگىزىلگەن مۇنايدىڭ ءبىر باررەلىنىڭ قۇنى 20 دوللار دەڭگەيىندە بەلگىلەندى، ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامى ءبىر دوللار ءۇشىن 435-440  تەڭگەنى قۇرايدى. ماقساتتى جىلدىق ينفلياتسيا دەڭگەيى 9–11% دەڭگەيىندە بەلگىلەندى. ەكسپورت 32%-عا، 35،1 ملرد دوللارعا، يمپورت 22%-عا 26،6 ملرد دوللارعا دەيىن تومەندەيدى دەگەن پىكىر بار ساراپشىلار اراسىندا.

ازيا دامۋ بانكى 2020 جىلعا قاراي ءجىو ءوسىمى 1،8% دەيىن تومەندەيدى دەپ دەپ ايتقان بولاتىن.  ادب بولجامىنا سايكەس، اكىمشىلىك شارالار مەن اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە ينفلياتسيا 2020 جىلى 6% دەيىن كوتەرىلىپ، 2021 جىلى 5،7% دەيىن تومەندەيدى. «ۇكىمەتتىڭ ايماقتىق ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن پايدالانۋ تۋرالى ۋادەسى باعانىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاپ، ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ ينفلياتسياسىن تومەندەتۋگە كومەكتەسۋى كەرەك»، دەيدى بانك ساراپشىلارى .

ال Fitch Ratings ساراپشىلارى ونشا وپتيميستىك ەمەس. ولار ءبىزدىڭ ەلدىڭ ء جىو 2020 جىلى 1،5%-عا  تومەندەيدى دەپ وتىر.  2021 جىلى 5،3% -عا دەيىن قالپىنا كەلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ «BBB» رەيتينگى «تۇراقتى».

ء«بىز بيلىك ورگاندارىنىڭ COVID-19 داعدارىسىنا بايلانىستى جانە مۇناي باعاسىنىڭ تۇسۋىنە بايلانىستى سالىق-بيۋدجەت ساياساتىنا، ءوسۋ مەن ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىنە اسەرىن انىقتاۋ ءۇشىن قولدانعان شارالارىن مۇقيات قاداعالايمىز»، دەدى Fitch Ratings تاۋەلسىز رەيتينگتىك توبىنىڭ ديرەكتورى ەۆگەني چيام جۋرناليستەرمەن وتكەن ۆەبينار جيىندا. 

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، ناۋرىز ايىندا تەڭگەنىڭ 20% -عا جۋىق قۇنسىزدانۋى «امورتيزاتور» رولىندە ەكونوميكاعا ەكسپورتتىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى رەتتەۋ ارقىلى اۆتوماتتى تۇردە بەيىمدەلۋگە مۇمكىندىك بەرىپتى.

فريدوم حولدينگ كورپوراتسياسىنىڭ باس ديرەكتورى تيمۋر تۋرلوۆ  قازاقستاندا جىل بويىنا ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ العى شارتى ءالسىز بولعانمەن، تومەندەۋ اپاتتى جاعدايدا بولمايتىنىن ايتتى. ء«تورتىنشى توقساندا ءبىز ءىجو-ءنىڭ وڭ ديناميكاسىن كورەمىز، ال كەلەسى جىلى  ءوسىم ارتادى»،  دەيدى ول.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى قازاقستاندىق ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى ۆياچەسلاۆ دودونوۆ تا ادب-ءنىڭ 2020 جىلعا ارنالعان بولجامى وپتيميستىك دەپ سانايدى. ونىڭ ءتۇسىندىرۋى بويىنشا،  بيىل ينفلياتسيا شامامەن 10% قۇرايدى. «قالپىنا كەلتىرۋگە كەلەر بولساق، بۇل وتە كۇردەلى ماسەلە - 2021 جىلى ءوسىم بولادى.  بىراق بۇل ءوسۋ داعدارىسقا دەيىنگى پارامەترلەردى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى مە، جوق پا - بۇل جاعى بەلگىسىز» دەيدى ۆ. دودونوۆ.   

قبتۋ حالىقارالىق ەكونوميكا مەكتەبىنىڭ پروفەسسورى قايرات مىڭباەۆ الەمدە سۇرانىس پەن ءوندىرىس تومەندەيتىنىن ايتادى.  مۇنداي جاعدايدا شيكىزات وندىرۋشىلەر ءاردايىم دايىن تاۋار وندىرۋشىلەرگە قاراعاندا كوبىرەك زارداپ شەگەدى، ويتكەنى دايىن تاۋارلاردا قوسىلعان قۇن جوعارى بولادى.

«2008-2009 جىلدارداعى داعدارىس كەزىندە قارجى نارىعىنىڭ قۇلدىراۋى 7 ايعا سوزىلدى جانە ونى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن 3 جىل قاجەت بولدى دەگەن ساراپشى ءبىزدىڭ قالپىنا كەلۋىمىز كەشەۋىلدەگەنىنە سول فاكتور سەبەپ بولعانىن ەسكە ءتۇسىردى.

«قيىندىق ەشقاشان جالعىز بولمايدى. ءبىز ۇلتتىق قور پورتفوليوسىنىڭ قۇرامىن بىلمەيمىز. سونىمەن بىرگە، 25 پايىزعا جەتكەن قارجى نارىعىنىڭ قۇلدىراۋىنا بايلانىستى ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى قۇلدىراۋى مۇمكىن. قور اكتيۆتەرىن شۇعىل ساتۋ ودان ءارى شىعىندارعا اكەلۋى مۇمكىن. سوندىقتان ۇلتتىق بانكتىڭ التىن قورىنا ءۇمىت از»،  دەيدى عالىم.

بۇعان دەيىن، ءبىز اڭگىمەلەسكەن ساراپشىلار 58 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن مەملەكەتتىك قارىز اسا قاۋىپ توندىرمەيتىنىن ايتقان. بىراق قازىر جاعداي وزگەرگەندىكتەن مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قابىلدانعان ءاربىر شەشىمنىڭ اشىقتىعى مەن ايقىندىلىعى ماڭىزدى. ء «بىز قارىزدى تولەۋ كەستەسىن بىلمەيمىز، بىراق قارىزدى تولەيتىن كەزدە ونىڭ بيۋدجەتكە كەرى اسەرى بولادى. مەن دەفولت قاۋپىمەن ەشكىمدى قورقىتقىم كەلمەيدى. ەگەر بۇل ورىن السا، حالىقارالىق قارىزدار ءبىز ءۇشىن قىمباتقا تۇسەدى»، دەيدى قايرات مىڭباەۆ.

الايدا، قايرات مىڭباەۆ اتاپ وتكەندەي، كەيبىر ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا، ەلدىڭ سىرتقى قارىزىنىڭ 60% -ى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور مەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ، 13% -ى ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ قارىزى، بۇل بيۋدجەتكە قوسىمشا اۋىرتپالىق اكەلۋى مۇمكىن. مامانداردىڭ ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋ تۋرالى پىكىرلەرى ءارتۇرلى. الايدا، بۇل باعالار جىل بويىنا وزگەرۋى ابدەن مۇمكىن. قازىرگى ۋاقىتتا داعدارىستىڭ اۋقىمى ءالى انىقتالعان جوق، ۆيرۋستىڭ تارالۋى ءالى دە كۇشەيىپ كەلەدى - الەمدە جۇقتىرعان ادامداردىڭ سانى 2،2 ميلليون ادامنان استى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار