«بىرىنشىدەن, سالىق ورگاندارى مەن تەكسەرۋشى ورگاننىڭ قانداي قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى بار ەكەنىن ءبىلۋ ماڭىزدى. ولار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سالىق جانە كاسىپكەرلىك كودەكستەرىندە تىركەلگەن», دەپ مالىمدەدى «Deloitte» سالىق جانە قۇقىق دەپارتامەنتىنىڭ اعا كونسۋلتانتى رۋسلان جارقىنباەۆ ۆەبينار بارىسىندا.
زاڭعا سايكەس, سالىقتىق تەكسەرىستى جۇزەگە اسىراتىن مەكەمە قىزمەتكەرلەرى كومپانياعا تەكسەرىسپەن كەلگەندە, ولاردان رەسمي انىقتاما, تەكسەرىس تۋرالى بۇيرىقتى ۇسىنۋى, تەكسەرۋ پاراقتارى جانە سالىق ورگاندارىنىڭ جانە سالىق تولەۋشىنىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى تۋرالى اقپارات بەرەتىن جادىناما بولۋى قاجەت. سونىمەن قاتار, سالىق ورگاندارىنان اۋديت جۇرگىزىلەتىن سەرىكتەستىكتىڭ جۇمىس رەجيمىن ساقتاۋ تالاپ ەتىلەدى.
ء«وز كەزەگىندە, سالىق تولەۋشى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ءوتىنىشى بويىنشا جۇمىس ورنىن, بۋحگالتەرلىك ەسەپتى ۇسىنۋى كەرەك, باعدارلامالىق قامتاماسىزداندىرۋعا, ياعني سالىق جانە ەسەپ باعدارلامالارىنا قول جەتكىزۋى كەرەك», - دەپ تولىقتىردى ول.
قورىتىندى اۋديتورلىق ەسەپ تاپسىرىلعانعا دەيىن سالىق قىزمەتشىلەرى قوسىمشا سالىقتاردىڭ ەسەپتىك سوماسى 20 مىڭ اەك-تەن اساتىن بولسا, كومپانياعا الدىن-الا اۋديتورلىق ەسەپتى تاپسىرۋى قاجەت.
«كەلىسپەيتىن بولساڭىز, ءسىز وعان جازباشا تۇردە قارسىلىق بىلدىرە الاسىز, بىراق ءسىز مۇنى بارلىق جاعدايدا جاساماۋىڭىز كەرەك. ءسىز الدىن-الا تەكسەرۋ شارالارى تەكسەرىستىڭ سوڭى ەمەس ەكەنىن ءتۇسىنۋىڭىز كەرەك. ەگەر ءسىز الدىن-الا جاسالعان اكتىگە جازباشا قارسىلىقتى قۇجاتتاردى تىركەيتىن بولساڭىز, قۇجاتتاردى تەكسەرۋ وزدىگىنەن باستالادى, ناتيجەسىندە سالىقتار انىقتالىپ, ەسەپتەلۋى مۇمكىن, ولاردىڭ مولشەرى سالىقتىق تەكسەرۋدىڭ الدىن-الا اكتىسىنە قاراعاندا كوپ بولادى.تەكسەرۋ اياقتالعاننان كەيىن اكت ەكى دانادا جاسالادى, وعان ينسپەكتور مەن سالىق تولەۋشى قول قويۋى كەرەك»,دەيدى رۋسلان جارقىنباەۆ.
ەگەر سالىق تولەۋشىنىڭ قوسىمشا سالىقتى ەسەپتەۋ ءۇشىن سوماسى بولسا, وندا سالىقتى تەكسەرۋ ناتيجەلەرى تۋرالى حابارلاما جاسالادى. ەگەر تەكسەرۋ اكتىسىنە جاۋاپ بەرسە, وندا تەكسەرۋ ناتيجەلەرى تۋرالى قوسىمشا سالىقتار تۋرالى حابارلاماعا سالىق ورگانىنىڭ باسشىسى قول قويادى, ول كەيىننەن سالىق تولەۋشىنىڭ ورنالاسقان جەرىندەگى سالىق ورگانىنداعى جەكە شوتىنا سالىقتاردى ەسەپتەيدى. «حابارلاماعا ول تۇسكەن كۇننەن باستاپ 30 جۇمىس كۇنى ىشىندە شاعىمدانۋعا بولادى», دەيدى Deloitte ساراپشىسى.
ول تەكسەرۋ سوڭىندا قوسىمشا سالىقتار نەگىزىندە سالىق ورگانى سالىق دەكلاراتسياسىندا سالىقتى ازايتقانى ءۇشىن, سالىق سالۋ وبەكتىلەرىن جاسىرعانى ءۇشىن نەمەسە سالىق اگەنتىنىڭ تولەم كوزىنەن ۇستالاتىن سالىق سوماسىن ۇستاعانى ءۇشىن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ نەگىزگى باپتارىنا سايكەس اكىمشىلىك ءىس قوزعاۋعا مىندەتتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«تەكسەرۋ بارىسىندا سالىق ورگانى باسقا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلۋى مۇمكىن. مىسالى, بۋحگالتەرلىك قۇجاتتامانى ۇسىنباعاندىعى نەمەسە ونىڭ بولماۋى, سالىق ورگاندارىنىڭ جانە ولاردىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنىڭ زاڭدى تالاپتارىن ورىنداماعانى ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلادى», دەدى رۋسلان جارقىنبەكوۆ.
سونىمەن بىرگە, سالىق سالۋ وبەكتىسىن جاسىرعانى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسى بويىنشا اكىمشىلىك ايىپپۇلداردىڭ مولشەرى بارلىق ساناتتاعى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى ءۇشىن سالىق ەسەپتىلىگىندە سالىق سوماسىن تومەندەتپەگەنى ءۇشىن تولەنۋگە ءتيىستى سالىق سوماسىنىڭ 200% -ىنا دەيىن ۇلعايتىلدى. ۇلكەن وزگەرىس بولعان جاعدايدا سالىق ەسەپتىلىگىندە سالىق سوماسىن تومەندەتۋ ءۇشىن ايىپپۇل ەسەپتەلگەن سالىق سوماسىنىڭ 80% قۇرايدى. تيىسىنشە, ايىپپۇلدار مولشەرىندەگى بۇل نورمالار 2019 جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ قاراستىرىلىپ وتىرعان كەزەڭ ىشىندە بيزنەس-اۋديت ءۇشىن جارامدى بولادى.
«كاسىپكەرلىك كودەكستىڭ ورەسكەل بۇزۋشىلىقتارى تەكسەرۋدىڭ باستالعانى تۋرالى حابارلامانىڭ جوقتىعى (تەكسەرۋ باستالعانعا دەيىن 30 كۇن), بۇيرىقتا تىركەۋدىڭ جوقتىعى نەمەسە قوسىمشا ستاتيستيكالىق ورگانداردىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا ورگاندارىندا, تەكسەرۋ اكتىسىنە ينسپەكتوردىڭ قولىنىڭ بولماۋى, تەكسەرۋ مەرزىمدەرىن بۇزۋ جانە تەكسەرۋ پاراقتارىنىڭ بولماۋى بولىپ تابىلادى. سالىق ورگاندارى مۇنداي ارەكەتتەردى جاساعان كەزدە سالىق تولەۋشىلەر شەنەۋنىكتەردىڭ ارەكەتتەرىنە (ارەكەتسىزدىگىنە) جوعارى تۇرعان سالىق ورگانىنا نەمەسە سوتقا شاعىمدانا الادى» دەيدى رۋسلان جارقىنباەۆ.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول سالىقتىق تەكسەرۋلەردى قالاي ازايتۋعا بولاتىندىعى تۋرالى بىرنەشە ۇسىنىس جاسادى. «ول ءۇشىن تاۋەكەلدەردى باعالاۋ جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن سالىقتىق تاۋەكەلدەردى بارىنشا ازايتۋ قاجەت جانە وسى جۇيەنىڭ نەگىزىندە سالىقتىق تەكسەرۋلەردىڭ جارتى جىلدىق كەستەسى قۇرىلادى. سالىق تولەۋشىلەر تاۋەكەلدىڭ جوعارى دەڭگەيىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن وسى تاۋەكەل كريتەريلەرىمەن تانىسىپ, ورتاشا نەمەسە تومەنگى دەڭگەيگە ءوتۋى كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى سپيكەر.
«اشىق جانە جابىق ولشەمدەر بار. ولار بىرىكتىرىلىپ, تەكسەرۋ ءۇشىن كومپانيالار تاڭدالادى. اشىق ولشەمدەرگە سالىق جۇكتەمەسىنىڭ كوەففيتسيەنتى كىرەدى, جانە ول ءار ايماق ءۇشىن ءار ءتۇرلى بولاتىن سالانىڭ ورتاشا كوەففيتسيەنتىنەن تومەن بولماۋى كەرەك», دەيدى رۋسلان جارقىنباەۆ.
ەكىنشى تاۋەكەل ولشەمى – بەلسەندى ەمەس سالىق تولەۋشىلەرمەن وپەراتسيالار. كاسىپكەرلەردە ساقتىق قاعيداتى بولۋى كەرەك, ياعني ارەكەت ەتپەيتىن كونتراگەنتتەرمەن مامىلەلەر مەن وپەراتسيالار جاساسۋدىڭ قاجەتى جوق نەمەسە ولاردى تىركەۋدى سوت جارامسىز دەپ تانىدى نەمەسە ولار بانكروتتىققا ۇشىرادى.
تاعى ءبىر تاۋەكەلدىك ولشەمى – سالىق ەسەپتىلىگىنىڭ قوسىمشا نىساندارىن ۇسىنۋ. كوپتەگەن سالىق تولەۋشىلەر اۋديتتەن كەيىن ءبىر نەمەسە ەكى جىلدان كەيىن قوسىمشا سالىق ەسەپتىلىگىن ۇسىنادى, ولار سالالىق ورتاشا سالىق جۇكتەمەسىنىڭ كوەففيتسيەنتى تومەن, بۇل تەكسەرۋ كەستەسىنە ەنۋ قاۋپىن ارتتىرادى. «كامەرالدى باقىلاۋ تۋرالى ورىندالماعان حابارلامالار, نولدىك ينديكاتورلارمەن سالىق ەسەپتىلىگىن ۇسىنۋ قاۋىپ-قاتەردى ارتتىرادى, ويتكەنى ەگەر كومپانيا وپەراتسيالارعا نەمەسە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارعا قاتىساتىن بولسا, وندا سالىق ەسەپتىلىگىندە ءنول بولۋى مۇمكىن ەمەس», دەدى سپيكەر.
«سونىمەن قاتار, سالىق تولەۋشىلەرگە جەكە اۋديتورلىق فيرمالار مەن سالىق ورگاندارىنىڭ جىل سايىنعى تەكسەرۋلەرىن, ونىڭ ىشىندە ققس قايتارىلۋىن قاراستىرۋدى ۇسىنامىن. ەگەر كومپانيا سوڭعى 3-5 جىل ىشىندە تەكسەرىلمەگەن بولسا, وندا تەكسەرۋ بارىسىندا سالىق ورگانى قوسىمشا ايىپ تولەي الادى نەمەسە ۇلكەن ايىپپۇلدار قولدانا الادى. ەگەر قوسىمشا تولەمدەر سوماسى 50 مىڭ اەك-تەن اسسا, سالىق تولەۋدەن جالتارۋ تۋرالى قىلمىستىق ءىس قوزعالۋى مۇمكىن», - دەپ تولىقتىردى رۋسلان جارقىنباەۆ.
